Ер адамдар шашын қырушы мамандығы

Кіріспе

Шашты немесе сақалды кесу, күтіп жасау, шаш үлгісін жасау және қырумен айналысатын адам. Кәсіп. Шаштараз – шашты немесе сақалды кесу, күтіп жасау, шаш үлгісін жасау және қырумен айналысатын маман. Шаштараздың жұмыс орны шаштараздық немесе шаштараз деп аталады. Шаштараздықтар ежелгі заманнан бері әлеуметтік байланыс пен пікір алмасу орындары ретінде белгілі болған. Кейде шаштараздықтар қоғамдық форум ретінде де қызмет еткен. Олар ашық пікірталастарды өткізіп, халықтың алаңдаушылықтарын білдіріп, азаматтарды өзекті мәселелерді талқылауға тартқан. Бұрын шаштараздар (хирург-шаштараздар деп те аталатын) хирургия және стоматологиямен де айналысқан. Қауіпсіз қыру ұстараларының дамуымен және ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде сақалдың азаюымен, көптеген шаштараздар қазір ерлердің бас шашын кесуге маманданған.

Аттар

Қазіргі заманда "шаштараз" термині кәсіби атау ретінде де, ерлер шашын күтуге маманданған шаштараздарды атау үшін де қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, барлық шаштараздар шаштараз деп есептелген. 20 ғасырда косметология шаштараздықтан жекеленді, ал бүгінде шаштараздар шаштараз немесе косметолог ретінде лицензия ала алады. Шаштараздар жұмыс істейтін орны, қандай қызметтерге лицензиясы бар және өздерін қалай атайтыны бойынша айырмашылықтар бар. Бұл терминологияның айырмашылығының бір бөлігі белгілі бір аймақтағы ережелерге байланысты. 1900 жылдардың басында АҚШ-та шаштараз үшін "хиротонсор" деген балама сөз қолданыла бастады.

АҚШ-тың әртүрлі штаттары еңбек және лицензиялау заңдары бойынша өзгешеліктерді көрсетеді. Мысалы, Мэриленд және Пенсильвания штаттарында косметологтарға тік жүзді қырыққышты қолдануға рұқсат етілмейді, ол шаштараздың эксклюзивті құралы болып саналады. Керісінше, Нью-Джерси штатында екеуі де Штаттық косметология кеңесімен реттеледі және шаштараздар мен косметологтар арасында заңдық айырмашылық жоқ, себебі оларға бірдей лицензия беріледі және тік жүзді қырыққышпен қырқу, бояу, басқа химиялық процедуралар мен шаш кесуді қалаулары бойынша орындай алады. Австралияда 20 ғасырдың ортасы мен соңында шаштараздың ресми атауы "ерлер шаштаразы" болды, ал "шаштараз" ерлер шашын күтетін шаштараздардың танымал атауы еді. Осы кезеңде көптеген шаштараздар шаштараздық шеберханада немесе шаштараздық салонда жұмыс істеді.

Ежелгі дәуір

Шаштараздық кәсібінің ұзақ тарихы бар: Египетте қола дәуірінің (шамамен 3500 ж.б.з.) ескерткіштерінің арасында қырыққыштар табылған. Алғашқы шаштараздық қызметтерді египеттіктер б.з.д. 5000 жылы, олар өндірген острица қабықтарынан немесе өткірленген кремнийден жасалған құралдармен орындаған. Ежелгі Египет мәдениетінде шаштараздар жоғары құрметтелген тұлғалар болған. Діни қызметкерлер мен дәрігерлер – шаштараздың ең ерте тіркелген мысалдары. Сонымен қатар, шаштараздық өнері континенттер арасында маңызды рөл атқарды. Майя, ацтек, ирокез, норвегиялық және моңғол мәдениеттері қоғамдағы және соғыс кезіндегі рөлдерді ажырату үшін шаштараздық өнерді пайдаланған. Ежелгі Грецияда ерлер өздерінің сақалдарын, шаштарын және тырнақтарын агорада (базарда) кюрейс (cureus) арқылы кесіп, стильдеуге тапсыратын, ол пікір-таластар мен әңгімелер үшін әлеуметтік жиын ортасы ретінде де қызмет еткен. Шаштараздық Римге б.з.д. 296 жылы Сицилиядағы грек колонияларымен әкелінді, ал шаштараздық шеберханалар (лат. "tonsoria") тез арада күнделікті жаңалықтар мен әңгімелердің танымал орталығына айналды. Шаштаразға таңертең бару, қоғамдық моншаға барудай маңызды күнделікті әдетке айналды, ал жас жігіттің алғашқы қырықуы оның ересек өмірге қадам басу рәсімінің маңызды бөлігі саналды. Римдік шаштараздар қарапайым айналарды, тарақтарды, қырыққыштарды, қайшыларды, локондарды жасауға арналған темірлерді, сақалды және денедегі артық түктерді жоюға арналған арнайы құралдарды және помаданы қолданды. Шаштараз-хирургтер Лондон шаштараздар компаниясы сияқты күшті гильдияларды құра бастады. Теңіз соғыстары кезінде хирургтар британдық әскери кемелеріне қабылданғанға дейін шаштараздар хирургтарға қарағанда жоғары жалақы алған. Шаштараздың міндеттеріне мойынды манипуляциялау, құлақтар мен бас терісін тазалау, іріңдерді, фистулаларды кептіру және цисталарды мақта ілігімен кесу кірді.

Қазіргі заман

Барбершоптар 19-ғасырдың басында АҚШ-та африкалық американдықтардың мәдениеті мен экономикасын дамытуға көмектескен африкалық американдықтардың бизнесі ретінде маңызды рөл атқарды. Трудиер Харристің айтуынша, "Қара шаштараз жиналатын орын ретіндегі мәртебесіне қоса, ол үлкен әлемнің күрделі және көбінесе қайшылықты шағын нұсқасы болды. Бұл ортада адамның өзіне сенімділігі артады, қолдау табады, сонымен қатар, жалған адамдар сөздермен және басқа да шеберлік сынақтарында жеңіліске ұшырап, ұятқа қалуы мүмкін. Бұл – демалыс, паналау, әйелдердің талабынан және әлемнің уайымынан құтылу. Бұл – еркектердің еркек бола алатын орны. Гордонның барынан айырмашылығы, бұл – өзіңнің кім екеніңді көрсетуге болатын жер". Басында қара шаштараздар көбінесе бай ақ нәсілді клиенттерге қызмет көрсетті. Ғасырдың соңында олар қара нәсілді қауымдастарға қызмет көрсету үшін шаштараздықтар ашты. 1880 жылы шаштаразды жабдықтауға 20 доллар жұмсалды. Оның көлемі шамамен үш метрге он метр болды. 1880 жылы шаш қию 5-10 цент, ал қырқу 3 цент тұрды. 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында АҚШ-та жақсы жабдықталған кәсіби шаштаразға шаш қидыру кең таралған қызмет болды. Адамдар сонымен қатар ойын-сауық ойнап, соңғы жаңалықтарды талқылап, әңгімелесетін. Кейде бұл орындар қоғамдық пікірталастар мен мәселелерді талқылау үшін де пайдаланылды. Қазіргі шаштараздықтарда арнайы креслолар мен шашты шаю және жууға арналған жабдықтар бар. Кейбір шаштараздықтарда клиенттер шаштараз жұмыс істеген кезде журнал оқи алады немесе теледидар көре алады. 2008 жылғы экономикалық дағдарысқа қарамастан, шаштараздық индустриясы тұрақты өсімді көрсетіп келеді. 2018 жылы шаштараздықтарда қан қысымын тексеру және фармацевтпен кездесіп, пациентке ем жасау бойынша тәжірибе жүргізілді, нәтижелері жағымды болды. 2018 жылы Артур Рубинов Манхэттенде шаштараз таяқтары мен антикалық шаштараз жабдықтарынан тұратын мұражай ашты. Studs Terkelмен сұхбаттасқан шаштараз Сэм Матур, Теркельдің 1974 жылғы "Working" кітабында былай деді: "Бұрын адамдар әр екі апта сайын шаш қидыратын. Қазір олар бір-екі ай күтеді, ал кейбіреулері тіпті одан да ұзақ күтеді. Көптеген адамдар апта сайын маникюр жасап, сәнін түзететін. Олардың көпшілігі зейнеткерлікке шықты, басқа жерге көшіп кетті немесе қайтыс болды. Бәрі де шаштың ұзын болуына байланысты. Ескі буын шашты таза және ұқыпты ұнатушы еді, ал қазіргі адамдар бұған көп мән бермейді". Әлеуметтік орталық ретіндегі маңыздылығын ескере отырып, шаштараздықтар білім беру кампанияларында қолданылып келеді. Олардың қатарында АҚШ-тың сауаттылық жобасы – Барбершоп кітаптары бар, ол афроамерикандық ұлдар арасында оқу мәдениетін дамыту үшін шаштараздықтарда оқу станцияларын құрады. Қоғамдық денсаулық сақтау саласының зерттеушілері де жыныстық денсаулық туралы білім беру үшін шаштараздықтарды пайдалану мүмкіндігін қарастырды.

Barbershops were influential at the turn of the 19th century in the United States as African American businesses that helped to develop African American culture and economy. According to Trudier Harris, "In addition to its status as a gathering place, the black barbershop also functioned as a complicated and often contradictory microcosm of the larger world. It is an environment that can bolster egos and be supportive as well as a place where phony men can be destroyed, or at least highly shamed, from participation in verbal contests and other contests of skill. It is a retreat, a haven, an escape from nagging wives and the cares of the world. It is a place where men can be men. It is a place, in contrast to Gordone's bar, to be somebody." Barbershops from black barbers at first mostly served wealthy Caucasians. In the later part of the century they opened barbershops in black communities for serving black people. The average shop cost $20 to equip in 1880. It was about ten by twelve feet. A hair cut in 1880 would cost five or ten cents and shaving cost three cents. In the late 19th and early 20th century, barbershops became a common business in the United States where people would go to have their hair cut by a professional barber with good equipment. People would also play board games, talk about recent events, or gossip. They have also occasionally been used for public debates or voicing public concerns. Most modern barbershops have special barber chairs, and special equipment for rinsing and washing hair. In some barbershops, people can read magazines or watch TV while the barber works. Despite the economic recession in 2008, the barbershop industry has seen continued positive growth. In 2018 there was a trial that had barbers check high blood pressure in barbershops and have a pharmacist meet and treat the patient in the barbershop, with positive results. In 2018 Arthur Rubinoff opened a museum with barber's poles and antique barber equipment in Manhattan. The barber Sam Mature, whose interview with Studs Terkel was published in Terkel's 1974 book Working, says "A man used to get a haircut every couple weeks. Now he waits a month or two, some of 'em even longer than that. A lot of people would get manicured and fixed up every week. Most of these people retired, moved away, or died. It's all on account of long hair. You take old timers, they wanted to look neat, to be presentable. Now people don't seem to care too much." Given their importance as social hubs in certain cultures, barbershops have been used in educational campaigns. These include the U. S. literacy project Barbershop Books, which sets up reading stations in barbershops to promote a culture of reading among African American boys. Public health researchers have also explored barbershops as a venue for sexual health education.

Шаштараз мектептері

1893 жылы Чикаголық А. Б. Молер шаштараздық мектеп ашты. Бұл әлемдегі осындай алғашқы оқу орны болды және бастапқыда-ақ сәттілігі байқалды. Ол шаштараздық шеберлерінің білімін арттыруды мақсат етті, ал негізгі мектептің ізімен АҚШ-тың дерлік барлық ірі қалаларында филиалдар ашылды. Шаштараздық мектептердің алғашқы кезеңінде шаш қырқу, шашты кесу, бетке күтім жасау сияқты тек практикалық жұмыстар ғана оқытылды, себебі қоғам мен мамандық шаш, тері және бас терісіне ғылыми көзқараспен қарауға дайын емес еді. Шамамен 1920 жылға дейін осы мамандықты кәсіби деңгейге көтеруге көп күш жұмсалмады. Айналатын шаштараз бағанасы көздің алдануын тудырады, онда жолақтар бағананың бойымен жоғары немесе төмен жылжиды сияқты көрінеді, ал шындығында олар айналып тұрады. АҚШ-та көк жолақ кейде елдің туымен үйлестіріледі. Оңтүстік Кореяда шаштараз бағаналары шаштараздық салондарда да, бұрынғы жыныс жұмысымен айналысатын орындарда да қолданылады. Орегон штатының Форст-Гроув қаласындағы "Әлемдегі ең биік шаштараз бағанасы" 22 метр биіктікте орналасқан. Қызыл жолақты Себастес бабкоцкий балығы жарқын түстері мен жолақтары үшін "шаштараз бағанасы" деп аталады. Оның басқа да аттары бар: бандит, сотталған, канарейка, Голливуд және испан туы. "Шаштараз бағанасы" деген фраза – құмар ойындарда қолданылатын келекелі сөз, ол "әртүрлі номиналдағы ойын чиптерін" араластыруды білдіреді. Әртүрлі номиналдағы ставкалар жасағанда, "ең үлкен номиналды чиптер төменге қойылуы керек".

Жануарлар

"Барберинг" термині зертханалық тышқандарға қатысты қолданылғанда, бір-бірін күтімдегенде, тышқандар қақпақтас достарының бетінен тістерімен түктерді жұлып алу әрекетін білдіреді. Бұл мінез-құлықты еркек және ұрғашы тышқандардың екеуі де көрсетеді. "Барбер" (түк қырқушы) қабылдаушы тышқанның вибриссаларын жұлып алады. Бұл әрекет, әдетте, әлеуметтік үстемдікпен байланысты болады.