Кіріспе

Беттің екі жағында өсетін шаштар бет түктерінің бір түрі. Шаштың түбінен басталып, құлаққа қарай немесе одан да ұзын созылатын шаштар бүйір шаштар, бүйірлік сақал немесе бүйір мұрт деп аталады. "Бүйір шаштар" термині 19 ғасырда "Бёрнсайд" деген сөздің бұрмалануынан пайда болған, ол Америка Азамат соғысының генералы Амброз Бёрнсайдтың есімімен байланысты. Ол қалың бүйір шаштарын мұртымен жалғастырып, тегіс қырқылған жағымен ерекшеленген.

Вариациялар

Бүйірлік шашты басқа шаш стильдерімен, мысалы, мұрт немесе таңғы шаш сияқты, бірге тағып, өсіруге болады, бірақ олар құлақтан құлаққа дейін еріктің астынан өтіп кеткенде, олар енді бүйірлік шаш болып есептелмейді, сақалға, еріктің астынан өтетін сақалға немесе ерікке айналады. Колумбия мен Мексиканың жергілікті халықтары, соның ішінде ацтектер, бас шаштарын қырқып, ұзын өрілген бүйірлік шаштарын таққан, олар "балькарота" деп аталатын, қазіргі заманда сирек кездесетін, бірақ 16 ғасырда еркектік мақтаныш белгісі ретінде бағаланған және Жаңа Испаниядағы отаршылдық билік тарапынан тыйым салынған, нәтижесінде 1692 жылы көтеріліс болған.

Тарих

Еуропадағы сәнге ұсқынған Оңтүстік Американың жас креолдары қосымша шашты (sideburns) таңды. Оңтүстік Американың тәуелсіздік жолындағы батырларының көптегені, оның ішінде Хосе де Сан Мартин, Мануэль Бельграно, Антонио Хосе де Сукре, Бернардо О’Хиггинс, Хосе Мигель Каррера және Антонио Нарино да қосымша шаш таққан және олардың суреттері көптеген картиналарға, монеталар мен банкноттарға түскен. Он тоғызыншы ғасырдағы қосымша шаштар қазіргілерге қарағанда әлдеқайда әсем әрі ерекше болған, қазіргі «қояншаш» деп аталатын стильге ұқсас, бірақ одан да жоғары дәрежеде. Әдебиетте «жанама шаштар» деген сөз көбінесе осы стильді білдіреді, онда шаштар жақ сызығынан айтарлықтай төмен түседі. Сақалдар сияқты, қосымша шаштар да ХХ ғасырдың басында тез арада сәннен шықты. Бірінші дүниежүзілік соғыста газ маскасын жақсы бекіту үшін ер адамдардың сақалын қыруы қажет болды, бірақ мұсыққа әсер етпеді. 1936 жылы президент Франклин Рузвельт яхталық саяхатында қысқа мерзімге қосымша шаш тағуға тырысып, әйелі Элеонораның күлкісін қоздырды. 1950 жылдардың ортасында Марлон Брандо «Жабайы» (1953) фильміндегі басты кейіпкер ретінде қосымша шаш таққанда, олар қайтадан танымал болды. Элвис Преслидің ықпалымен «бұзықтар», «грейзерлер» және «рокшылар» жас шағындағы буыршындық ерлігін көрсету үшін қосымша шаш тақты. Кейіннен 1960 жылдардағы контрмәдениетте де танымал болды: Нью-Джерсидегі жастың мемлекеттік мектеп бітіру салтанатына қосымша шашпен келуге тырысуы 1967 жылы газет беттерінде жарияланды. Қосымша шаштар жас мода отандастары мен хиппилермен байланысты болды, бірақ 1970 жылдары барлық топтар арасында кең таралды. «Қояншаш» стиліндегі қосымша шаштар Сан-Франциско мен Сиднейдегі гей клубтарының символына айналды, сондай-ақ рульдік мұрт та сондай мәнге ие болды. Көбінесе қосымша шаштар ешқашан сәннен шыққан емес. Олар рок музыканттары арасында танымал болды және тіпті Стивен Стиллс, Нил Янг, Джордж Джонс және Лемми сияқты музыканттардың айқын ерекшелігіне айналды. ХХІ ғасырдың көрнекті мысалдары – Эммануэль Макрон, Хавьер Милей, Цем Оздемир, Виктор Ющенко, Дэвид Пунтни, Адам Сандлер, Джон Литгоу және Дэвид Теннант. Қосымша шаштардың сан алуан тарихынан туындап, оларды Виктория дәуірінің киелі салттарының белгісі, қаталдық, жамандық немесе бүлікшілдіктің көрсеткіші, рок-н-роллдың атрибуты немесе жай ғана ретро-моданың қайта жаңғыруы деп қарастыруға болады.