Шаштың стилі және тарихы

Кіріспе

Шаш үлгісі – әдетте адамның бас шашына жасалатын стиль.

Шаш үлгісі, шаштың кесілуі немесе шаштың жасалуы – шаштың стильдендірілуін білдіреді, әдетте адамның басында, бірақ кейде бетінде немесе денесінде де кездеседі. Шаштың жасалуы жеке гигиенаның, сәннің және косметиканың бір бөлігі болып саналады, алайда практикалық, мәдени және танымал факторлар да кейбір шаш үлгілеріне әсер етеді. Шаштың стильдендірілуінің ең ерте бейнесі – шаш өру, ол шамамен 30 000 жыл бұрын пайда болған. Әйелдердің шашы көбінесе күрделі және ұқыпты жасалған, бірақ олар көбінесе үйден тыс жерде, әсіресе үйленген әйелдер үшін жабылып жүрген.

Тарихқа дейінгі кезең және тарих

Адамдардың шаш үлгілері көбінесе олар тұратын мәдениеттің сәнімен анықталады. Шаш үлгілері – әлеуметтік топтың, жастың, отбасылық жағдайының, нәсілдік идентификацияның, саяси сенімдердің және жынысқа қатысты көзқарастардың белгісі және көрсететін нәрсесі болып табылады. Кейбір адамдар мәдени немесе діни себептермен шаштарын толығымен немесе жартылай жабады. Басын жабатын адамдардың айқын мысалдары: исламда хиджаб киетін әйелдер, хареди иудаизмінде шейтель немесе тихель киетін үйленген әйелдер, қайғыдан басқа кезде шаштарын жабатын үйленген Химба ерлері, парда киетін Туарег ерлері және сикхизмде дастар киетін крещение рәсімінен өткен ерлер мен әйелдер.

Палеолит дәуірі

Шаш өрудің ең ежелгі белгілі бейнесі шамамен 30 000 жылға дейін барып жетеді: Виллендорф Венерасы, қазір ғылыми ортада Виллендорф әйелі деп танылатын, палеолит дәуірінен шыққан әйел мүсіні, б.з.д. 28 000 мен 25 000 жылдар аралығында жасалған деп есептеледі. Брассемпуй Венерасының жасы шамамен 25 000 жыл, және ол шаштың жасалғанын нақты көрсетеді.

Қола дәуірі

Қола дәуірінде қырыққыштар белгілі болған және кейбір ер адамдар оларды қолданған, бірақ күнделікті пайдаланбаған, себебі процедура өте жағымсыз болды және құралды қайталау қажеттігі оның беріктігін азайтатын.

Ежелгі тарих

Көне мәдениеттерде әйелдердің шашы көбінесе ерекше және мұқият безендірілген. Әйелдер шаштарын түрлі түске бояп, бұрап, әртүрлі жолмен түйіп, содан кейін оларды құйрықпен түйіп қоятын. Толқындар мен бұйралар үшін олар суға батырылған сазды қолданды, оны күнде кептіріп, тарап, немесе суға сіңірілген шабдалы тұқымынан жасалған желеді пайдаланған. Сонымен қатар, шашты баптау үшін әртүрлі иілгіштер мен темірлер танымал құралдар болған. Көне Корея мен Жапониядағы шаш үлгілері қытайлық шаш үлгілеріне ұқсас болған. Мысалы, Когурёде киілетін чуккэй стилі Қытайдағы чуккэй стиліне ұқсас стиль мен бас орналасуымен еректелген. Шаш үлгілері әйелдердің басындағы үлкен түйіндермен сипатталған. Сондай-ақ, шаш үлгілері әдемілік, әлеуметтік және некелік мәртебе көрсеткіші болған. Олар париктермен, шаш қосымшаларымен және төсеніштермен толықтырылып, торлармен, қысқыштармен, тарақтармен және помадамен бекітілген. Византия империясы кезінде ақсүйек әйелдер шаштарының көп бөлігін жібек бас киімдермен және інжу-маржан торларымен жапқан. Рим империясынан бастап орта ғасырға дейін көптеген әйелдер шаштарын табиғи ұзындығына дейін өсірген. Олар көбінесе кесу арқылы стильделген, өйткені әйелдердің шашы басынан байланып, үйден тыс жерде көбінесе шұлық, шапан немесе жамылғымен жабылған; ересек әйелдің көшеде ашық және бос шашты киюі көбінесе жезөкшелерге ғана рұқсат етілген. Шашты өру және байлау кең таралған. 16 ғасырда әйелдер шаштарын өте әсем стильде жасап, көбінесе інжу-маржан, асыл тастар, ленталар мен жамылғылармен безендіре бастады. Әйелдер "тоқу" немесе "таспалау" деп аталатын әдісті қолданды, онда баулар немесе ленталар шаштарын басына орап байлап қойды. Осы кезеңде шаштың көп бөлігі тоқылған және қаптама, жамылғы немесе шұлық астында жасырылған. 15 ғасырдың соңғы жартысында және 16 ғасырда маңдайдағы жоғары шартүрлігі тартымды деп есептелген, ал бай әйелдер жиі шаштарын және мойынның түбінен алып тастаған немесе оны алып тастау үшін депиляциялық кремді қолданған, әйтпесе ол шаш жабудың шеттерінде көрінетін. Бұл кезеңде жұмысшы таптағы әйелдер шаштарын қарапайым стильде киген. 17 ғасырдың басында ерлер шаштары ұзара бастады, толқындар немесе бұйралар жоғары дәрежелі еуропалық ерлерде сәнге айналды. Ерлерге арналған париктерді Франция королі Людовик XIII (1601–1643) 1624 жылы шашының ерте қартаюына байланысты бастаған деп есептеледі. Бұл сәнді негізінен оның ұлы және мұрагері Франция королі Людовик XIV (1638–1715) кеңінен таратты, бұл оның Еуропа мен Еуропаның ықпалындағы елдерде таралуына ықпал етті. Сақал ұзақ жылдар бойы төмендеп, жоғары сыныптағы адамдар арасында жоғалып кетті. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде ерлерге арналған париктер мен перивигтер 1660 жылы Францияда ұзақ сүргіннен кейін таққа отырған Карл II кезінде басқа француз стильдерімен бірге енгізілді. Бұл париктер иыққа дейін немесе одан да ұзын болды, 1620 жылдардан бері ерлер арасында сәнге айналған ұзын шашты еліктеді. Олардың қолданылуы ағылшын сарайында тез танымал болды. Лондондық күнделікші Сэмюэл Пеппс 1665 жылы шаштарын қырқып, жаңа паригін алғаш рет киіп көргені туралы жазды, бірақ оба кезінде оны киюге алаңдады: 3 қыркүйек 1665 ж. Мен түсті жібек костюмімді, өте әдемі және жаңа паригімді кидім, бұрын сатып алған, бірақ Вестминстерде оба болғандықтан киюге батылмадым. Оба біткеннен кейін париктерге қатысты қандай сәнді күтеміз, өйткені ешкім жұқпадан қорқып, ешқандай шаш сатып алуға батыл болмайды? Олардың бастарынан қайтыс болған адамдардан кесілген. 17 ғасырдың аяғында париктер өте ұзын және толқынды болды (төмендегі Георг I қараңыз), бірақ 18 ғасырдың ортасында қысқа болды, сол кезде олар көбінесе ақ болды (Георг II). Көптеген стильдерде шаштың ұшында бір тігілген, қатты бұйра болды. 18 ғасырдың аяғында табиғи шашты көбінесе ұнтақтап, қысқа парик сезімін тудыратын, артында кішкентай құйрық немесе "кезек" (Джордж III) байлап тастаған. Сәнді еркектер үшін қысқа шаш неоклассикалық қозғалыстың туындысы болды. Классикалық стильдегі ерлер шаштарына Бедфорд Crop кіретін, бұл қазіргі заманғы ерлер стильдерінің ең қарапайым түрінің бастауышы, оны радикалды саясаткер Фрэнсис Рассел, Бедфордтың 5-ші герцогы шаштарына салынатын салыққа қарсы наразылық ретінде ойлап тапты; ол достарын шаштарына сауық салуға шақырды. Тағы бір ықпалды стильді (немесе стильдер тобы) француздар "Титус стиліне сәйкес" Титус Юниус Брут (әдеттегідей Рим императоры Титус емес) есімімен атады. Шашы қысқа және қабатты, бірақ таққа біршама үйілген, көбінесе тыныш кифтермен немесе төменнен ілінген құлыптармен; варианттар Наполеон мен Георг IV шашынан таныс. Бұл стильді актер Франсуа Жозеф Талма енгізген...

In ancient civilizations, women's hair was often elaborately and carefully dressed in special ways. Women coloured their hair, curled it, and pinned it up (ponytail) in a variety of ways. For waves and curls, they used wet clay, which they dried in the sun before combing out, or they used a jelly made from quince seeds soaked in water. Additionally, various kinds of curling tongs and curling irons were popular tools for hair styling. Hairstyles in ancient Korea and Japan were influenced by Chinese hairstyles. For instance, the chu'kye style worn in Koguryo was similar in style and head placement as the chu'kye style in China. The hairstyles were characterized by the large topknots on women's heads. Also, hairstyles were used as an expression of beauty, social status, and marital status. It was augmented by wigs, hairpieces and pads, and held in place by nets, pins, combs and pomade. Under the Byzantine Empire, noblewomen covered most of their hair with silk caps and pearl nets. From the time of the Roman Empire until the Middle Ages, most women grew their hair as long as it would naturally grow. It was normally just styled through cutting, as women's hair was tied up on the head and covered on most occasions when outside the home by using a snood, kerchief or veil; for an adult woman to wear uncovered and loose hair in the street was often restricted to prostitutes. Braiding and tying the hair was common. In the 16th century, women began to wear their hair in extremely ornate styles, often decorated with pearls, precious stones, ribbons, and veils. Women used a technique called "lacing" or "taping," in which cords or ribbons were used to bind the hair around their heads. During this period, most of the hair was braided and hidden under wimples, veils or couvrechefs. In the later half of the 15th century and on into the 16th century, a very high hairline on the forehead was considered attractive, and wealthy women frequently plucked out hair at their temples and the napes of their necks, or used depilatory cream to remove it, if it would otherwise be visible at the edges of their hair coverings. Working class women in this period wore their hair in simple styles. In the early 17th century male hairstyles grew longer, with waves or curls being considered desirable in upper class European men. The male wig was supposedly pioneered by King Louis XIII of France (1601–1643) in 1624 when he had prematurely begun to bald. This fashion was largely promoted by his son and successor Louis XIV of France (1638–1715) that contributed to its spread in European and European influenced countries. The beard had been in a long decline and now disappeared among the upper classes. Perukes or periwigs for men were introduced into the English speaking world with other French styles when Charles II was restored to the throne in 1660, following a lengthy exile in France. These wigs were shoulder length or longer, imitating the long hair that had become fashionable among men since the 1620s. Their use soon became popular in the English court. The London diarist Samuel Pepys recorded the day in 1665 that a barber had shaved his head and that he tried on his new periwig for the first time, but in a year of plague he was uneasy about wearing it:3rd September 1665: Up, and put on my coloured silk suit, very fine, and my new periwig, bought a good while since, but darst not wear it because the plague was in Westminster when I bought it. And it is a wonder what will be the fashion after the plague is done as to periwigs, for nobody will dare to buy any hair for fear of the infection? That it had been cut off the heads of people dead of the plague. Late 17th century wigs were very long and wavy (see George I below), but became shorter in the mid 18th century, by which time they were normally white (George II). A very common style had a single stiff curl running round the head at the end of the hair. By the late 18th century the natural hair was often powdered to achieve the impression of a short wig, tied into a small tail or "queue" behind (George III). Short hair for fashionable men was a product of the Neoclassical movement. Classically inspired male hair styles included the Bedford Crop, arguably the precursor of most plain modern male styles, which was invented by the radical politician Francis Russell, 5th Duke of Bedford as a protest against a tax on hair powder; he encouraged his friends to adopt it by betting them they would not. Another influential style (or group of styles) was named by the French "coiffure à la Titus" after Titus Junius Brutus (not in fact the Roman Emperor Titus as often assumed), with hair short and layered but somewhat piled up on the crown, often with restrained quiffs or locks hanging down; variants are familiar from the hair of both Napoleon and George IV. The style was supposed to have been introduced by the actor François Joseph Talma, who upstaged his wigged co actors when appearing in productions of works such as Voltaire's Brutus (about Lucius Junius Brutus, who orders the execution of his son Titus). In 1799, a Parisian fashion magazine reported that even bald men were adopting Titus wigs, and the style was also worn by women, the Journal de Paris reporting in 1802 that "more than half of elegant women were wearing their hair or wig à la Titus". In the early 19th century the male beard, and also moustaches and sideburns, made a strong reappearance, associated with the Romantic movement, and all remained very common until the 1890s, after which younger men ceased to wear them, with World War I, when the majority of men in many countries saw military service, finally despatching the full beard except for older men retaining the styles of their youth, and those affecting a Bohemian look. The short military style moustache remained popular.

Әйелдер стилі

XVI-XIX ғасырларда еуропалық әйелдердің шаштары көбірек көріне бастады, ал шаш жабулар кішірейіп, екеуі де әсемделуге бет бұрды. Шаш үлгілері гүлдер, страустың қауырсындары, інжу-маржан тізбектері, әшекей тастар, ленталар және кемелер мен жел диірмендерінің мүсіндері сияқты қолдан жасалған ұсақ бұйымдармен толықтырыла бастады. Шашты байлау – әдептіліктің белгісі саналды: шашты босату арсыздық пен жыныстық тартымдылықтың көрінісі деп есептелді, кейде оған мистикалық қасиеттер де таңылды. Қызыл шаш, әсіресе Англияда, қызыл шашты Елизавета I патшайымның тұсында танымал болды. Әйелдер мен аристократтар борак, калий селитрасы, шафран және күкірт ұнтағын қолданып шаштарын қызылға бояп, денсаулықтарына зиян келтіріп, бас ауруы мен мұрын қан кетуіне шалдықты. Осы кезеңде Испания мен Латын Америкасы мәдениеттерінде әйелдер биік тарақ үстіне жабылатын кружев мантилья киеді. Ал Буэнос-Айресте үш футқа дейін биіктігі мен ені жететін, тарихшылардың пікірінше, Аргентинаға Испания емес, Францияның ықпалы күшейгенін көрсететін, тасбақа панцирінен жасалған үлкен тарақтар – пеинетон танымал болды. 18 ғасырдың ортасында пуф стилі пайда болды, әйелдер шаштарының алдыңғы бөлігіне көлем беріп, көбінесе оны жоғары көтеру үшін төсеме қолданды, ал артқы жағын теңіз қабықтарымен, інжу-маржанмен немесе асыл тастармен әшекейледі. 1750 жылдан бастап әйелдер шаштарына хош иісті май жағып, ақ түске бояуды бастады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін кейбір әйелдер шаштарына жібек тюрбан киеді. Жапон ерлері шаштарын "оран" деп аталатын стильде кесуге көшті (шамамен "еріксіз кесу" деген мағынаны білдіреді). Осы кезеңде жапон әйелдері әлі де дәстүрлі шаш үлгілерін киеді, олар тарақ, шпилька және тасбақа панцирінен, металдан, ағаштан және басқа материалдардан жасалған таяқшалармен бекітілді. Еуропа мен АҚШ-та боб шаш үлгісі әйелдердің азаттығына жасалған қадам ретінде қарастырылды. Әйелдер шаштарын марсельдеуді бастады, қыздырылған қайшы темірлерін қолданып, оған терең толқындар жасады. Осы кезеңде тұрақты толқындар да танымал болды: бұл қымбат, ыңғайсыз және көп уақытты қажет ететін процедура болатын, онда шашты бу машиналарына немесе ыстық ауаға салып, керледі. 1930 жылдары әйелдер шаштарын сәл ұзағырақ, пажбой, боб немесе толқындар мен иілген түрінде кие бастады.

From the 16th to the 19th century, European women's hair became more visible while their hair coverings grew smaller, with both becoming more elaborate, and with hairstyles beginning to include ornamentation such as flowers, ostrich plumes, ropes of pearls, jewels, ribbons and small crafted objects such as replicas of ships and windmills. Bound hair was felt to be symbolic of propriety: loosening one's hair was considered immodest and sexual, and sometimes was felt to have supernatural connotations. Red hair was popular, particularly in England during the reign of the red haired Elizabeth I, and women and aristocratic men used borax, saltpeter, saffron and sulfur powder to dye their hair red, making themselves nauseated and giving themselves headaches and nosebleeds. During this period in Spain and Latin cultures, women wore lace mantillas, often worn over a high comb, and in Buenos Aires, there developed a fashion for extremely large tortoise shell hair combs called peinetón, which could measure up to three feet in height and width, and which are said by historians to have reflected the growing influence of France, rather than Spain, upon Argentinians. In the middle of the 18th century the pouf style developed, with women creating volume in the hair at the front of the head, usually with a pad underneath to lift it higher, and ornamented the back with seashells, pearls or gemstones. In 1750, women began dressing their hair with perfumed pomade and powdering it white. Just before World War I, some women began wearing silk turbans over their hair. Japanese men began cutting their hair into styles known as or (which roughly means "random cropping"). During this period, Japanese women were still wearing traditional hairstyles held up with combs, pins, and sticks crafted from tortoise, metal, wood and other materials, In Europe and the US the bob was seen as a step towards women's liberation. Women began marcelling their hair, creating deep waves in it using heated scissor irons. Durable permanent waving became popular also in this period: it was an expensive, uncomfortable and time consuming process, in which the hair was put in curlers and inserted into a steam or dry heat machine. During the 1930s women began to wear their hair slightly longer, in pageboys, bobs or waves and curls.

Соғыстан кейінгі жылдар

Соғыстан кейін әйелдер шаштарын жұмсақ, табиғи стильде кие бастады. 1950 жылдардың басында әйелдердің шашы көбінесе иіліп, әртүрлі стильде және ұзындықта киілген. 1950 жылдардың соңында жоғары буффант және аралық стильдер, кейде B 52 Stratofortress бомбалаушысының үлкен мұрын бөлігіне ұқсас болғандықтан «B 52» деп аталды, танымал болды. Осы кезеңде көптеген әйелдер шаштарын аптасына бір рет жуып, иіп, түні бойы керлермен ұйықтап, таңертең қайтадан иіп, бекітіп тастады. 1960 жылдары көптеген әйелдер шаштарын қысқа, заманауи стильде, мысалы, пикси кесумен кие бастады, ал 1970 жылдары шаштар ұзағырақ және еркін болды. 1960 және 1970 жылдары көптеген ерлер мен әйелдер шаштарын өте ұзын және түзу ұстады. Ұзын, табиғи шаштар да хиппилер сияқты қарсы мәдениет қозғалыстарының пайда болуымен танымал болды, олар мұндай стильдерді қалыпты жағдайға қарсы наразылықты білдіру үшін пайдаланды. 1950 жылдан бері әртүрлі топтар шаштың стилін өздерінің ерекше идеологиясының немесе жеке басының белгісі ретінде өзгертіп келді. Хиппилерге қарсы болған скинхедтер шаштарының көп бөлігін қырқып тастады. Ал 1970 жылдардың соңында пайда болған панктар шаштарын ерекше стильде (мысалы, мохок) жасап, табиғи емес түстерге бояп, ашу-ыза тудыруға тырысты. 1960-1970 жылдардан бастап әйелдер шаштарын әртүрлі стильде киді. Бұл «Қаралар әдемі» қозғалысынан туындады, ол кейбірлердің еуроцентрлік модель деп санайтын нәрсеге қарсы қара халықтың табиғи сұлулығын насихаттады. Кейбір сыншылар африкалық шашты түзулету немесе жұмсарту ақтардың сұлулық стандартына сай болуға тырысу деп санайды. Алайда, осы пікірмен келіспейтіндер де бар. Дегенмен, Малкольм Х қара нәсілді адамдарға мұндай себептермен шаштарын түзулетуге кеңес бермеді. Содан бері қара шаш әдемілік белгісі ғана емес, сонымен қатар революциялық белгіге айналды. Алайда, афро, немесе «табиғи» деп алғаш рет аталған стиль, бастапқыда саяси таңдау емес, 1940 және 1950 жылдары көркем және интеллектуалды қара қауымдастықтарының сүйікті стилі болды. Бұл афроамерикалық ерлерге сәл аз тән, олар афроамерикалық әйелдермен бірдей стильде шаштарын киеді, оның ішінде резеңке ленталармен бекітілген қораптық тоқылған шаштар мен жүгері тоқылған шаштар да бар. 1980 жылдары әйелдер шаштарын матадан жасалған серпімді таспалармен кері тартып тастады. Әйелдер бүгінде жалтыраған әшекейлерді де жиі киеді, сондай-ақ ат құйрықтары мен басқа да жоғары жиналған шаштарды бекіту үшін тырнақ пішіндес қысқыштарды пайдаланады. Соңғы жылдары кәсіби стилистер арасындағы жарыстар кеңінен таралды. Стилистер аксессуарлар, жарықтар және басқа да керек-жарақтарды қолдана отырып, ең күрделі шашты жасау үшін уақытқа қарсы жарысады.

After the war, women started to wear their hair in softer, more natural styles. In the early 1950s women's hair was generally curled and worn in a variety of styles and lengths. In the later 1950s, high bouffant and beehive styles, sometimes nicknamed B 52s for their similarity to the bulbous noses of the B 52 Stratofortress bomber, became popular. During this period many women washed and set their hair only once a week, and kept it in place by wearing curlers every night and reteasing and respraying it every morning. In the 1960s, many women began to wear their hair in short modern cuts such as the pixie cut, while in the 1970s, hair tended to be longer and looser. In both the 1960s and 1970s many men and women wore their hair very long and straight. Long, natural hair was also worn due to the emergence of counterculture movements such as the Hippies who used such styles to symbolize their opposition to the norm. From the 1950s onward, various groups have pushed the norms for hairstyles as symbols of their unique ideology or identity. The Skinheads, who opposed the Hippies, shaved off much of their hair. The Punks of the later 1970s, meanwhile, wanted to cause outrage, styling their hair in unique ways (such as the mohawk) and dyeing it in unnatural shades. Since the 1960s and 1970s, women have worn their hair in a wide variety of styles. Part of this came from the "Black is Beautiful" movement which promoted the natural beauty of the Black population as opposed to what some considered a Eurocentric model. Some critics argue that straightening or relaxing African hair is trying to conform to a white standard of beauty. However, there are those that disagree with this belief. Nevertheless, Malcom X advised against Black people straightening their hair for such reasons. Black hair then became not only an act of beauty but an act of revolution. However, the Afro, or "the natural", as it was first called, was not originally a political choice, but a style favored by both artistic and intellectual Black communities in the 1940s and 1950s. This is somewhat less true of African American men, who wear their hair in a variety of styles that overlap with those of African American women, including box braids and cornrows fastened with rubber bands and dreadlocks. In the 1980s, women pulled back their hair with scrunchies, stretchy ponytail holders made from cloth over fabric bands. Women also often wear glittery ornaments today, as well as claw style barrettes used to secure ponytails and other upswept or partially upswept hairstyles. In recent years, competitive events for professional stylists have grown in popularity. Stylists compete on deadline to create the most elaborate hairstyle using props, lights and other accessories.

Құралдар

Стилдеу құралдары шаш тегістегіштерін (жазық, бұйралайтын және қысыммен тегістегіштерді қоса), шаш кептіргіштерін, шаш щеткаларын және шаш бұрағыштарын қамтуы мүмкін. Шаш күтімге сондай-ақ, текстура, жылтырлық, бұйра, көлем немесе белгілі бір стильді сақтау үшін шаш өнімдерін қолдану да жатады. Белгілі бір шаш үлгісін жасау кезінде шашқыштар да қолданылады. Олардың қолданылуы мен дизайны әртүрлі мәдениеттерде өзгеше болуы мүмкін.

Өнімдер

Шампунь мен кондиционерден басқа, стильдеуге арналған өнімдер көптеген және әртүрлі. Шаштың текстурасын немесе пішінін өзгерту үшін, немесе оны белгілі бір стильде ұстап тұру үшін тағайындалатын кондиционер, күтімдік процедуралар, мусс, гель, лосьон, балауыз, крем, балшық, сыворотка, май және спрейлер қолданылады. Дұрыс қолданғанда, көптеген стильдеу өнімдері шашты құрғатудан басқа зақымдамайды; көптеген стильдеу өнімдері майды ерітетін спирттерді қамтиды. Көптеген шаш өнімдерінің құрамында химиялық заттар болады, олар шашта қабыршақтануға себеп болып, шаштың сұлулығын жоғалтуына немесе текстураның өзгеруіне әкелуі мүмкін.

Перукалар

Адамның немесе басқа табиғи шаштарынан жасалған перукаларға күтім жасау, қалыпты шашқа күтім жасауға ұқсас, себебі перуканы шаш күтіміне арналған заттарды қолданып, тарауға, стильдеуге және таза ұстауға болады. Перукалар шашты қорғаудың бір түрі болып табылады, ол шаштың стильдеуін толық бақылауға мүмкіндік береді. Синтетикалық перукалар әдетте адам шашына ұқсас жіңішке талшықтан жасалады. Бұл талшықты кез келген түске және стильде жасауға болады, сонымен қатар ол көбінесе адам шашынан жылтыррақ болады. Дегенмен, бұл талшық жылуға өте сезімтал, сондықтан оны түзеткіш немесе иілгіш темірлермен стильдеуге болмайды. Бірақ, белгілі бір температураға дейін жылуға төтеп бере алатын жаңа синтетикалық талшықтар да бар. Адам шашынан жасалған перукаларды жылумен стильдеуге болады, бірақ оларды тек құрғағаннан кейін ғана тарау керек. Синтетикалық және адам шашынан жасалған перукаларды шампуньдау алдында құрғақ күйде тарап, түйіліп қалған жерлерін жою қажет. Перуканы тазалау үшін, оны су мен жұмсақ шампунь қосылған ыдысқа батырып, содан кейін таза суға батырып, артық суды кетіру үшін жоғары-төмен қозғалту керек. Содан кейін перуканы табиғи түрде ауада кептіріп, оның өзіндік стиліне келтіру керек. Дұрыс күтім жасалса, адам шашынан жасалған перука көп жылдар бойы сақтала алады.

Функционалдық және сәндік әшекейлер

Шашты әшекейлеу мен баптаудың көптеген жолдары бар. Шашқыштар, қысқыштар, ленталар, баулар, резеңке ленталар, матамен оралған шаш баулары және тарақтарды түрлі стильдер жасау үшін қолдануға болады. Сондай-ақ, шашты бекітуге арналған қысқыштары болғанымен, тек көрік үшін қолданылатын, шашты орнында ұстауға көмектеспейтін көптеген сәндік әшекейлер де бар. Мысалы, Үндістанда гүл шоғы (гаджра) жиі қолданылады, оны шашқа көптеп тағады.

Жынысы

Көптеген мәдениеттерде ерлер шаштарын әйелдерден өзгеше стильде киген. Американдық әлеуметтанушы Роуз Вейц бір кезде жазғандай, шашқа қатысты ең кең таралған мәдени ереже – әйелдердің шашы ерлердің шашынан ерекше болуы керек. Батыс қоғамдарында, әсіресе АҚШ, Ұлыбритания және Канадада, шаш әйелдердің гендерлік өрнегімен тығыз байланысты. Ұзын шаш әйелдікке ғана емес, сонымен қатар әйелдер үшін тартымдырақ деп есептеледі. Әйелдер шаштарын әртүрлі стильде жасауға және аксессуарлар қолдануға бейім. Ал ерлердің шаш стильдері көбінесе біркелкі болған. Көптеген ерлердің шаштары түсіп қалуына байланысты, ерлердің гендерлік өрнегі бас шашына емес, бет шашына көбірек назар аударады. Бірақ Ориноко-Амазонка бассейнінде тұратын халықтардың арасында дәстүрлі түрде екі жыныстың да шаштары қазан пішінде кесіледі. Батыс елдерінде 1960 жылдары жас ерлер мен әйелдердің екеуі де шаштарын ұзын және табиғи қалпында киген, содан бері ерлердің шаш өсіруі жиірек кездеседі. Адамзат тарихындағы көптеген кезеңдерде, мысалы 1920 және 1960 жылдары, ерлер мен әйелдердің шаш стильдері ұқсас болған кезде, бұл қоғамда үлкен алаңдаушылық пен наразылық тудырған. Батыста хиппилер мен панктар ерлер мен әйелдердің гендерлік бейнесінің араласуынан ашу тудырған топтардың қатарында болды. 1950 жылдардан бастап АҚШ-тағы феминистер дәстүрлі әйелдердің әдемілік стандарттарына, яғни ұзын шашқа және дененің шашының жоқтығына қарсы шықты. Бұл екеуі де көп күш-жігерді қажет етеді және қысымның символы ретінде қарастырылды. Дегенмен, қандай шаш стильдері немесе басқа да әдемілік нормалары "құлықты" екені жөнінде көп пікірталас болды. Көбінесе көптеген адамдар аз күтімді қажет ететін стильдерге ұмтылады. Сонымен қатар, гендерлік өрнекті сынаған саяси емес мысалдар да бар, мысалы, актерлердің трансвеститтер ретінде немесе андрогинды көріністермен өнер көрсетуі. Керісінше, шашты ұзын және/немесе кесілмеген күйде ұстау тәжірибелері де бар. Мысалы, сикхтер шаштарын қырқып алмауға міндетті. Әйелдер әдетте оны өру немесе түйіндеу арқылы киеді, ал ерлер оны дастар деп аталатын бас киіммен жабады. Басқа діндер де бас киімнің әртүрлі түрлерін қолданады. Мысалы, үш Ибраһимдік діннің барлығы да, әсіресе әйелдер үшін, бас киім туралы діни жазбалары бар. Исламда әйелдер ұялмау үшін хиджаб киеді, ол шаш пен кеудені жабады. Яһуди дінінде көбінесе үйленген әйелдер тихель сияқты бас киім киеді, ал кейбір бағыттарында ерлер дұға кезінде кипа киеді. Христиан дінінің әртүрлі тармақтары болғандықтан, барлық христиан әйелдері бас киім кимейді және бас киімнің әртүрлі түрлері бар.

At most times in most cultures, men have worn their hair in styles that are different from women's. American sociologist Rose Weitz once wrote that the most widespread cultural rule about hair is that women's hair must differ from men's hair. In western societies particularly the US, UK, and Canada head on the hair is more strongly tied to feminine gender expression. Long hair is seen as not only feminine but also more sexually appealing for women. Women are also more likely to style their hair in a variety of ways, including using accessories. Meanwhile, men's styles tended to be uniform amongst one another. Likely due to how many men experience baldness masculine gender expressions tended to gear towards facial hair rather than head hair. An exception is the men and women living in the Orinoco Amazon Basin, where traditionally both genders have worn their hair cut into a bowl shape. In Western countries in the 1960s, both young men and young women wore their hair long and natural, and since then it has become more common for men to grow their hair. During most periods in human history when men and women wore similar hairstyles, as in the 1920s and 1960s, it has generated significant social concern and approbation. In the west, the Hippies and Punks are such groups that caused outrage for their overlaps in masculine and feminine presentation. Around the 1950s onward, feminists in the US opposed traditionally feminine beauty standards of long hair and little or no body hair. Both of which often take much effort to maintain and were seen as a symbol of oppression. Though the specifics of what sort of hairstyles or other beauty norms are "oppressive" was highly debated. Typically, many have aimed towards styles which take less maintenance. Meanwhile there are also non political examples of challenging gender presentation with performers presenting as cross dressing or with androgynous appearances. Conversely, there are also practices of keeping the hair long and/or uncut. One such example are adherents of Sikhism are required to wear their hair unshorn. Women usually wear it in a braid or a bun and men cover it with a turban also known as a dastār. Other religions also have various kinds of head coverings. The three Abrahamic religions, for instance all have some sort of religious writing on head coverings, particularly for women. In Islam women wear the hijab for modesty and covers the hair as well as chest. In Judaism mostly married women wear coverings such as the tichel, and in some branches men wear the kippah mostly in prayers. Meanwhile, due to the varied branches of Christianity, not all Christian women wear coverings and there are various kinds of head covering.

Отбасылық жағдайы

XIX ғасырда америкалық әйелдер үйленуге дайын болған кезде шаштарын жоғары жинап тартатын. Батыс Африкадағы фулани халқының арасында үйленбеген әйелдер шаштарын кішкентай янтарь мұны мен монеталармен безендіреді, ал үйленген әйелдер үлкен янтарь әшекейлер тағады. Оңтүстік Суданның топоса әйелдері арасында неке шаштарын көптеген кішкентай өрімдермен жасау арқылы белгіленеді. Үйленбеген хопи әйелдері дәстүрлі түрде "көбелек" шашты ұнатады, ол бетінің екі жағында шаштың бұралуы немесе оралуымен сипатталады. Үндістандағы индуист жесірлері қадір-қасиеттің бір бөлігі ретінде шаштарын қырқып тастаған, бірақ бұл әдет көбінесе жойылды.

Өмірдегі өзгерістер

Көптеген мәдениеттерде, индуизм мәдениеті мен Гвиана таулы аймағындағы ваяна халқының арасында жас адамдар ересек болудың белгісі ретінде шаштарын қырқып тастаған. Үндістандағы әйелдер ересек болғандарын екі өрімнен бір өрімге ауысу арқылы көрсетеді. Солтүстік-шығыс Кениядағы рендилл және Бразилияның жаңбырлы ормандарындағы тчикрин халқының ер және әйелдері жақын туысы қайтыс болғанда бастарынан шаштарын қырқады. Ежелгі Грецияда ер адам қайтыс болғанда, оның әйелі шашын кесіп, оны қайтыс болған күйеуімен бірге жерлейтін.

Әлеуметтік сынып

Жоғары санаттағы адамдар әрқашан шаш үлгілерін байлық пен мәртебесін көрсету үшін пайдаланған. Бай римдік әйелдер күрделі шаш үлгілерін таңдаған, оларды күтіп ұстау үшін бірнеше адамның еңбегі қажет болған. Ал бай адамдар көбінесе қозғалысын шектеуші немесе қиындық тудырушы шаш үлгілерін таңдаған, осылайша олардың жұмыс істеу қажеттігі жоқ екенін көрсеткен. Бай адамдардың шаш үлгілері бұрынғыда әдетте сәндің алдыңғы қатарында болған, соның арқасында олардың стиліне еліктеушілер көбейген. Бірақ бүгінде бай адамдар көбінесе ондаған жылдар бұрынғы консервативті стильде шаштарын тартады. Орта таптың шаш үлгілері көбінесе қарапайым және кәсіби болып келеді. Орта таптағы адамдар шаштарының сау және табиғи көрінуіне ұмтылады, бұл олардың дені сау өмір салтын ұстануға және өзіне жақсы қарауға мүмкіндігі бар екенін көрсетеді. Еуропалық ықпалдағы жұмысшы табының шаш қиюы көбінесе қарапайым болып келеді. Жұмысшы табының ерлері көбінесе шаштарын қырқып немесе жақын қысқа шашпен жүреді. Ал жұмысшы табының әйелдері көбінесе ұзын шаштарын беттерінен артқа тартып, бас терісіне бекітеді.

Денсаулық

Шаш, егер ол табиғи болса және белгілі бір критерийлерге сай келсе, адамның денсаулығының жақсы немесе нашар екенін көрсететін белгілердің бірі болып табылады. Осының себебі шаштардың жыныстық және эмоционалдық тартымдылықта маңызды рөл атқаруы. Бұрын шашты ақтарту үшін қолданылатын кейбір заттар (мысалы, қорғасын тотығы немесе қорғасын тарақ) қорғасынмен улануға себеп болған. Шаш ауаның ластануына, әсіресе қоршаған ортадағы түрлі металл ластағыштарына (мысалы, қорғасын, сынап немесе мырыш) сезімтал. Бұл металдар тамақ пен сусындар арқылы сіңіріледі, себебі шаш биоконцентрация арқылы қан ағынынан теріге дейін оларды жинақтайды және сақтайды. Сонымен қатар, кейбір дәрі-дәрмектер шаштың түсуіне әкелуі мүмкін, ал кейбір шаш стильдері бұл жағдайды нашарлатуы мүмкін. 2016 жылы Американдық дерматология академиясы жариялаған және The Root және Science журналында кеңінен таралған зерттеуге сәйкес, бас терісіне күшті және тұрақты қысым түсіретін тығыз өрілген шаш стильдері тракциялық алопеция (ТА) деп аталатын алопецияның белгілі бір түріне әкелуі мүмкін. Бұл мақалада шаш күтімі әдістері жоғары, орташа және төмен тәуекелді категорияларға бөлінді, бұл дерматологтар мен дәрігерлерге зардап шеккен науқастарға дәлірек кеңес беруге мүмкіндік берді. Бұл афроамерикандық әйелдер арасында кең таралған шаш стильдеріне, соның ішінде қосымша шаштарға, өрімдерге және дредоқтарға қатысты. Бұл қара нәсілді әйелдердің шамамен үштен бірінің шашы түсуіне себеп болуы мүмкін. Шашқа зиян келтіруді химиялық түзетуге арналған өнімдердің қолданылуы одан әрі күшейтеді. Зерттеу нәтижелері шашты бос стильде киюге және өрімдер мен қосымша шаштарды бірнеше айдан артық ұстамауға кеңес береді. Кейбір өнімдер (шаш бояғыштары, шаш лактары, ағартушылар және т.б.) аллергендік ингредиенттерді қамтуы мүмкін. Бірнеше зерттеулер кейбір шаш стильдерінің немесе ағарту немесе бояу өнімдерін қолданудың белгілі бір қатерлі ісіктердің (меланомалар, сондай-ақ карциномалар) қаупін арттыруы мүмкін екенін көрсетеді; сондықтан теріні көлеңкелеп, оны шамадан тыс ультракүлгін сәулеленуден қорғайтын ұзын және қара шаш, кейбір тері қатерлі ісіктеріне (мысалы, құлақ қатерлі ісігіне) қарсы қорғаныш факторы болуы мүмкін.

Hair, when it is natural and meets certain criteria, is one of the indicators of a person's good or poor health. This is one of the explanations for the significant role that hairstyles play in both sexual and emotional attraction. In the past, certain products used for hair graying (such as lead oxide or lead combs) have been a source of lead poisoning. Hair is sensitive to air pollution, particularly to various metallic pollutants in the environment (such as lead, mercury, or arsenic). These metals can also be absorbed through food and beverages, as hair bioconcentrates and stores them from the bloodstream to the skin. Additionally, certain medications can lead to hair loss, and this may be worsened by specific hairstyles. According to a study published in 2016 by the American Academy of Dermatology and notably reported by The Root and Science magazine, certain tightly braided hairstyles that exert significant and constant tension on the scalp can contribute to a specific form of alopecia known as traction alopecia (TA). This article categorized hairstyling practices into high, moderate, and low risk categories of induced alopecia, enabling dermatologists and physicians to provide more precise advice to affected patients. This is the case with common hairstyles among African American women, including extensions, braids, and dreadlocks. This may explain why approximately one third of black women suffer from hair loss. Hair damage can be further exacerbated by the use of chemical products used for chemical straightening. The study's findings support recommendations to wear looser hairstyles and avoid keeping braids and extensions for more than a few months. Certain products (hair dyes, hairsprays, bleaches, etc.) may contain allergenic ingredients. Several studies suggest that certain hairstyles or the use of bleaching or dyeing products may increase the risk of certain cancers (melanomas, as well as carcinomas); thus, long and dark hair that shades the skin and protects it from excessive ultraviolet exposure could be a protective factor against certain skin cancers (such as ear cancers).

Ғарыш кеңістігінде шашты кесу

Шаш кесу Халықаралық ғарыш станциясында да болады. Әртүрлі экспедициялар барысында ғарышкерлер өз әріптестерінің шаштарын күту үшін вакуумдық құрылғыларға жалғанған шаш қырқу машиналарын пайдаланады, осылайша қырқылған шаштар ғарыш станциясының салмақсыз ортасында қалықтап, ғарышкерлерге ыңғайсыздық тудырмай немесе станция ішіндегі құпия жабдықтарға зиян келтірмейді. Ғарышта шаш қырқу сондай-ақ, қайырымдылық мақсатында да қолданылған, мысалы, ғарышкер Сунита Уильямс Халықаралық ғарыш станциясында әріптес ғарышкер Джоан Хиггинботамнан шаш қырқып алған. Сунитаның шашы STS 116 экипажымен бірге жерге жеткізіліп, Locks of Love қайырымдылық қорына тапсырылды.