Кіріспе

Smooth Collie - бастапқыда мал өсіру үшін шығарылған ит тұқымы. Ол Ласси арқылы танымал болған Rough Collie-нің қысқа түкті түрі. Кейбір тұқымдық ұйымдар тегіс және ұзын түкті итті бір тұқымның нұсқалары деп есептейді.

Тарих

Көптеген иттер сияқты, Smooth Collie-нің ерте тарихы да болжамдарға негізделген. Тіпті тұқымның атының шығу тегі де нақты емес, әртүрлі нұсқалар бойынша ертедегі шопан итінің қара түсін ("көмірлі") сипаттаған, немесе Шотландияда бір кезде көп сақталған қара бетті қой тұқымының атынан ("Колли") алынған, немесе "пайдалы" деген мағына беретін ағылшын-саксон сөзінен шыққан деседі. Бұл сөздің гаэль және/немесе ирланд тілдерінде де түбі болуы мүмкін, онда "көпек" сөзі тиісінше càilean және coileán деп аталады. Бұл тұқымның гаэль тілінде сөйлейтін Шотландия тауларындағы шығу тегімен үйлеседі, ағылшын-саксон терминінен гөрі. Smooth және Rough Collie-нің қазіргі тарихы, Шотландиядағы Балморал сарайында болған кезде шопан итіне қызығушылық танытқан Виктория патшайымның тұсында басталды. 1860 жылы ол өз үйі үшін бірнеше итті сатып алды. Патшайымның қызығушылығы арқасында Smooth Collie-ге ие болу әдетке айналды. Осылайша, тұқымның жұмыс істейтін шаруа қожалығының итінен, қазіргі Border Collie-ге ұқсас, үй жануары ретінде және бүгінгі күні білетініміздей, конформация көрмесі үшін өсірілетін иттерге айналуы басталды. Қазіргі уақытта Smooth Collie АҚШ және Канадада Rough Collie-нің бір түрі саналады, яғни олар шағылыстырылуы мүмкін және кейбір статистика тек "Collie" үшін ғана есептеледі, екі түр үшін жеке-жеке емес. Басқа елдерде, мысалы, Ұлыбритания және Австралияда, тегіс және дөрекі түрлер жеке тұқымдар ретінде жіктеледі. Бірақ бұл соңғы жаңалық, себебі Ұлыбританияның Кеннел клубы 1993 жылға дейін екі түрдің шағылысуына рұқсат берген.

Сыртқы келбеті

Smooth Collie – орташа еңбектің үлкен иті, биіктігі әйелдер үшін және еркектер үшін иықтан өлшенеді; салмағы әйелдер үшін еркектерге дейін ауыспалы. Тұқымның стандартты өлшемі АҚШ және Канадада әйелдер үшін және еркектер үшін иықтан өлшенеді; мысалы, AKC стандарты бойынша диапазон және Smooth Collie бойынан сәл ұзын, арқасы тегіс және көкірегі терең болады. Бастың ерекшеліктері, әсіресе "меңделі" көрінісі, көрмеде өте маңызды деп есептеледі. Бұл тұқымның ұзын тұмсығы, жалпақ бас сүйегі және жартылай тік құлақтары бар (бірақ практикалық тұрғыда құлақтар көбінесе шөпшекте бүгіліп, жабыстырылуы керек, әйтпесе ересек итте толық тік болып қалады).

Жамылғы

Бұл қабық жұмсақ, өте тығыз төменгі қабаттан және тік, қатаң сыртқы қорғаныш түктерінен тұрады. Қорғаныш түктерінің ұзындығы бір-екі дюйм, ал ең ұзын түктері негізінен мойынның төңірегіндегі жағада және артқы жамбаста орналасқан. Қабықты апта сайын мұқият жуып тұру қажет. Жыл бойында түлеу орташа, бірақ жылына екі рет түлейтін маусымда күшті болады.

Түсі

Smooth Collies төрт түсте болады: сабель (Лассидің түсі; ашық алтыннан терең магогаға дейін болуы мүмкін); үш түсті (қара, қоңыр және ақ белгілермен); және көк мерл (күміс сұр, қарамен араласып, қоңыр белгілермен), барлығының кеудесі, мойны, аяқтары және құйрығының ұшы ақпен белгіленген. Тағы бір түс – ақ (олардың басы мен денесінің бір бөлігі сабель, үш түсті немесе көк түсті болып, негізінен ақ түсті болады), бірақ бұл түс осы тұқымның туған жері Ұлыбританияда мойындалмайды. Көк көздер немесе көк мерл емес коллилердегі көк көздер AKC стандарты бойынша дисквалификацияға жатпаса да, оларға қатаң баға беріледі. Дегенмен, көк немесе аралас көзді сабель-мерл коллилердің көптеген AKC тұқым чемпиондары бар.

Тендерлік

Жалпы алғанда, Smooth Collie – адамдармен жақсы тіл табысатын, оңай үйретілетін отбасылық ит. Олар агрессивті тұқым болмаса да, еңбекқор және дауысты болып келеді, сондықтан жақсы оқытылған жағдайда жақсы күзетші, ал еркін қабылдаса, мазасыздық тудыруы мүмкін. Колилер епті және белсенді, сондықтан оларға үнемі физикалық жаттығулар қажет. Бұл тұқымды оқыту өте оңай, себебі олардың зиялы деңгейі жоғары және иесін қуантуға құштар. Оларды оқыту кезінде деликаттылық таныту керек, өйткені олар түзетулерге сезімтал және қатал қараудан қорқады. Олар балалармен және басқа жануарлармен жақсы араласады, көбінесе басқа иттермен де жақсы тіл табысады. Smooth Collie үй жануарлары ретінде де, бағыну жарыстарында, ептілікте, мал бағу сынақтарында және басқа да ит спорты түрлерінде қолданылады. Кейбіреулері әлі де мал бағуға қолданылады. Олар мүгедектерге көмектесетін иттің қызметінде де өте пайдалы.

Денсаулық

Бұл тұқым өзінің мөлшеріне қарағанда ұзақ өмір сүреді, әдетте 12-14 жылға дейін өмір сүреді. Барлық иттер сияқты, олар да белгілі бір тұқым қуалайтын немесе жартылай тұқым қуалайтын денсаулық проблемаларына ұшырайды. Қазіргі кездегі проблемалар:
Колли көзінің аномалиясы (CEA): Көздің түрлі проблемаларының жиынтығы, көздің кішкентай қантамырларының бұзылыстарынан бастап, соқыр дақтарға дейін, және ауыр деформацияланған немесе жарылған торлы қабаттарға дейін. Бұл проблема коллилерде соншалықты кең таралғандықтан, мүлдем зардап шекпеген иттер («қалыпты көзді» деп аталады) сирек кездеседі, бірақ жауапкершілігі жоғары селекционерлер қалыпты популяцияны біртіндеп арттыра алды. Проблеманың және оның ауқымы алты аптадан бұрын жасалған көз тексеруі арқылы анықталады және уақыт өте келе нашарламайды. Жеңіл зардап шеккен иттерде ешқандай бұзылыс байқалмайды және олар жақсы үй жануарлары немесе жұмыс істейтін иттер болып табылады. Көшпелі торлы қабат атрофиясы: Көздің торлы қабатының біртіндеп дегенерациясы, соңында соқырлыққа әкеледі. Бұл ауру коллилерде CEA-дан гөрі сирек кездеседі, бірақ одан құтылу қиынырақ, себебі симптомдар әдетте орта жастағы немесе одан үлкен иттерде ғана байқалады. Көп дәрілік заттарға сезімталдық (MDR1): Әсіресе жүрек құрттарын алдын алу және масалармен күресу үшін қолданылатын ивермектин сияқты, кең таралған дәрілер класына қатысты кейде өлімге әкелетін реакциялар. Бұл сезімталдықты тудыратын ген жақында анықталды және иттердің сезімталдығын қарапайым қан тесті арқылы анықтауға болады. Асқазанның кеңеюі және бұрылуы (bloat): Үлкен немесе терең кеуделі иттерде кездесетін, асқазанның ауыр және көбінесе өлімге әкелетін бұрылуы. Оны аз мөлшерде тамақтандыру және тамақтанғаннан кейін немесе алдында қарқынды жаттығулар жасауға рұқсат етпеу арқылы алдын алуға болады. Эпилепсия: Себебі белгісіз ұстамалар. Дәрі-дәрмектердің көмегімен ұстамалардың жиілігін айтарлықтай азайтуға болады, бірақ бұл ауруға ем жоқ. Циклдік нейтропения: CN сонымен қатар Сұр Колли синдромы деп те аталады. Циклдік нейтропения – иттердің иммундық жүйесінің маңызды бөлігі болып табылатын нейтрофильдерге әсер ететін ауру. Көптеген зардап шеккен иттер күшік кезінде өледі, тіпті ең жақсы күтіммен де ит 2-3 жылдан аспайды.

Жұмыс және спорт

Smooth Collies иттердегі шапшаңдық сынақтарында, бағыну, көрмелерде, флайболда, із кесу, іздеу-құтқару (SAR) операцияларында, көмекші ит ретінде және мал бағу іс-шараларында өнер көрсете алады. Мал бағуға деген инстинкттері мен үйренуге қабілеті бәсекелестіксіз мал бағу сынақтары арқылы бағаланады. Мал бағу инстинктісі бар Collies-терді мал бағу сынақтарына қатысуға дайындауға болады.