Шекара қолы жетегі – тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Жұмыс істейтін иттер тұқымы

Шекаралық колли – британдық мал өсіруші иттердің орташа өлшемді, колли типіне жататын тұқымы. Ол Англия-Шотландия шекарасы аймағында пайда болған және бұрын Британ аралдарының барлық жерінде кездесетін дәстүрлі қойшы иттерінен тараған. Көбінесе мал бағуға жұмыс істейтін немесе серік ретінде ұсталады. Қойшы иттер сайыстарында сәтті өнер көреді. Бұл тұқым ең зиялы иттердің бірі деп есептеледі.

Тарих

Бордер колли Британ аралдарында кең таралған жергілікті коллилерден тараған. Тұқымның аты оның Англия-Шотландия шекарасындағы болу мүмкіндігінен туындаған. "Колли" немесе "Колли" типі туралы алғашқы айғақтар 19 ғасырдың соңында пайда болды, бірақ "колли" сөзі одан да ертерек, шотланд тілінде пайда болған. Сондай-ақ, "колли" сөзінің көне кельт тіліндегі "пайдалы" деген сөзден шыққандығы да айтылады. Бүгінгі таңдағы ең жақсы бордер коллилердің көптегені Old Hemp деп аталған итке дейін тегін табуға болады. 1915 жылы Ұлыбританиядағы Халықаралық қой иті қоғамының (ISDS) хатшысы Джеймс Рид алғаш рет "бордер колли" терминін қолданып, ISDS-те тіркелген итерді Кеннел клубтың коллиінен (немесе шотланд коллиінен, оның ішінде қалың жүнді колли мен тегіс коллиден) ажырату үшін пайдаланды. Бұл итер бастапқыда бір жұмысшы топтан шыққан, бірақ 1860 жылы көрме алаңдарына енгізілгеннен кейін және басқа тұқымдармен араласу нәтижесінде әртүрлі, стандартталған сыртқы түрін дамытты.

Ескі қымыз

Олд Хэмп – үш түсті ит. Ол 1893 жылдың қыркүйегінде Англияның Нортумберленд округінде дүниеге келіп, 1901 жылдың мамырында қайтыс болды. Оны Адам Телфер Рой атты қара және қоңыр түсті итінен және Мэг атты қара түсті, қатал көзді итінен өсірді. Хэмп – тыныш, күшті ит болатын, қойлар оған оңай бағынатын. Көптеген шопандар оны тұқымдыққа пайдаланды, ал Хэмптің жұмыс стилі Бордер Колли стиліне айналды. Бүгінгі таңда барлық таза Бордер Коллилердің тегі Олд Хэмпке жетеді. Ол өмірі бойы 200-ге жуық күшік тудырған деп саналады.

Қалқаның қақпағы

Уинстон Кап (б. 28 қыркүйек 1963) – Халықаралық қойшы иттер қоғамының (ISDS) белгісіндегі ерекше шекара коллисінің еңбек етіп жүрген позын бейнелейтін ит. Ол осы тұқымның тарихында танымал асыл тұқымды ит болды, және қазіргі коллилердің көпшілігінде оның қандық желісін көруге болады. 1890 жылдардың соңында Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласында тұратын Джеймс Лилико (1861?–1945) Ұлыбританиядан бірнеше еңбекші иттерді әкелді. Олардың ішінде 1895 жылы Шотландияның Хиндхоуп қаласында туған қара, қоңыр және ақ түсті Hindhope Jed, сондай-ақ Моди, Мосс оф Анкрум, Несс және Ескі Боб болды. Hindhope Jed-тің Ескі Шөптің ұрпағы болғаны белгісіз. Ол одан екі жыл кейін дүниеге келген, және ол Джедбург қаласындағы Джон Эллиот мырзаға қатысты британдық аңшылар мен аңшылар туралы мақалада айтылған:

Эллиот мырзаның өзі колли тұқымымен әйгілі. Оның әкесі марқұм Виктория патшайымға Noble-ды жеткізген, ал Маклауд біздің тақырыбымыздан Хиндхоуп Джедті, қазір Жаңа Зеландия мен Австралияның чемпионы болған итті алған. Хиндхоуп Джед Жаңа Зеландияға кеткен кезде, сол кездегі жаңа "шекаралық" штаммның тағы бірі болған Капитанға жүкті болған. Хиндхоуп Джед өзінің туған Шотландиясында үш рет жеңіске жеткен, және ол "экватордан ең жақсы өткен" деп есептелген. 1901 жылы Чарльз Бичворт Кинг (ту. 1855, Муррумбиджи, Жаңа Оңтүстік Уэльс), оның інісі және Алек Маклауд Ниганға жақын жердегі Канонбарда (Сиднейдің солтүстік-батысында) Хиндхоуп Джедті Австралияға әкелді, онда ол қойшы иттер сынақтарында үлкен жетістікке жетті. Жаңа Зеландиялық бас иттер тұқымы шекара коллилерінен дамыған.

Сипаттама

Border Collies – орташа денелі, көбінесе қалың және түсірілуге бейім, шашы орташа мөлшердегі иттер. Олардың екі қабатты түгі тегіс немесе дөрекі болып келеді, кейде иіліп тұрады. Қара және ақ түс – Border Collie-лердің ең көп таралған түсі, бірақ бұл тұқым иттерде кездесетін кез келген түс пен өрнектемеде болуы мүмкін. Олардың арасында қара үш түсті (қара/қоңыр/ақ), бауыр және ақ, қызыл үш түсті (қызыл/қоңыр/ақ) түстері жиі кездеседі, сондай-ақ көк, лилак, қызыл мерл, көк мерл, жолақты, және Австралия қызылы (ee қызылы, сары, рецессивті қызыл немесе алтын деп те аталады) сияқты сирек кездесетін түстер де бар. Кейбір Border Collie-лердің түгі бір түсті болуы мүмкін. Жалпы, Америкалық Border Collie қауымдастығы иттің сыртқы түрін маңызды деп санамайды. Оның орнына, жұмыс істейтін Border Collie-ні мінез-құлқы мен қабілеттері арқылы анықтау тиімді деп есептейді. Көрмеге арналған иттер жұмыс істейтін Border Collie-лерге қарағанда сыртқы түрі жағынан біртектірек болады, себебі конформация бойынша жеңіске жетіп, тұқымдық клуб стандарттарына қатаң сәйкес болулары керек, олар дене құрылысының, түгінің және түсінің көптеген аспектілеріне қатысты ерекше талаптар қояды. Мысалы, кинологиялық клубтар Border Collie-нің "жіті және зиялы" көрінісі болуын және көздің қара қоңыр түсін қалайтынын көрсетеді. Иттің қызметтік міндеттерін орындау барысында алған жарақаттары мен сынған тістері көрме алаңында оған қарсы есептелмейді. Еркектердің құрсау биіктігі ..., аналықтардың құрсау биіктігі ... құрайды. Бұл иттер ең зиялы тұқымдардың бірі деп саналады.

Жалпы денсаулық мәселелері

Колли көзінің аномалиясы (CEA) және эпилепсия қазіргі уақытта осы тұқымдағы маңызды генетикалық аурулар саналады. CEA – бұл көздің туа біткен, мұрагерлік ауруы, ол торлы қабықша, тамырлы қабықша және склераға әсер етеді және кейде шекаралық коллилерде кездеседі. Шекаралық коллилерде бұл ауру көбінесе жеңіл болады және көру қабілетін сирек нашарлатады. Дегенмен, PRA сияқты басқа көз аурулары торлы қабықшаны бірте-бірте бұзады және түнде шекаралық коллилердің көру қабілетін толығымен жоғалтуына әкелуі мүмкін, бұл күндізгі соқырлыққа ұласуы мүмкін. Қазір CEA үшін ДНК-тест қолжетімді, оны пайдалану арқылы өрбеушілер ауруға шалдыққан күшіктердің дүниеге келмеуін қамтамасыз ете алады. Иттің жамбас-буын сапасын анықтау үшін OFA (Жануарларға арналған ортопедиялық қоры) және PennHip сияқты жамбас тестінің әртүрлі түрлері бар. Рентген суреттері түсіріліп, осы ұйымдарға жіберіледі. Тұқымда шынтақ дисплазиясы да кездесуі мүмкін. Мерл генін екі рет алып жүрген, кейде "қос мерл" деп аталатын иттерде көру және/немесе есту қабілеттерінің бұзылуы болуы мүмкін. Бұл тұқымда есту қабілетінің бұзылуының екі түрі бар. Бірінші түрі пигментпен байланысты және шекаралық колли күшіктерінде кездеседі, бірақ күшіктер туғаннан-ақ туа біткен сенсоринейралды саңыраулыққа шалдығуы мүмкін. Екінші түрі ересектерде есту қабілетінің төмендеуі деп белгілі. Бұл иттердің ми сабағының есту тестісі күшік кезінде қалыпты болады, бірақ бір жастан сегіз жасқа дейін бірте-бірте есту қабілетін жоғалтады. Қазіргі уақытта Трансляциялық геномика зерттеу институтында тұқымда ересектерде есту қабілетінің төмендеуіне себеп болатын генетикалық себепті анықтау үшін зерттеу жүргізілуде. Нейроналды цероидтық липофусциноз (NCL) – сирек кездесетін, бірақ ауыр ауру, ол шекаралық коллилерге ғана тән. NCL ауыр неврологиялық бұзылуларға және ерте өлімге әкеледі; ауруға шалдыққан иттер екі жастан асып кетпейді. Шекаралық коллилерде кездесетін ауру түрін тудыратын мутацияны Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің биотехнология және биомолекулалық ғылымдар мектебінің Алан Уилтонның зертханасында Скотт Мелвилл анықтады. Емдеу немесе емдеу әдісі жоқ, бірақ қазір ауруды таситын және ауру иттерді анықтау үшін ДНК-тест бар. Тұтқындалған нейтрофиль синдромы (TNS) – бұл сүйек миы нейтрофильдерді (ақ қан жасушаларын) өндіретін, бірақ оларды тиімді түрде қан ағынына шығара алмайтын мұрагерлік ауру. Ауруға шалдыққан күшіктердің иммундық жүйесі нашарлаған, олар қарсы тұра алмайтын инфекциялардан қайтыс болады. TNS-ке себепші мутация шекаралық коллилерде, ағылшын жұмысшы иттерінде, Австралия мен Жаңа Зеландиядан шыққан шоу иттерінде және олармен байланысы жоқ австралиялық жұмысшы иттерінде табылған. Бұл геннің кең таралғанын және тұқымның өзі сияқты ескі екенін көрсетеді. TNS-ті Джерри Ширман Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің биотехнология және биомолекулалық ғылымдар мектебінің Алан Уилтонның зертханасында анықтады. Емдеуі жоқ, бірақ қазір ауруды таситын және ауру иттерді анықтау үшін ДНК-тест бар. Басқа аурулардың арасында жиі кездеспейтін аурулар: жас кесел, остеохондрит, гипотиреоз, қант диабеті және иттердің циклдік нейтропениясы, карпальды жұмсақ тіндердің зақымдануы. Лабрадор ретриверлерінде байқалатынға ұқсас жаттығудан туындаған құлдырау синдромы, басқаша айтқанда, шекаралық коллидің құлдырауы деп аталады және қарқынды жаттығу кезеңдерімен байланысты құлдырау эпизодтары Солтүстік Америкада, Еуропада және Австралияда шекаралық коллилерде сипатталды; және қазіргі уақытта одан әрі зерттеудің тақырыбы болып табылады. Шекаралық коллидің құлдырауы немесе "дірілдеуі" – көптеген мал бағу / жұмысшы тұқымдарда кездесетін ауру. Қазіргі уақытта оның себебі белгісіз. Шекаралық коллидің құлдырауы иттерге ерекше қызықты болатын жоғары қарқынды жаттығулармен байланысты. Мысалы, кейбір иттер теннис допын ала алмайды, өйткені олар бұл әрекетті өте ынталандыратын деп санайды, бірақ шекаралық коллидің құлдырау белгілері жоқ бірнеше шақырымға жүгіре алады. Симптомдары: бағдарламадан шығу, ақыл-ойдың тозуы, зейіннің жоғалуы, артқы аяқтың тұрақсыздығы, артқы аяқтың сүйрелуі және ақырында отыру немесе жату қажеттілігі. Сезімсіздік пен діріл секілді ұстамалар шекаралық коллидің құлдырауына тән емес. Қазіргі уақытта шекаралық коллидің құлдырауын растайтын диагностикалық тест немесе ветеринариялық тексеру жоқ, ал диагноз көбінесе алып тастау диагнозы ретінде немесе клиникалық симптомдарға негізделеді. Қазіргі уақытта емдеуге кеңес берілмейді және құлдырауға себеп болатын әрекеттерден аулақ болу арқылы эпизодтарды шектеу ұсынылады.

Collie eye anomaly (CEA) and epilepsy are considered the primary genetic diseases of concern in the breed at this time. CEA is a congenital, inherited eye disease involving the retina, choroid, and sclera that sometimes affects border collies. In border collies, it is generally a mild disease and rarely significantly impairs vision. However, other eye conditions such as PRA slowly disintegrates the retina and can cause border collies to lose almost all of their vision at night which can progress into complete daytime blindness. There is now a DNA test available for CEA and, through its use, breeders can ensure that they will not produce affected pups. There are different types of hip testing available including OFA (Orthopedic Foundation for Animals) and PennHip. Radiographs are taken and sent to these organisations to determine a dog's hip and elbow quality. Elbow dysplasia may also occur in the breed. Dogs homozygous for the merle gene, sometimes referred to as "double merles", are likely to have sight and/or hearing defects. Two types of hearing loss occur in the breed. The first type is pigment associated and is found in border collie puppies, although the puppies can have congenital sensorineural deafness from birth as well. The second type is known as adult onset hearing loss. These dogs have a normal auditory brainstem response test as pups but gradually lose their hearing some time between one and eight years of age. A study is currently underway at The Translational Genomics Research Institute to identify the genetic cause of adult onset hearing loss in the breed. Neuronal ceroid lipofuscinosis (NCL) is a rare but serious disease that is limited to show border collies. NCL results in severe neurological impairment and early death; afflicted dogs rarely survive beyond two years of age. The mutation causing the form of the disease found in border collies was identified by Scott Melville in the laboratory of Alan Wilton of the School of Biotechnology and Biomolecular Sciences, University of New South Wales. There is no treatment or cure, but a DNA test is now available to detect carriers as well as affected dogs. Trapped Neutrophil Syndrome (TNS) is a hereditary disease in which the bone marrow produces neutrophils (white cells) but is unable to effectively release them into the bloodstream. Affected puppies have an impaired immune system and will eventually die from infections they cannot fight. The mutation responsible for TNS has been found in border collies, in English working dogs, in show dogs that had originated in Australia and New Zealand, and in unrelated Australian working dogs. This indicates that the gene is widespread and probably as old as the breed itself. TNS was identified by Jeremy Shearman in the laboratory of Alan Wilton of the School of Biotechnology and Biomolecular Sciences, University of New South Wales. There is no cure, but a DNA test is now available to detect carriers as well as affected dogs. Other diseases found less commonly include juvenile cataracts, osteochondritis, hypothyroidism, diabetes mellitus and canine cyclic neutropaenia, carpal soft tissue injury. A syndrome of exercise induced collapse similar to that seen in Labrador retrievers, otherwise termed Border Collie Collapse and triggered by episodes of collapse associated with periods of intense exercise has been described in Border Collies in North America, Europe and Australia; and is currently the subject of further investigation. Border Collie Collapse or "the wobbles" is a disease found in many herding/working breeds. The cause is currently unknown. Border Collie Collapse seems to be related to high intensity exercises that are found to be particularly exciting to the individual dog. For example, some dogs cannot retrieve a tennis ball, as they find this activity highly stimulating, but can run for several miles with no symptoms of Border Collie Collapse. Symptoms commonly include disorientation, mental dullness, loss of attention, unsteady hind legs, dragging of hind legs, and ultimately the need to sit or lie down. Loss of consciousness and seizure like trembling/spasms are not characteristics of Border Collie Collapse. There is no current diagnostic test or veterinary workup that can confirm Border Collie Collapse and the diagnosis is often given as a diagnosis of exclusion or based on clinical symptoms. There is no current treatment recommended, and it is advised to limit the episodes by avoiding the activities that trigger the collapse.

Тұқымдық стандарттар

Шекаралық коллидің тұқымдық сапасын анықтау үшін екі түрлі сынақ немесе стандарт бар: бастапқы ISDS қойшы иті сынағы және сыртқы келбеті.

ISDS қойшы иттер сынағы

Бастапқы сынақ – ISDS қойшы иті сынағы. Бұл сынақ әлі де қолданылып келеді, онда ит пен оның иесі малдың топтарын жинап, оларды тыныш түрде белгілі бір маршрут бойынша жылжытады. Бұл сынақтың ұлттық немесе халықаралық деңгейіне қарай нақты стандартты элементтері болады. Екі деңгейде де қойларды мүмкіндігінше абайсызда, стресске түсірмей жинау керек. Әдетте, Англия, Ирландия, Шотландия және Уэльс арасында өткізілетін ұлттық жарыста, сынақтар 400 ярдтық (шамамен 366 метрлік) жолмен өтеді. Халықаралық жарыстарда іріктеу сынақтары үшін 400 ярдтық жол қолданылады, бірақ үшінші және соңғы күні сынақтар 800 ярдтық (шамамен 732 метрлік) жолмен өткізіледі. Қойшы итін иесінен әртүрлі қашықтықтағы кедергілер арқылы басқару керек, содан кейін ит қойларды қоршауға алып, оларды бөліп шығару арқылы жақын арада жұмыс істеу қабілетін көрсетуі тиіс.

Сыртқы келбеті

Дүниежүзіндегі дерлік барлық аймақта бордер колли қазір рингте немесе көрмелерде көрсетілетін тұқымға айналды. Осы шараларға қатысатын адамдар үшін бордер колли тұқымдық стандартпен анықталады, ол – иттің қалай болуы керек екенінің сипаттамасы. Жаңа Зеландия мен Австралияда, онда бұл тұқым жиырмасыншы ғасырдың көп бөлігінде көрсетілді, бордер колли стандарттары ұзын қос жүнді (жұмсақ жүніне де рұқсат етіледі), жұмсақ қара көзді, денесі биіктігінен сәл ұзын, анық белгілі тоқтаусы бар, жартылай тік құлақты және мейірімді, достық мінезді иттерді өндірді. Бұл стильдегі бордер колли әлемдегі жетекші көрме орталықтарында және беделді төрешілер арасында танымал болды. Тұқымдық стандарттарға сәйкес, оның құйрығы сәл иіліп, тізе буынында тоқтауы керек. Жүні тығыз болуы тиіс. Көздерінен жақсы көрініс беруі және ақылды болуы керек. Ол көбінесе қара-ақ (кейде қоңыр) жүнді, өте белсенді және күшті мал өсіру инстинктісіне ие.

Көрме иттерінің сыртқы келбетіне тәнтілік

Басқа шаруалар border collie-ді көрме иттері ретінде пайдалануға қарсы, себебі сыртқы түріне қарай шаруалық етілсе, оның жұмыс істейтін қасиеттері төмендеп кетеді деп қорқады. Жұмыс істейтін border collie-лерді бағатын адамдар көрініс байқауына қатыспайды, өйткені жұмыс иттері сыртқы түріне емес, өнімділік стандартына сай шаруалық етіледі. Сондай-ақ, көрініс үшін шаруалық етілген иттерді, Кеннел клубтары ұйымдастырған шаралардан басқа, қойшы иттер сынақ алаңында көру сирек. Жұмысқа немесе сыртқы түріне қарай тіркелген иттер басқа да жарыстарда, мысалы, ептілік, бағыну, із кесу немесе флайболда қатысады; алайда, бұл иттер көрме сақиналарында көрсетілген иттердей нәсіл стандартына толық сәйкес келмейді, себебі мұндай жарыстарда бұл талап етілмейді, сондай-ақ олар міндетті түрде мал бағумен айналыспайды.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда иттерді ұлттық Кеннел клубында кез келген басқа мойындалған тұқым сияқты тіркеуге болады; International Sheep Dog Society қоғамы тек мал өріп үйрету қабілеті дәлелденген иттерді ғана тіркейді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы шекаралық коллилердің екі маңызды тізілімі – Америка шекаралық колли қауымдастығы (ABCA) және Ұлттық шекаралық колли қауымдастығы (NBCA) болып табылады, екеуі де дәстүрлі жұмыс итін сақтауға бағытталған. Бұл тұқым 1995 жылы Америкалық Кеннел Клубы (AKC) тарапынан мойындалды, одан бұрын 50 жылдан астам уақыт бойы AKC-нің «Әртүрлі класс» санатында болған. Бұл мойындау АҚШ Шекаралық Колли Клубы сияқты көптеген шекаралық колли ұйымдарының наразылығын тудырды, олар AKC мойындауы тұқымның жұмысқа қабілетін жоғалтады деп сақтады. Мойындалғаннан кейін AKC тіркеулері біртіндеп артты, 2004 жылы 1984 жаңа AKC тіркеуі тіркелді, ал 2005 жылы – тағы 2378. Ал, Америка шекаралық колли қауымдастығы жыл сайын шамамен 20 000 шекаралық коллиді тіркейді. Жұмыс стандартына және сыртқы түріне сәйкес селекция жасау мақсаттары арасындағы қақтығыс салдарынан, 2003 жылы Америка шекаралық колли қауымдастығы конформация бойынша чемпион атанған иттерді, олардың қабілетіне қарамастан, ABCA тізімінен шығаруға дауыс берді. Жұмыс істейтін тізілімдер арасында өзара тіркеуге рұқсат етіледі, ал AKC ABCA, NASDS және NBCA тіркелген иттерді қабылдайды. Алайда, АҚШ-тағы жұмыс істейтін тізілімдердің ешқайсысы AKC тегін мойындамайды, NBCA-дан басқа, ол AKC-ден тіркеуді ауыстыруға келіседі.

Австралия

Австралияда, бордер коллилер Австралия Ұлттық Кеннел Кеңесіне (ANKC) қарасты штаттық бақылау органында немесе жұмыс итінің тізілімінде тіркеледі. 1986 жылдан бері жыл сайын 2011-2701 ANKC тұқымдық бордер колли тіркелді. ANKC-ге енген негізгі тізілімге кіру бордер коллилерге ANKC-ге мүше клубтар ұйымдастыратын сыртқы түріне бағалау, бағыну, ептілік, із кесу, фрисбимен ойнау, мал бағу және басқа да ANKC санкциялаған іс-шараларда қатысуға мүмкіндік береді, ал шектеулі тізілімге кіру сыртқы түріне бағалау іс-шараларына қатысуға тыйым салады. ANKC тұқымдық стандартты ұсынады; алайда, бұл тек сыртқы түріне бағалау іс-шараларына қатысты және өнімділік іс-шараларына қатысатын иттің бағасына әсер етпейді. ANKC тұқымдық ағасы жоқ иттің де ANKC серіктес немесе спорттық тізіліміне енгізілуі мүмкін және ANKC өнімділік немесе мал бағу іс-шараларында қатысуға мүмкіндік алады. Австралияның ептілік иттер қауымдастығы (ADAA) сияқты ептілік ұйымдарының өз тізілімі бар, ол олардың жарыстарына қатысуға ниет білдірген кез келген итті тіркеуге мүмкіндік береді.

Канада

Канадада, Ауыл шаруашылығы Канадасы, жануарлар тұқымы туралы заңға сәйкес, Канадада "таза тұқымды" деп танылған кез келген шекаралық коллидің тіркелімі ретінде Канадалық шекаралық колли қауымдастығын мойындады. Қолданылатын критерийлер сыртқы түріне емес, мал өсіру шежіресіне негізделген. Бұл екі деңгейлі тізілім: конформация көрмелерін өткізетін шетелдік кеннел клубтарында тіркелген импортталған иттерге "B" тіркелімі беріледі, ал басқа жұмыс істейтін тізілімдерден тікелей келгендер "A" тіркеліміне енгізіледі. Жақында Канадалық кинологиялық клуб (CKC) өз мүшелерінен border collie-ді CKC-нің "көшпелі тізіміне" қосу қажеттігі туралы сауалнама жүргізді. Бұл мәртебе border collie иелеріне барлық CKC іс-шараларында қатысуға мүмкіндік береді, бірақ CKC тіркеу органы болмайды. Бұл бастаманы өнер көрсету шараларына қатысушылар қолдайды. CBCA бұл мәртебеге қарсы.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада жұмыс істейтін қойшы иттерін тіркеу Оңтүстік Африка қойшы иттер қауымдастығының жауапкершілігінде. ISDS тіркелген, елге әкелінген иттерді SASDA тіркеліміне ауыстыруға болады. Тіркелмеген иттер, аккредиттелген төрешінің жұмысқа қабілеттілігі туралы сертификатын алған жағдайда тіркеуге құқылы болады. Кейде олар селекциялық жұмысқа қолданылатын иттерді жамбас дисплазиясы және коллидің көз аномалиясы үшін тексеруге көмектеседі, бұл генетикалық кемшіліктері жоқ иттерді өсіруді ынталандыру мақсатында жасалады.

Түркия

Түркияда жұмыс істейтін шекаралық коллилерді тіркеу 2007 жылы құрылған Түркияның шекаралық коллилер қауымдастығының (Border Collie Dernegi) құзыретінде.

Басқа жерлер

Шекара колли тұқымы Халықаралық малшы иттер федерациясы (ISDF) тарапынан, Ұлыбританияның Лондон қаласындағы Пикадиллиде орналасқан, ең жақсы қойшы ит ретінде мойындалған.

Іс-шаралар

Шекаралық коллилер иттердің ептілік жарыстарында ең көп танылатын тұқымдардың бірі. Олар бұйрық орындау, көрмеге қатысу, флайбол, із кесу, қойшы иттерінің сынақтары және мал өрісіндегі жарыстарда да өте жақсы нәтижелер көрсетеді.

Мал шаруашылығындағы жұмыс

Жұмыс істейтін border collie-лер мал бағу кезінде дауыс және сыбызғы арқылы алыс қашықтықтан нұсқау алады. Олардың жоғары энергиясы мен мал бағуға деген инстинкті әлі де әртүрлі жануарларды бағу үшін қолданылады, дәстүрлі қой және мүйізді малдан бастап, бос жүретін құс, шошқа және страустарға дейін. Сонымен қатар, олар әуежай ұшу-қону жолақтарынан, гольф алаңдарынан және басқа да қоғамдық және жекелеген аумақтардан не қажет емес жабайы құстарды қуып шығару үшін де пайдаланылады. Ұлыбританиядағы малшылар мал бағудың ең маңызды элементтерін алып, оларды қойшы иті сынақтарына енгізді. Алғашқы қойшы иті сынақтары 1873 жылы Солтүстік Уэльстегі Бала қаласында өткізілді. Бұл жарыстар фермерлер мен малшыларға өздерінің жұмыс істейтін итеріне жұптас іздеуге мүмкіндік береді, бірақ олар спорттық жарыс ретінде де дамыды, сонымен қатар шаруалар емес адамдар да қатысады. АҚШ-та осы жарыстарды ұлттық деңгейде санкциялайтын ұйым USBCHA болып табылады. Ұлыбританияда – Халықаралық қой иті қоғамы, Канадада – Канаданың border collie қауымдастығы (CBCA), ал Оңтүстік Африкада – Оңтүстік Африка қой иті қауымдастығы.

Иттер спорты

Шекаралық коллилер қойшы иттер сынақтарындағы жетістіктерінен өзге, жоғары бағу инстинктісінің арқасында бірнеше ит спорты түрінде де өте жақсы нәтижелер көрсетеді. Бағу инстинктісі мен үйретілуге қабілеттілігін қойлармен таныстырғанда немесе бәсекеге қатыспайтын инстинкт сынақтары арқылы тексеруге болады. Бастапқы бағу инстинктісі бар шекаралық коллилер қойшы иттер сынақтарында және басқа да бағу шараларында бәсекелесу үшін оқытылуы мүмкін. Шекаралық коллидің жылдамдығы, ептілігі және төзімділігі оларға флайбол және фрисбимен ойнау сияқты иттердің іс-шараларында жеміс беруге мүмкіндік берді. Олардың үйретілуге қабілеттілігі сонымен қатар иттер биі байқауларында да өз орнын тапты. Шекаралық коллилердің иіс сезу қабілеті жоғары дамыған, ал олардың жоғары жігерлілігі оларды із кесу сынақтары үшін тамаша және оңай жігерлендірілетін іздеуші иттерге айналдырады. Бұл сынақтар бақыланатын жағдайда жоғалған адамды табуды имитациялайды, онда иттің өнері бағаланады және сәтті иттерге құрметті атақтар беріледі. Ұлыбританияда шекаралық коллилер тау құтқару операцияларында іздеуші иттер ретінде қолданылады. Олар әсіресе үлкен беткейлерді және қар көшкіні салдарынан пайда болған қиындыларды іздеу үшін өте пайдалы. Хамиш МакИннес қара түсті иттердің қар соқырлығына бейімделуі аз екеніне сенді.

Зерттеу

Шекаралық коллидің керемет интеллектісі оны зерттеуге ыңғайлы нысанға айналдырды. Атап айтқанда, Джорджия Технологиялық институтының FIDO (Иттердің кәсіби қызметін жеңілдету) жобасы, ақылды иттердің адамдармен байланыс құру қабілетін көрсетті. Атап айтқанда, институттың BrainLab директоры, профессор Мелоди Джексон, Sky атты шекаралық коллиге иттің үстіне кигізілген сенсорды қосуға арналған құралдарды орнатты, бұл Sky-ге оның басқарушысымен дыбыстап, ағылшын тілінде сөйлесуге мүмкіндік берді. Мақсаттың бірі – қызметтік иттерге иелеріне алдағы қауіп туралы ескертуге немесе басқаларды олардың басқарушысымен байланысты төтенше жағдайлар туралы, әсіресе басқарушының қабілетсіздігіне әкелуі мүмкін жағдайлар туралы хабарлауға мүмкіндік беру болды.