Кіріспе

Американдық таза тұқымды иттер тізілімі

Американдық Кеннел Клубы (AKC) – АҚШ-тағы таза тұқымды иттердің тегін тіркеуші ұйым. Тегілдік тізілімді жүргізуден басқа, бұл кеннел клуб таза тұқымды иттерге арналған іс-шараларды ұйымдастырып, қолдайды, соның ішінде Вестминстер Кеннел Клубының ит шоуын (AKC ресми түрде құрылуына дейін басталған жылдық іс-шара), Ұлттық ит шоуын және AKC Ұлттық чемпионатын. AKC Халықаралық кинология федерациясымен мүше емес серіктес болып табылады. 2022 жылғы мәлімет бойынша, AKC 200 ит тұқымын мойындайды.

Тарих

1800-жылдардың басында ағылшындар иттердің сыртқы келбетіне де, олардың атқаратын қызметіне де көңіл бөлді. Бұл әдет Солтүстік Америкаға тарады, және 1877 жылы Вестминстер Кеннел клубының ит көрмесі басталды.

Тіркеу

AKC – АҚШ-тағы таза тұқымды иттердің ең ірі тізілімі және коммерциялық емес, сонымен қатар ең танымал және ықпалды тізілім болып табылады. Тіркеу тек иттің ата-анасы бір мойындалған тұқым ретінде тіркелгенін көрсетеді; бұл иттің сау немесе көрсетуге лайықты қандық желілерден шыққандығын міндетті түрде білдірмейді, сондай-ақ тіркеу өсірушінің сапасын немесе күшіктің қалай тәрбиеленгенін көрсете бермейді.

Қордың қор қызметі

AKC-нің Foundation Stock қызметі – АҚШ-қа жаңадан келген әлі AKC мойындамаған таза тұқымды иттердің тұқымын тіркеуге арналған клубтың ұсынатын қосымша қызмет.

Басқа бағдарламалар

Сонымен қатар, AKC «Иттерге жақсы азамат» бағдарламасын ұсынады. Бұл бағдарламада кез келген тұқымдағы (соның ішінде аралас тұқымдағы) немесе түрдегі, тіркелген немесе тіркелмеген иттер, қоғамдық орындарда және үйде өмір сүруге жарамды негізгі мінез-құлық пен темпераменті үшін тексеріледі. AKC-нің тағы бір серіктесі – 1995 жылы құрылған AKC Reunite, бұрын AKC Companion Animal Recovery (AKC CAR), Солтүстік Америкадағы ең ірі коммерциялық емес үй жануарларын анықтау және қайтару қызметі. AKC-нің тағы бір филиалы – AKC гуманитарлық қоры, ол тұқымдық құтқару шараларын қолдайды, отбасылық зорлық-зомбылық құрбандарына жануарларын алып келуге мүмкіндік беретін паналарға көмектеседі және иттерді жақсы көретіндерді жауапты иелену туралы біліммен қамтамасыз етеді. AKC сонымен қатар емдік иттерге құрметті атақтар береді, егер иттер AKC мойындаған емдік иттер ұйымдарымен сертификатталғаннан кейін және қажетті сандағы сапарларды жасағаннан кейін.

Генетика

АКК-ні өз иттеріндегі генетикалық аурулардың кең таралғаны үшін сынға алды. АКК-де тіркелген таза тұқымды иттердің 25%-ы кем дегенде бір тұқым қуалайтын генетикалық проблемаға тап болады. Бұл проблемалар өсірушілер мен иелеріне ветеринарлық қызметтерге шамамен 1 миллиард доллар жұмсауға және өлі туған балалардан түскен кірістен айырылуға себеп болады. Осы генетикалық мәселелердің салдарынан АҚШ-тың бірнеше штатында «көкше заңдар» пайда болды. АКК өзі былай мәлімдейді: «Көптеген адамдар 'АКК' немесе 'АКК құжаттары' иттің сапасын кепілдік береді деп санайды. Бұл дұрыс емес. АКК – тіркеу органы. Тіркеу куәлігі иттің сапасы немесе денсаулығын көрсетпейді». АКК-де өсіру үшін денсаулық стандарттары жоқ; жалғыз шектеу – жас (ит кемінде сегіз айлық болуы керек). 170 тұқымдық клубтың көпшілігі өздерінің тұқымына тән мәселелерді зерттейтін денсаулық комитетін құрғанмен, АКК клубтарға қатаң ережелер енгізуге тыйым салады, себебі АКК-нің тіркеу және тәртіп ережелері, мысалы, ит өсіруге рұқсат беру үшін жамбас және шынтақ сүйектерінің рентген суретін және басқа да тексерулерді талап етеді. Мұндай өсіру шектеулеріне АКК мүше клубтарында жол берілмейді. 1995 жылы Берн тау иттерінің өмір сүру ұзақтығы генетикалық аурулардың салдарынан жеті жылға дейін қысқарғаннан кейін осындай дерекқор құрылды. Швейцарияның Берн тау иттері клубы 1971 жылы жамбас сүйектерінің рентген суретін міндетті түрде енгізген. Осы және басқа да себептерге байланысты, бірқатар тұқымдық клубтар қатаң денсаулық стандарттарын сақтау үшін әлі АКК-ге қосылмады, бірақ, жалпы алғанда, өсірушілердің өз иттерін Вестминстер Кеннел Клубының иттер көрмесі сияқты АКК көрмелерінде көрсетуге деген ықыласы осы алаңдаушылықтардан басым түсті. АКК-нің сапасы төмен өсірушілермен байланысы туралы алаңдаушылық кейбір ит иелерінің ұйымнан алшақтауына себеп болды. 2012 жылдың қазан айында ұзақ жылдар бойы Котон де Тулеар тұқымын өсірген Хейли Паркер АКК-ге қарсы сотқа шағымданып, себептердің бірі ретінде АКК-нің көп көлемді өсірушілермен байланысын көрсетті. Шағымда «Котонның беделі мен бизнес-моделі 'көкше фабрикалары' және осыған ұқсас коммерциялық өсіру операцияларынан бас тартуға негізделген» делінген. Сондай-ақ, клубты ірі көлемдегі коммерциялық өсірушілерге ұмтылуы және өсіру ережелерін тиімді орындамағаны үшін де сынға алды. Хьюман сосайтеттің хабарлауынша, «соңғы бес жылда АКК иттерді қорғауға бағытталған 80-нен астам штаттық заң жобаларына және жергілікті ережелерге қарсылық көрсетті». АКК бірнеше денсаулық сақтау зерттеулерін қолдайды. АКК Canine Health Foundation иттің геномын (ДНҚ тізбегін) картаға түсіруге әкелген зерттеулерді 2 миллион доллардан астам гранттармен қаржылады. Иттің геномын тізбектеу 2003 жылдың маусым айында Ұлттық Адам Геномы Зерттеу Институты (NHGRI) қаржыландырып, 2005 жылы MIT-тің Broad институтында аяқталды. Адамдар да иттерге тән көптеген ауруларды мұраға алатындықтан, иттерге арналған денсаулық зерттеулерінен адамдар да пайда көре алады.

Тұқым клубтарының қарсылығы

Cavalier King Charles Spaniel: Cavalier King Charles Spaniel клубы 2000 жылдың мамыр айында AKC танылуын қабылдамауға дауыс берді, себебі тұқым клубының үй жануарлары дүкендеріне сатуға тыйым салуы AKC-нің мұндай сатуды талап етуімен үйлеспеді. Джек Рассел Терьері: 1990 жылдары Джек Рассел Терьерінің бірқатар өсірушілері AKC-ге қосылғысы келді, бірақ Американың Джек Рассел Терьер Клубы (JRTCA) бұл идеяға қарсы шықты, себебі JRT-нің жұмысқа қабілеті оны тек сыртқы түріне қарай бағаланатын шоу-итке айналуынан зардап шегуі мүмкін еді, ал AKC жеке иттерге олардың сыртқы түріне ғана сүйене отырып жүлделер мен чемпиондық мәртебе беруге бағытталған ұйым. AKC JRT-ні тізімге қабылдады, бірақ оны JRT жұмысшы иттерінен ажырату үшін жаңа атаумен – Парсон Рассел Терьер деп тіркеді.

Лоббистік қызмет

АКК итке қатысты заң жобаларын қолдау жұмыстарын жүргізді. Олар оқытушыларға лицензия беру ережелерін күшейтуге қарсы тұрады.