Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз флотының Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің истребитель ұшағы

Grumman F4F Wildcat – 1940 жылы АҚШ Әскери-теңіз флоты мен Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз флотында қызметке түскен, бастапқыда Martlet деп аталған американдық авиатасымалдағыш истребитель ұшағы. Бірінші рет Ұлыбритания Солтүстік Атлантикада қолданған Wildcat, Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Тынық мұхитында АҚШ Әскери-теңіз флоты мен Теңіз жаяу әскерлерінің қолда бар жалғыз тиімді истребитель ұшағы болды. Қанағаттандырмайтын Brewster Buffalo ұшағы Wildcat пайдасына алынып, жаңа ұшақтар жеткізілген сайын алмастырылды. Ең жоғары жылдамдығы жоғары Wildcat, жылдам, маневрлі және ұзақ қашықтыққа ұша алатын Mitsubishi A6M Zero ұшағынан кем түсетін. АҚШ Әскери-теңіз флотының ұшқыштары, соның ішінде A6M Zero-мен күресу тактикасын жасаған Джон "Джимми" Тач, Коралл теңізі мен Мидуэй шайқастарында Wildcat-тың Zero-ға қарсы нашар өнімділігіне наразы болды. 1942 жылы Wildcat-тың әуе шайқасындағы жою көрсеткіші 5,9:1, ал соғыс бойынша – 6,9:1 болды. Wildcat-тан алынған сабақтар кейін F6F Hellcat ұшағын жасауға қолданылды. Wildcat төмен жылдамдықта жақсы қашықтыққа ұша алатын және маневрлі болса, Hellcat жоғары қуаты мен жылдамдығы арқасында Zero-дан басым түсе алатын. Wildcat өндірісі соғыс аяқталғанға дейін жалғасты, және Wildcats эскорт тасымалдағыштарында қызмет етті, онда үлкен және ауыр Hellcat қолданыла алмады.

Жобалау және әзірлеу

Grumman истребителінің дамуы екі орындық Grumman FF бипланымен басталды. FF – АҚШ-тың теңіз күштерінің алғашқы истребителі. Дөңгелектері фюзеляжға кіріп, шиналары фюзеляж қабырғаларымен деңгейлес, сыртқа көрінетін болып қалды. Одан кейін F2F және F3F деп аталатын екі бір орындық биплан жобалары жасалды, олар F4F Wildcat истребителінің фюзеляжының негізгі контурларын қалыптастырды. 1935 жылы F3F әлі де ұшу сынақтарынан өтіп жатқанда, Grumman келесі биплан истребителі G 16 жобасын бастады. Сол кезде АҚШ Теңіз күштері бірұшақты конструкцияны ұнатты, 1936 жылдың басында Brewster F2A 1 өндірісіне тапсырыс берді. Бірақ, егер Brewster монопланы қанағаттандырмайтын болып шықса, резервтік нұсқа ретінде Grumman G 16 (Теңіз күштерінің XF4F 1 белгісімен) үшін де тапсырыс берілді. Grumman үшін XF4F 1 Brewster монопланынан нашар болатыны анық болды, сондықтан Grumman XF4F 1 жобасынан бас тартып, оның орнына жаңа моноплан истребителі XF4F 2 жобалады. XF4F 2 F3F сияқты, фюзеляжға орнатылған, қолмен айналдырылатын негізгі қондырғы шебін сақтайды, оның салыстырмалы түрде тар іздері бар. Grumman-ның АҚШ Теңіз күштерінің F4F-ке дейінгі және одан кейінгі барлық истребительдері үшін, сондай-ақ Grumman J2F амфибиялық бипланы үшін қолданылған ерекше қолмен қайырылатын негізгі қондырғы дизайны алғаш рет 1920 жылдары Лерой Грумман Гровер Лонинг үшін жасаған. Негізгі тіреудің толық құлыпталмауынан туындаған қондырғы апаттары жиі кездесетін. Grumman-ның жаңа монопланының жалпы өнімділігі Brewster Buffalo-дан нашар деп есептелді. XF4F 2 сәл жылдам болды, бірақ Buffalo маневрлірек болды. Buffalo артықшылықты деп танылды және өндіріс үшін таңдалды. Жаңа XF4F 3 сынақтары F4F 3 өндірістік үлгілеріне тапсырыс беруге әкелді, алғашқысы 1940 жылдың ақпанында аяқталды. Франция да Wright R 1820 "Cyclone 9" радиалдық қозғалтқышымен жабдықталған осы типті тапсырыс берді, бірақ Франция жеткізілгенге дейін Остік державалар басып алды, ал ұшақ британдық Корольдік теңіз күштеріне жіберілді, олар жаңа истребительді "Martlet" деп атады. АҚШ Теңіз күштері 1941 жылдың 1 қазанында ресми түрде осы ұшақты Wildcat деп қабылдады. Корольдік және АҚШ Теңіз күштерінің F4F 3 ұшақтары, төрт .50 дюймдік (12.7 мм) Browning пулеметтерімен қаруланған, 1940 жылы жедел бөлімшелерге қосылды.

Пайдалану тарихы

Wildcat-ты АҚШ Әскери-теңіз күштері сатып алуға тіпті бұрын, француз және британдық Әскери-теңіз күштері (FAA) Wildcat-ты өздерінің конфигурацияларымен Anglo French Purchasing Board арқылы тапсырыс берген болатын.

Атлантика

АҚШ Теңіз күштерінің "Уайлдкэт" ұшақтары "Шамыл" операциясына қатысты. Атлантикадағы АҚШ Теңіз күштерінің эскорт тасымалдағыштары соғыстың соңына дейін "Уайлдкэт" ұшақтарын пайдаланды. 1943 жылдың қазан айында F4F ұшақтары Норвегияға қарсы "Лидер" операциясына қатысты, ол кемелерге шабуыл жасау мақсатын көздеген әскери операция болды.

Жалпы саны

Жалпы алғанда, 7860 Wildcats ұшағы жасалды. Олар 1327 жау ұшағын жойды, ал өздері 178 әуе шайқасында, 24-і жердегі немесе кемедегі атыстан, 49-ы техникалық себептерден зардап шекті (жалпы жою мен жоғалту арақатынасы 6,9:1). Қорғаушы ұшақтар рөліне сай, Wildcats соғыс кезінде бар болғаны 154 тонна бомба тастады.

F4F-3

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тапсырыстары Франциядан (Wright Cyclone қозғалтқыштарымен) орындалды; Франция құлағаннан кейін олардың бір бөлігі Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Әуе күштеріне қосылды және 1940 жылдың 8 қыркүйегінде қолданысқа енді. Grumman компаниясы G 36A деп атаған бұл ұшақтар, басқа F4F-терден және бекітілген қанаттарынан ерекшеленді, сондай-ақ француз қару-жарағы және электроникасымен жабдықталуы тиіс болды. Британ қызметінде олар Martlet I деп аталды, бірақ барлық Martlet ұшақтары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшақтарымен толық сәйкес келмеді. Барлық Martlet I ұшақтарында F4F 3-тің төрт .50 дюймдік (12.7 мм) M2 Browning пулеметтері, оқ ату жылдамдығы 450 оқ/мин болды. Британдықтар тікелей тапсырыс беріп, бастапқы Twin Wasp қозғалтқышы бар нұсқаны алды, бірақ модификацияланған қаптамасымен, өндірушінің G 36B белгісімен. Бұл ұшақтар британдықтармен Martlet II деп аталды. Алғашқы 10 G 36B ұшағы бүгілмейтін қанаттарымен жабдықталды және Martlet III деп аталды. Олардан кейін 30 бүгілетін қанаттары бар ұшақ (F4F 3A) пайда болды, олар бастапқыда Грек Әуе күштеріне арналған, сондай-ақ Martlet III деп аталды. Ресми түрде, екінші Martlet III сериясы енгізілген кезде атауы Martlet III(A) деп өзгертілді. F4F-тердің алғашқы нұсқаларында қару-жарақ орнатудың дұрыс болмауы, осылайша сенімді пулеметтердің жиі істен шығуына себеп болды, бұл соғыстың басында көптеген АҚШ ұшақтарының қанатқа орнатылған қаруларында кездесетін мәселе еді. Лейтенант Эдвард О'Хар басқарған F4F 3 ұшағы 20 ақпанда Бугенвилл маңында Лексингтонға шабуыл жасаған бес Mitsubishi екі қозғалтқышты бомбалаушысын бірнеше минут ішінде атып түсірді. Бірақ О'Хардың табысына қарағанда, оның серігі қарулары жұмыс істемегендіктен қатыса алмады. Екі сатылы суперчарджерлердің жетіспеушілігі F4F 3A-ның жасалуына әкелді, ол негізінен F4F 3-ке ұқсас, бірақ Pratt & Whitney R 1830 90 радиалдық қозғалтқышымен және қарапайым бір сатылы екі жылдамдықты суперчарджермен жабдықталған. 16000 фут (4877 м) биіктікке көтеріле алатын F4F 3A, F4F 3 қатарында қолданылды, бірақ нашар өнімділігі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшқыштары арасында оны танымал етпеді. F4F 3A Martlet III(B) ретінде қолданысқа енді. Перл-Харбор шабуылы кезінде тек "Энтерпрайз" кемесінде толық жабдықталған "Wildcat" эскадрильясы, VF 6, F4F 3A ұшақтарымен болды. "Энтерпрайз" содан кейін VMF 211 отрядының, сондай-ақ F4F 3 ұшақтарымен жабдықталған, бөлімшесін Уэйкке көшірді. "Саратога" Сан-Диегода VF 3-тің F4F 3 ұшақтарымен операцияларға дайындалып жатты. 11 F4F 3 ұшағы VMF 211 Оахудағы Ewa Marine Air Corps станциясында болды; олардың тоғызы жапондық шабуыл кезінде зақымдалды немесе жойылды. Уэйктегі VMF 211 отряды 8 желтоқсанда жапондық шабуылда жеті "Wildcat" ұшағын жоғалтты, бірақ қалған бесеуі қарсы тұрып, 9 желтоқсанда алғашқы бомбалаушыны атып түсірді. Жапондық "Кисараги" эсминцісі "Wildcat" ұшақтарымен батырылды, ал жапондық шабуылшылар шегінді. 1942 жылдың мамыр айында VF 2 және VF 42 эскадрильяларының F4F 3 ұшақтары, "Йорктаун" және "Лексингтон" кемелерінде, Коралл теңізі шайқасына қатысты. "Лексингтон" және "Йорктаун" осы шайқаста Порт-Морсбиге жапондық шабуылды тоқтату мақсатымен жапондық авианосецтер "Зюикаку" және "Шокаку", сондай-ақ жеңіл авианосец "Шохо" қарсы күресті. Осы шайқастар кезінде эскортсыз шабуылдардың өмірге қауіпті екені анық болды, бірақ авианосецтердегі эскадрильялар авианосецке және шабуыл тобына эскорт беруге жеткіліксіз болды. Көптеген АҚШ авианосецтері 20-дан аз истребитель ұшағын тасымалдайтын.

F4F-3P

1942 жылдың маусым айында 17 F4F 3 және бір F4F 3A (барлығы 18) F4F 3P фотоэскери ұшақтарына түрлендірілді. F4F 3P ұшақтары қысқа қашықтықтағы тактикалық барлауға арналған, олардың қосымша отын бактерілері алынып, Fairchild F 56 камераларымен алмастырылды. F4F 3P ұшақтары өздерінің пулеметтерін сақтап, негізінен VMO 251 тобы Оңтүстік Тынық мұхитындағы Эспириту Сантодан әуе қорғанысы миссияларын орындады, 1942 жылдың шілдесінде жетіп келді. 1942 жылдың қазанында ұзақ қашықтықтағы және қаруланбаған F4F 7 ұшақтары F4F 3P ұшақтарын алмастыра бастады, бірақ VMO 155 тобынан үш F4F 3P ұшағы 1943 жылдың мамырында Атту аралына жасалған десант операциясы кезінде USS Nassau (CVE 16) Bogue кластық эскорт тасымалдағышынан жұмыс істеді. Бостон, МАС, АҚШ: Литтл, Браун және Ко./Атлантик Айлық Баспасөз.

F4F-3S "Жабайы балық"

Бұл F4F 3 флоттауыш нұсқасы, әуежайлар салынар алдында Тынық мұхитындағы алдыңғы аралдық базаларда пайдалану үшін әзірленді. Ол Mitsubishi A6M2 "Zeke" модификациясының өзгеруі – A6M2 N "Rufe" көрінісінен шабыт алды. BuNo 4038 F4F 3S "Wildcatfish" деп өзгертілді. Edo Aircraft Corporation өндірген екі жүзбек орнатылды. Тұрақтандыруды қалпына келтіру үшін, қанаттың артына кішкентай қосымша қанаттар қосылды. Бұл әлі де жеткіліксіз болғандықтан, кейіннен құрсақ қанаты қосылды. F4F 3S алғаш рет 1943 жылдың 28 ақпанында ұшты. Жүзбектердің салмағы мен қарсылығы максималды жылдамдықты төмендетті. F4F 3 негізгі моделінің өнімділігі Zero-дан бұрыннан төмен болғандықтан, F4F 3S-тің пайдалылығы шектеулі болды. Дегенмен, "Seabees" алдыңғы базалардағы әуежайларды таңғаларлық жылдамдықпен салды. Тек біреуі ғана флоттауышқа айналдырылды.

F4F-4

1941 жылы жаңа нұсқасы, F4F 4 алты пулеметпен және Grumman патенттелген Sto Wing бүгілетін қанат жүйесімен қаруланды. Бұл жүйе әуе кемесінде көбірек ұшақтарды сақтауға мүмкіндік берді, бір бетке қоя алатын ұшақтар санын екі еседен астам арттырды. F4F 4 – соғыстың алғашқы жылдарында, соның ішінде Мидуэй шайқасында ең көп жауынгерлік қызмет көрсеткен түпкілікті нұсқа болды. 1942 жылдың маусымында F4F 3 ұшақтары F4F 4-ке ауыстырылды. Мидуэй шайқасы кезінде тек VMF 221 бөлімі ғана F4F 3 ұшақтарын пайдаланды. VF 42 (Йорктаун) авианосец тобы F4F 4-ке соңғы ауысқан топ болды, бұл Пёрл-Харбордан Мидуэй шайқасына бағыт алғанда жасалды, өйткені VF 3 бөлімі командирі Тэч жаңа F4F 4 ұшағымен ұшты. F4F 4 нұсқасы американдық ұшқыштар арасында оқ-дәрінің бірдей мөлшері екі қосымша пулеметке бөлінгендіктен, атыс уақытын қысқартатындықтан, аса танымал болған жоқ. F4F 3-тің төрт 12,7 мм пулеметі мен 450 оқпен ұшқыштар 34 секунд бойы атуға мүмкіндік алды; алты пулемет оқ-дәрінің санын 240 оққа дейін азайтты, оны 20 секундтан кем уақытта жұмсауға болады. Алты пулеметке көшу Корольдік теңіз күштерінің қалауымен болды, олар неміс және итальяндық жаулармен күресу үшін күшті отты қажет етті. Джимми Тач: «Төрт пулеметпен соқпайтын ұшқыш сегіз пулеметпен де соқпайды», – деген. Қосымша пулеметтер мен бүгілетін қанаттар салмақты арттырып, өнімділікті төмендетті: F4F 4 19400 фут (5913 м) биіктікте ғана қанатын жая алатын. F4F 4 ұшақтарының биіктікке көтерілу жылдамдығы айтарлықтай нашарлады; Grumman компаниясы F4F 4 минутына 594 метр биіктікке көтеріле алатынын оптимистікпен мәлімдеді, бірақ жауынгерлік жағдайда ұшқыштар F4F 4 ұшақтарының минутына 183 метр ғана биіктікке көтеріле алатынын анықтады. G 36A француздық аспаптармен (метриялық калибрлеумен), радио және нысана алу құрылғысымен жабдықталған. Газды басқару тұтқасы француздық соғысқа дейінгі практикаға сәйкес өзгертілді: газды басқару тұтқасы қозғалтқыштың қуатын арттыру үшін ұшқышқа қарай (яғни артқа) жылжытылды. Францияда орнатылатын қару-жараққа алты 7,5 мм (.296 дюйм) Darne пулеметі (екі корпуста және төрт қанатта) кірді. Бірінші G 36A 1940 жылдың 11 мамырында ұшты. Франциядағы шайқаста жеңілгеннен кейін барлық келісімшарттарды Ұлыбритания өз қолына алды. Газ тұтқасы қайтадан өзгертілді, қанаттарға төрт 12,7 мм пулемет орнатылды және бастапқы иеліктің іздері жойылды. Martlet ұшақтары британдықтар үшін Blackburn компаниясымен өзгертілді, ол барлық келесі модельдер үшін де осы жұмысты жалғастырды. Британдық нысана алу құрылғылары, катапульта орамдары және басқа да жабдықтар орнатылды. Британдық радиостанцияларын орнатуға жасалған әрекеттерден кейін, американдық жабдықты пайдалану туралы шешім қабылданды. Бірінші Martlet ұшақтары 1940 жылдың тамызында британдық қызметке кірді, 804 теңіз әуе эскадрильясымен, Оркней аралдарындағы Хатстон станциясында орналасқан. Martlet Mk I қанатты бүктеу механизміне ие болған жоқ, сондықтан негізінен құрлықтағы базалардан пайдаланылды, бірақ 1942 жылдың наурызынан бастап Illustrious авианосеціндегі 882 эскадрильясының алты ұшағы ерекше жағдайды құрады. 1942 жылдың сәуір айында Illustrious екі Martlet I ұшағын Фритаунда портта болған кезде HMS Archer кемесіне тапсырды. Оның төрт Martlet I ұшағының бірі Дурбанға ұшып бара жатқанда кеме экипажы қанаттарын бүктеді. Martlet – 1941 жылдың шілдесінде Sea Hurricane ұшағы енгізілгеннен кейін Корольдік теңіз күштерінің әуе кемелерінен ұшқан екінші бір орынды, бір ұшақты ұшақ. Martlet Mk II ұшақтарының көп бөлігі Қиыр Шығысқа жіберілді. Британдық қызметтегі осы типтегі алғашқы операциялар 1941 жылдың қыркүйегінде 128 м х 59 м палубасы, лифтісі және ангар палубасы жоқ өте кішкентай эскорт-тасымалдағышта болды. Алты Wildcats әрқашан палубада тұрып жатты. Бірінші сапарында ол Гибралтарға баратын конвойға сүйемелдеуші болды. 20 қыркүйекте неміс Fw 200 ұшағы атып түсірілді. Келесі сапарда төрт Fw 200 Condor ұшағы Martlet пулеметтерінен құлады, ал осы бес Condor ұшағының екеуін Эрик «Винкл» Браун өз уақытында атып түсірді. Audacity кемесінен жасалған операциялар да күшті жауынгерлік әуе қорғанысының U-кемелеріне қарсы тиімді екенін көрсетті. Audacity 1941 жылдың 21 желтоқсанында U-ботпен батырылды, ұшқыштардың арасында Браун және тағы бір адам ғана аман қалды, бірақ ол эскорт тасымалдаушылардың тиімділігін дәлелдеді. FAA Martlet III (A) ретінде он тұрақты қанатты G 36B ұшақтарын пайдаланды.