Кіріспе

Консонанттық дыбыстар

Үнсіз альвеолярлық, тістік және постсальвеолярлық жарық дауыстар (немесе тоқталымдар) – дерлік барлық тілдерде қолданылатын дауыстардың түрлері. Халықаралық фонетикалық әліпбидегі үнсіз тістік, альвеолярлық және постсальвеолярлық жарық дауыстарды білдіретін символ – , ал эквивалентті X SAMPA символы – t. Үнсіз тістік жарық дауысын төменгі сызықша диакритикасымен, ал постсальвеолярлықты кері тартым сызығымен ажыратуға болады, ал IPA кеңейтімдерінде екі еселі төменгі сызықша диакритикасы бар, оны альвеолярлық айтылуын нақты көрсету үшін пайдалануға болады.
дыбысы – тілдер арасында өте кең таралған дыбыс. Көптеген тілдерде кем дегенде қарапайым дыбысы бар, ал кейбіреулері бірнеше түрін ажыратады. дыбысы жоқ тілдердің мысалдары – сөйлеу тіліндегі Самоан (сонымен қатар дыбысы да жоқ), Абау және Оңтүстік Африканың Нǁнг тілдері. Тістік және альвеолярлық тоқталымдарды ажырататын тілдердің саны аз, олардың ішінде Кота, Тода, Венда және көптеген Австралия аборигендерінің тілдері бар; Гиберно-ағылшын тілінің кейбір диалектілері де оларды ажыратады ([t̪] – Стандартты ағылшын фонемасы /θ/ -ның жергілікті реализациясы, ⟨th⟩ арқылы бейнеленеді).

Тіс немесе дентиальвеолярлық

Түрлі тілдерде кездесетін жері Language Word IPA Мағынасы Ескермелер Алеут tiistax̂ 'қамыр' Laminal denti alveolar. Армян Шығыс Армян әліпбиі 'үй' Ламиналды денти альвеоляр. Ассириялық Неоарамей ̱/ţlo 'үш' Башкир [[:wikt:дүрт 'төрт' Ламиналды денти альвеолярлық. Белоруссиялық [[Белоруссия алфавиті 'ғасыр' Ламиналды денти альвеолярлық. Белоруссия фонологиясын қараңыз Баск [[Баск әліпбиі 'орналасуы' Ламиналды денти альвеоляр. Баск фонологиясын қараңыз Бенгалиялық তুমি 'сен' Ламиналды денти альвеолярлық, демді есімді формамен қарама-қарсы. Бенгалия фонологиясын қараңыз Каталан [[Каталан орфографиясы 'жер' Ламиналды денти альвеолярлық. Каталон тілінің фонологиясын қараңыз Chuvash ут[ut] 'ат' Чех тілінің орфографиясы 'осы' Laminal denti alveolar. Чех фонологиясын қараңыз Динака мет 'бала' Ламиналды денти альвеоляр, альвеолярлықтан ерекшеленеді. Голланд тілі Dublin thin 'жіңішке' Laminal denti alveolar. Даблинде, оның орнына болуы мүмкін. Ағылшын тілінің фонологиясын қараңыз. Һиндстандық Оңтүстік Ирландияның Ольстер поездіне сәйкес келеді, альвеолярлық тоқтаумен еркін өзгерістегі 'пойыз' аллофоны. Фин [[фин тіліндегі орфографиясы 'сосқа' Laminal denti alveolar. Фин фонологиясын қараңыз Француз [[Француз орфографиясы 'қисық' Ламиналды денти альвеоляр. Француз фонологиясын қараңыз Hakka [[қытай таңбалары/[[Гуандун романизациясы 'ол/олар' Ламиналды денти альвеоляр, демсіз формамен қарама-қарсы. Хиндустани хинди [[Деванагари/tīn 'үш' Ламиналды денти альвеоляр. Демді есімді формамен қарама-қарсы. Hindustani фонологиясын қараңыз. Индонезия тілі [[малай әліпбиі 'перде' Ламиналды денти альвеоляр. Италиялық [[Италиялық орфографиясы 'мұндай' Laminal denti alveolar. Италиялық фонологияны қараңыз Жапондық [[канжи/[[Жапондық 'ерекше' ламиналды денти альвеолярдың романшасы. Жапондық фонологияны қараңыз. Кашубский ptôch 'құс' Laminal denti alveolar. Қазақша [[Қазақ әліпбиі 'тұз' Ламиналды денти альвеоляр. Қырғызша [[Қырғыз әліпбиі 'тұз' Ламиналды денти альвеоляр. Латвия тілі Ламиналды денти альвеоляр. Латвия фонологиясын қараңыз. Мапудунгун тілі [[Мапудунгун тілі]] [[Әліппе 'ер' Interdental. Маратхи [[Деванагари 'табла' Ламиналды денти альвеоляр, демді есімді формамен қарама-қарсы. Маратхи фонологиясын қараңыз Непал [[Деванагари 'қол соғу' Демді есімді формамен қарама-қарсы. Непал фонологиясын қараңыз Нунгубую дараг 'мұрт' Ламиналды денти альвеоляр. Одия таара/tara 'жұлдыз' Ламиналды денти альвеолярлық, демді есімді формамен қарама-қарсы. Пазех 'қол соғуды жалғастыру' Дентал. Поляк тілінде 'көлем' Ламиналды денти альвеоляр. Поляк фонологиясын қараңыз Португал Көптеген диалектілер [[Португал орфографиясы 'тау' Ламиналды денти альвеолярлық. Ана тілімен сөйлейтіндердің арасында аллофон болуы мүмкін, өйткені ол , және/немесе белгілі бір орталарда африкациялануы мүмкін. Португалдық фонологияны қараңыз Punjabi ਤੇਲ/'май' Laminal denti alveolar. Орысша [[Орысша орфографиясы 'май' Ламиналды денти альвеолярлық. Орыс фонологиясын қараңыз Шотландтық гэль тілінде taigh 'үй' Серб-хорват [[серб кирилл әліпбиі/[[Gaj's Latin alphabet 'қайғы' Ламиналды денти альвеоляр. Серб-хорват фонологиясын қараңыз Словен [[Словен әліпбиі 'түр' Ламиналды денти альвеоляр. Словения фонологиясын қараңыз Сомали матаг [mat̪ag] 'құсу' Альвеолярлық жапырақтың дентализациясы. Испанша 'танго' Ламиналды денти альвеоляр. Испандық фонологияны қараңыз Швед [[Швед әліпбиі 'пойыз' Laminal denti alveolar. Швед фонологиясын қараңыз Телугу [[Телугу жазуы 'бұрыс' Демді есімді және демсіз формалар арасындағы қарама-қайшылықтар. Түрікше [[түрікше әліпбиі 'ат' Ламиналды денти альвеоляр. Түрік фонологиясын қараңыз. Украина фонологиясын қараңыз Өзбек Laminal denti alveolar. Дауыстылар алдында сәл демді. Вьетнамдық [[Вьетнам әліпбиі 'апта' Ламиналды денти альвеоляр, демді есімді формамен қарама-қарсы. Вьетнамдық фонологияны қараңыз. Zapotec Tilquiapan tant 'осылай' Laminal denti alveolar.

Альвеолярлық

+ Түрлі тілдерде кездесетін тіл Сөз IPA Мағынасы Ескертпелер Адыгей [[Кириллица] 'бес' Араб Египет [[Араб әліпбиі/[[Араб тілінің латыншаға аударылуы] 'барретта' Египет араб тілінің фонетикасын қараңыз Ассирия ܒܝܬܐ/bèta 'үй' Көптеген сөйлеушілер. Тиари, Барвари және Оңтүстік диалекттерінде θ әрпі қолданылады. Кантондық 跌/dit[ti:t̚˧] 'құлау' (етістік) Кантондық фонетиканы қараңыз 鐵/鉄/tit[tʰi:t̚˧] 'темір' Чечен [[Кириллица] tarsal 'сойылған' Даниялық Стандарт [[Даниялық әліпбиі] 'жасай алады' (есім) Әдетте IPA-да немесе IPA-да жазылады. Еврей [[Еврей әліпбиі] 'бейне' Қазіргі еврей тілінің фонетикасын қараңыз Венгр [[Венгр орфографиясы] 'сала' Венгр тілінің фонетикасын қараңыз Кабардин [[Кириллица] 'бес' Кхмер [[Кхмер жазуы] tê 'шай' Кхмер тілінің фонетикасын қараңыз Корей [[Хангуль/[[Корей тілінің латыншаға қайта жазылуы]] 'бамбук орманы' Корей тілінің фонетикасын қараңыз Күрд тілі Солтүстік [[Күрд әліпбиі] 'сен' Күрд тілінің фонетикасын қараңыз Орталық [[Күрд әліпбиі] 'маңдай' Оңтүстік [[Күрд әліпбиі] Люксембургтік dënn 'жіңішке' Көбінесе дауысталады. Әдетте транскрипцияланады, және дауыссыз аспирацияланған түрімен салыстырылады, ол әдетте транскрипцияланады. Люксембург тілінің фонетикасын қараңыз Малаялам [[Малаялам жазуы] 'жел' /t̪, d̪, ʈ/ дыбыстарындағы айырмашылықтарды көрсетеді. Мальта [[Мальта әліпбиі] 'ақиқат' Мандарин 地/dì[ti˥˩] 'жер' Мандарин тілінің фонетикасын қараңыз 梯/tī[tʰi˥˥] 'баспалдақ' Мапудунгун [[Мапудунгун әліпбиі] 'қарт' Нгугубуйу darawa 'ашкөз' Нуосу [[Иі жазуы/[[Иі жазуы] 'жер' Аспирацияланған және аспирацияланбаған формалардың айырмашылығы Португалдық Кейбір диалекттер [[Португал орфографиясы] 'нәрсе' (жағымсыз) Альвеоляр алдындағы аллофон. Басқа диалекттерде оның орнына дентоальвеоляр аллофон қолданылады. Португал тілінің фонетикасын қараңыз Тагалог [[Филиппин орфографиясы] 'тәтті' Тагалог тілінің фонетикасын қараңыз Тай [[Тай жазуы] ta 'көз' Аспирацияланған формамен салыстырылады. Батыс Фриздік tosk 'тіс' Батыс Фриздік тілінің фонетикасын қараңыз

Постальвеолалық

+ Тілдің кездесуі Сөз IPA мағынасы Еле [[Yele тілі#Орфографиясы 'тіл' /t̪ t̪͡p t̪ʲ t̠ t̠͡p t̠ʲ/ айырмашылықтары.

Өзгермелі

Альвеолалық және тіс позициялары арасындағы дауыссыз жарық дыбысының өзгеруі Тіл Сөз IPA Мағынасы Ескермелер Араб тілі Қазіргі заманғы стандарт /[[Арабша 'фиг' Ламиналды тіс-альвеолалық немесе альвеолалық, сөйлеушінің туған тіліне байланысты. Араб фонологиясына қараңыз. Ағылшын тілі Оңтүстік Африканың кең диалектісі 'сөйлеу' Кейбір сөйлеушілер үшін тіс-альвеолалық, ал басқалары үшін альвеолалық. Шотланд тілі Уэльс тілі Неміс тілі Стандартты [[Неміс орфографиясы 'қызы' Ламиналды тіс-альвеолалық, ламиналды альвеолалық және апикальды альвеолалық арасында өзгереді. Стандартты неміс фонологиясын қараңыз. Грек тілі [[Грек алфавиті 'үш' Қоршаған ортаға байланысты тіс, ламиналды тіс-альвеолалық және альвеолалық арасында өзгереді. Қазіргі грек фонологиясын қараңыз. Малай тілі تڠکڤ/tangkap 'ұстау' Көбінесе тіс дыбысы. Сөз соңында жиі толық айтылмайды. Малай фонологиясын қараңыз. Норвегия тілі Қалалық Шығыс [[Норвегия алфавиті 'би' Ламиналды тіс-альвеолалық және ламиналды альвеолалық арасында өзгереді. Әдетте транскрипцияланады. Ішінара дауысталуы мүмкін, және дауыссыз аспирациялық түрінен өзгеше, ол да транскрипцияланады. Норвегия фонологиясын қараңыз. Парсы тілі 'жидек' Ламиналды тіс-альвеолалық және апикальды альвеолалық арасында өзгереді. Парсы фонологиясын қараңыз. Словак тілі [[Словак алфавиті 'сол' Ламиналды тіс-альвеолалық және ламиналды альвеолалық арасында өзгереді. Словак фонологиясын қараңыз.