АҚШ фрегаты «Эссекс» тарихы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

+Essex

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы USS Essex фрегаты 36 немесе 32 зеңбірекке ие, желкенді фрегат болды. Ол Франциямен болған Квази соғысына, Бірінші Барбария соғысына және 1812 жылғы соғысқа қатысты. 1814 жылы британдықтар оны басып алды, содан кейін 1837 жылғы 6 маусымда аукционда сатылғанға дейін HMS Essex ретінде қызмет етті.

Қызмет тарихы

Фрегатты Энос Бриггс (Салем, Массачусетс штаты) салған. Ол Салем және Эссекс округінің халқынан жиналған 139 362 долларға тұрды, жобасын Джеймс Хаккет жасаған. «Эссекс» кемесі негізінен 18 және 24 фунттық теңіздік зеңбіректердің қашықтығына жете алмайтын, қысқа қашықтыққа арналған каронадтармен қаруланды. Ол 1799 жылдың 30 қыркүйегінде суға түсірілді. 1799 жылдың 17 желтоқсанында ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тапсырылды және капитан Эдвард Пребл қабылдады. АҚШ Францияға қарсы теңіз шайқасына қатысқан 1800 жылдың 6 қаңтарында капитан Пребл басқаруымен «Эссекс» Ньюпорттан (Род-Айленд штаты) «Конгресс» кемесімен бірге Голландиялық Шығыс Үндістанның Батавиясынан қайтып келе жатқан сауда кемелерінің конвойімен кездесу үшін шықты. Саяхатын басталғаннан кейін көп ұзамай «Эссекс» АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Экватордан өткен алғашқы кемесі болды. «Конгресс» бірнеше күн жол жүргеннен кейін мачтасынан айрылып, «Эссекс» саяхатын жалғыз жалғастыруға мәжбүр болды. Ол 1800 жылдың наурыз және тамыз айларында Жақсы Үміт мүйісін екі рет айнып өтіп, конвой миссиясын сәтті аяқтаған алғашқы АҚШ соғыс кемесі ретінде танылды.

Бірінші варвар соғысы

Капитан Уильям Бэйнбридж «Эссекс» кемесінің екінші сапарында басшылық жасады, ол Коммодор Ричард Дейлдің эскадрасымен Жерорта теңізіне қарай жол тартты. Барбарийлік қарақшылардың шабуылдарынан американдық сауда және теңізшілерді қорғау мақсатымен жіберілген эскадра 1801 жылдың 1 шілдесінде Гибралтарға жетті және келесі жылды американдық сауда кемелерін сүйемелдеумен және Триполи кемелерін порттарында блокадалаумен өткізді. 1802 жылы Вашингтон әскери-теңіз кемесінің қоймасында жөндеу жұмыстарынан кейін, «Эссекс» 1804 жылдың тамызында капитан Джеймс Баррон басшылығымен Жерорта теңізіндегі қызметін жалғастырды. Ол 1805 жылдың 27 сәуірінде Дерне шайқасына қатысты және 1806 жылы бейбіт келісімге қол жеткізілгенге дейін сол суларда болды. Шілдеде Вашингтон әскери-теңіз кемесінің қоймасына оралғаннан кейін, 1809 жылдың ақпанына дейін резервке қойылды, содан кейін Америка суларында ара-тура патрульдеу және Еуропаға бір реттік сапар үшін қайтадан қолданысқа енгізілді.

1812 жылғы соғыс

1812 жылдың 18 маусымында Ұлыбританияға қарсы соғыс жарияланғанда, капитан Дэвид Портер басқаратын «Эссекс» оңтүстікке сәтті жолға шықты. 11 шілдеде Бермуда жанында ол жеті британдық транспорт кездестірді (соның бірі – «Силверсайд»). Айдың жарығында ол олардың бірін жеңіп алып, ол жауын ретінде иеленді. 13 тамызда ол кемеге тап болып, шайқасқаннан кейін оны басып алды. Қыркүйекте Нью-Йоркке оралғанда «Эссекс» он трофейді жеңіп алған еді. «Эссекс» экипажының ең жас мүшесі – 10 жасар мичман Дэвид Глазго Фаррагут болды, ол кейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы адмиралы атанды. Капитан Портердің асырап алған ұлы Фаррагут келесі екі жыл бойы кемеде қызмет етті. «Эссекс» 1813 жылдың қаңтарына дейін Оңтүстік Атлантика суларында және Бразилия жағалауында жүзіп өтті. 1812 жылдың 11 желтоқсанында ол «Ноктон» почталық пакет қызметінің кемесін қолға түсірді, өйткені «Ноктон» Рио-де-Жанейродан Англияға қайтып келе жатқан еді. Американдықтар кемедегі ақшаны (шамамен 16 000 фунт стерлинг) және экипаждың бір бөлігін алып кетті. Содан кейін «Эссекс» Тынық мұхитына бет бұрды, онда британдық кит аулау флотын жойды. Экипажы Хорон мүйісін айналып өту кезінде азық-түлік жетіспеушілігі мен қатты дауылдардан қатты зардап шеккенімен, ол 14 наурызда Чилидегі Вальпараисоға қауіпсіз жетті. Ол жолда «Элизабет» кит аулау шхунасын және Перудің «Нерейда» соғыс кемесін қолға түсірді. «Нерейда» екі американдық кит аулаушыны – «Уокер» мен «Баркли» кемелерін ұстаған, бірақ британдық кит аулаушы және капер «Нимрод» «Уокерді» алып кеткен. «Нерейда» «Барклиді» Каллаоға жіберді, онда Портер оны портқа кірмес бұрын ұстап алды. Ол Перу билігіне жақсы ниет білдіріп, қарусыздалған «Нерейданы» қайтарды. Ол «Нимродты» және «Уокерді» іздеді, бірақ таба алмады. Вальпараисода «Эссекс» «Ноктоннан» түсірілген экипаж мүшелерін жағаға шығарды. Келесі бес айда «Эссекс» 13 британдық кит аулаушыны қолға түсірді, оның ішінде «Эссекс-Жүніор» (бұрынғы «Атлантик») кемесі де болды, ол тұтқынға алған адаммен бірге жүзіп өтті. Портер өзінің басқарушы офицері Джон Даунзды «Эссекс-Жүніор» командасына тағайындады. Екі кеме және олардың тоғыз трофейі 1813 жылдың 25 қазанында жөндеу жұмыстары үшін Маркиза аралдарындағы Нуку-Хива аралына тоқтады. Олар сол жерде болған кезде, олардың экипаждары жергілікті дауға араласып, Нуку-Хива науқанына себеп болды, ол уақытша АҚШ-тың Тынық мұхитындағы алғашқы колониясын және теңіз базасын құрды. «Эссекс» пен «Эссекс-Жүніор» 1813 жылдың желтоқсан айының ортасында Нуку-Хивадан кетіп қалды. 1814 жылдың қаңтарында «Эссекс» Вальпараисодағы бейтарап суларға кірді, бірақ капитан Джеймс Хиллияр басқаратын 36 зеңбірекке ие британдық фрегаты және Томас Таккер басқаратын 18 зеңбірекке ие соғыс шлюпімен алты аптаға қамауға алынды. 1814 жылдың 28 наурызында Портер британдық күштердің келуінен қорқып, ашық теңізге шығуға бел буды. Нүктеге жеткенде «Эссекс» нашар ауа райынан басты жоғарғы мачтасын жоғалтып, Вальпараисоның солтүстігінде шайқасқа түсті. Портердің АҚШ Әскери-теңіз күштеріне бірнеше рет шағымдануына қарамастан, «Эссекс» көбінесе 32 фунттық қуатты, бірақ қысқа қашықтықтағы карронадалармен қаруланған еді, бұл ұзын 18 фунттық зеңбірі бар «Фибиге» ұзын қашықтықта шешуші артықшылық берді. 2,5 сағат бойы «Фиби» мен «Шеруб» «Эссеске» алыс қашықтықтан бомба тастады, ал «Эссес» тек бірнеше 12 фунттық ұзын зеңбірімен ғана қарсы тұра алды. «Эссесте» екі рет өрт шықты, содан кейін шамамен елу теңізші кемені тастап, жағаға жүзіп кетті, олардың жартысы ғана жағаға жетті, ал британдықтар он алты адамды құтқарды. Сол кездегі лейтенант Уильям Болтон Финч 1812 және 1814 жылдар аралығында «Эссесте» ерекше қызмет еткен.

When war was declared against Britain on 18 June 1812, Essex, commanded by Captain David Porter, made a successful cruise to the southward. On 11 July near Bermuda she fell in with seven British transports (Silverside being one) and by moonlight engaged and took one of them as a prize. On 13 August she encountered and captured the sloop after an engagement. By September, when she returned to New York, Essex had taken ten prizes. The youngest member of the Essex crew was 10 year old midshipman David Glasgow Farragut, who would become the first admiral of the US Navy. Farragut, who was Captain Porter's foster son, remained with the ship for the next two years. Essex sailed in South Atlantic waters and along the coast of Brazil until January 1813. On 11 December 1812 she captured the Post Office Packet Service packet Nocton as Nocton was returning to England from Rio de Janeiro. The Americans removed the specie that she was carrying (about £16,000) and some of her crew. Essex then sailed to the Pacific where she decimated the British whaling fleet there. Although her crew suffered greatly from a shortage of provisions and heavy gales while rounding Cape Horn, she anchored safely at Valparaíso, Chile, on 14 March, having seized the whaling schooner Elizabeth, and the Peruvian man of war Nereyda along the way. Nereyda had captured two American whalers, Walker and Barclay, only to have the British whaler and privateer Nimrod take Walker. Nereyda had sent Barclay to Callao, where Porter was able to capture her before she could enter port. He sent a disarmed Nereyda back to the Peruvian authorities as a gesture of good will. He searched for Nimrod and Walker, but was unable to find them. At Valparaiso Essex landed the crew members that she had taken off Nocton. In the next five months, Essex captured thirteen British whalers, including Essex Junior, (ex Atlantic) which cruised in company with her captor; Porter put his executive officer, John Downes, in command of Essex Junior. The two ships and nine of their prizes put in at the island of Nuku Hiva in the Marquesas Islands on 25 October 1813 for repairs. While they were there, their crews became involved in a local dispute that resulted in the Nuku Hiva Campaign, which temporarily established the United States' first colony and naval base in the Pacific Ocean. Essex and Essex Junior departed Nuku Hiva in mid December 1813. In January 1814, Essex sailed into neutral waters at Valparaíso, only to be trapped there for six weeks by the British frigate (36 guns), under Captain James Hillyar, and the sloop of war (18 guns) commanded by Thomas Tucker. On 28 March 1814, Porter determined to gain the open sea, fearing the arrival of British reinforcements. Upon rounding the point, Essex lost her main top mast to foul weather and was brought to action just north of Valparaíso. Despite Porter's complaints to the US Navy on several occasions, Essex was armed almost entirely with powerful but short range 32 pounder carronades that gave Phoebe, armed with long 18 pounders, a decisive advantage at long range. For 2 1/2 hours, Phoebe and Cherub bombarded Essex from long range, where Essex could only resist with her few long 12 pounders. Fires twice erupted aboard Essex, at which point about fifty men abandoned the ship and swam for shore, only half of them landing; the British saved sixteen. The then Lieutenant William Bolton Finch was said to have served with distinction on the Essex between 1812 and 1814.

Британдық қызмет және тағдыр

"Эссекс" кемесі алты ай бойы сақталып, азық-түлікпен қамтамасыз етілді және "ешқандай алаңдатушылық себепсіз" Еуропаға теңізге шығуға қабілетті болғандықтан, Адмиралтейство оны жөндеп, Корольдік теңіз күштеріне HMS Essex ретінде қабылдады. Корольдік теңіз күштері оны теңізге шығу үшін жабдықтаған жоқ, бірақ оны 42 зеңбірекке ие кеме ретінде қайта жіктеді. Ол 1819 жылдың 7 шілдесінде әскер тасымалдау кемесі ретінде қызмет етті. 1823 жылдың қазан айында Ирландияда түрме кемесі ретінде қызмет ету үшін Коркқа жіберілді, ал 1824 жылдан 1834 жылға дейін Кингстаунда осы қызметін атқарды.

Әдебиет пен танымал мәдениетте

Герман Мелвилл "Энкантадас" кітабындағы "Бесінші эскиз" бөлімінде Эссекс кемесі туралы жазды, назарды Галапагос аралдары маңындағы британдық кемемен болған оқиғаға аудара отырып. Бұл әңгіме алғаш рет 1854 жылы "Путнам" журналында жарияланды. Патрик О'Брайан Эссекс кемесінің британдық кит аулаушыларға жасаған шабуылының оқиғасын "Әлемнің алыс жағы" романында пайдаланды. 1950 жылғы американдық "Триполи" фильмі Дерне шайқасының көркемделіп бейнеленген нұсқасы болып табылады, онда USS Essex кемесі де көрсетілген.