Кіріспе

Джон Гай (25 желтоқсан 1568 – ақпан 1629) – ағылшын саудагер-көшпендісі, отаршыл және саясаткер, 1621–1624 жылдары Парламенттің Төменгі палатасында отырды. Ол Ньюфаундленд колониясының тұңғыш жекеменшік губернаторы болды, бұл Ньюфаундлендте колония құруға жасалған алғашқы әрекет еді.

Ерте өмір

Гай Бристоль қаласындағы кордвейнер (аяқ киім жасаушы) Томас Гайдың үлкен ұлы және екінші баласы болды. Ол 1568 жылдың 25 желтоқсанында дүниеге келді және бір аптадан кейін, 1569 жылдың 1 қаңтарында Бристольдегі Сент-Мэри-ле-Порт шіркеуінде крещениеден өтті. Ол жастығын бауырларымен бірге өткізіп өсті, сол заманға сай жақсы білім алды, кейін өмірінде латын тілінде өлеңдер жазуға қол жеткізді. Ол емен фермердің шәкірті болды, ата-анасы қайтыс болғаннан кейін отбасылық аяқ киім жасау бизнесін мұраға алды, сондай-ақ шаруашылықпен айналысты және Испанияда Бристоль саудагерлерінің мүдделерін қорғайтын өкіл ретінде қызмет етті, онда ол навигация өнерін меңгерді. Гай саудагер болды және 1603 жылы Бристоль қаласының кеңесшісі ретінде қалалық корпорацияға қабылданды. Ол сондай-ақ 1605-06 жылдары Бристольдің шерифі болып тағайындалды. 1605 жылғы төтенше жағдай кезінде ел теңізден шабуылға ұшырау қаупі болғанда, ол Корольдік теңіз күштерінің контр-адмиралдарының бірі болып тағайындалды, себебі Бристоль сол кезде елдегі екі маңызды теңіз портының бірі болатын. 1607 жылы ол Бристольдің инспекторы болып тағайындалды, бұл лауазым оған Бристоль портына келген теңіз кемелеріне қажетті жабдықтарды ұйымдастыру міндетін жүктеді.

Қоныстанушы

1608 жылы Гай және Саудагерлік кәсіпкерлер қоғамының басқа мүшелері Ньюфаундлендті отарлау туралы бас судья сэр Джон Попхэмнен мэрге келіп түскен хат бойынша әрекет етуге шешім қабылдады. Джон Кэбот аралды ашқаннан бері және сэр Хамфри Гилберт оны Англияның Елизавета I үшін ресми түрде иеленгендіктен, қала саудагерлері Ньюфаундлендке ерекше қызығушылық танытты, бірақ аралды игеру және отарлауға көбінесе тырысқан жоқ. Саудагерлер Шотландия королі Джеймс VI және Англия королі Елизавета I-нің қолдауысыз бұл жобаны іске асыруды жөн көрмеді, бірақ олардың қолдауы алынды. Гай 1608 жылы аралға сапар шегіп, қоныс салуға ыңғайлы жерлерді іздеді, нәтижесінде Куперс-Коув (қазіргі Купидс, Ньюфаундленд және Лабрадор) колонияның орны ретінде таңдалды. 1609 жылы ол «ағылшындарды Ньюфаундлендке қоныс аударуға [немесе отарлауға] шақыру» туралы ұсыныс жасады. Бристоль және Лондон саудагерлері бұл идеяны қуана қабылдады және Гай мен басқалар бес жыл бойы жылына жиырма маркадан жазылып, жарналардың тізімі жасалды. Бұл идея сарай мүшелеріне де ұнады. 50 акционердің арасында Джон Гай және оның інісі Филип Гай болды, шын мәнінде Гай осы кәсіпке ең көп үлес қосты. 1610 жылдың 27 сәуірінде Джеймс I Генри Ховардқа, Нортгемптонның 1-ші графына, Таза мөрдің сақтаушысына және басқаларға, соның ішінде Джон Гай мен оның інісі Филип Гайға жарғы берді, олар «Лондон және Бристоль қалаларының авантюристтері мен плантаторларының қазынашысы және компаниясы» болып құрылды, мақсаты Ньюфаундлендті отарлау болды, ал олардың әрекет ету аймағы 46° және 52° N. L. аралығындағы жаңадан табылған жердің оңтүстік және шығыс бөліктерін қамтыды.

Гай 1610 жылы Лондон және Бристоль компаниясының губернаторы болып тағайындалды және сол жылдың тамызында 21 күндік сапардан кейін Куперс-Коувке отарлаушылармен, астықпен және малмен келді. Отыз тоғыз отаршыл 1610–1611 жылдардың қысын колонияда өткізді. Оның губернаторлық кезінде отаршылар елді мекенді салған және нығайтқан, аймақты зерттеген және егін еккен. Гай 1611 жылы Англияға оралды, өзінің қайын інісі Уильям Колстонды және Эдвард Колстон отбасымен алыс туысқан болған ағасы Филипті колонияны басқаруға қалдырды, олар колонияның алғашқы екі лейтенант-губернаторы болды. Англияға оралғаннан кейін ол Бристоль саудагерлері қоғамына сайланды, содан кейін 1611–1612 жылдар аралығында саудагерлердің қазынашысы болып сайланды және келесі жылы көбірек мал мен әйел отарлаушылармен қайта оралды. 1612 жылы ағылшын пираты Питер Истонның әрекеттері Гайды сол жылдың көктемінде Реневсте құрылған екінші колонияны тастап, Куперс-Коувтағы бекіністерді нығайтуға мәжбүр етті. Бір күні Гай мен каноэдегі үш отаршылды пираттар шабуылдап, тұтқынға алды; мылтық ұстаған отаршыл жарақат алды. Пираттар Джон Гай мен оның адамдарын өлтірудің ең жақсы жолын талқылап жатқанда, бұрынғы отаршылының көмегімен қашып құтылды. Ол пираттарға қосылуға шешім қабылдады, бірақ Джон Гайдың өткендегі көмегін еске түсірді және бұрынғы досы өлтірілген кезде шетте қалуға дайын емес еді. Отаршылар «Эндевор» деп аталатын қайық жасады, оны Гай 1612 жылдың күзінде Тринити шығанағына сапарға шығарып, аралдың жергілікті тұрғындары – қызыл үндістердің Беотхук тайпасымен байланыс орнатып, тері саудасын дамытуға тырысты. 6 қарашада Гайдың тобы жиналып, Бюлл Арм, Тринити Бэйдегі Беотхуктардың бір тобымен бірге тамақтанып, сыйлықтар алмасты.

Саясатшы

Гай 1613 жылдың сәуір айында Англияға оралды. Сол жылы бірінші губернатордың туысы Николас Гай Ньюфаундлендте дүниеге келген алғашқы ұлының әкесі болды, және қазіргі Канадада тұратын көптеген Гайлар оның ұрпақтарынан шыққан. Джон Гай 1614-15 жылдары Ньюфаундлендке қайта оралды, онда екінші губернатор Джон Мейсон оны темірмен байланған күйде үйіне қайтаруға бұйрық берді, себебі ол бұрынғы губернатордың өзінің билігіне қауіптеніп, жанында болуын қаламады. Гайдың кетуінің бір себебі Питер Истон бастаған қарақшылардың тудырған қиындықтары болды. Бес жылдан кейін Ньюфаундлендке келген саяхатшы Бристоль азаматтарының «елдің кең аумағын мекендегенін, көптеген әдемі үйлер салғанын және көптеген пайдалы істер атқарғанын» жазды. Гай Лондон саудагерлерінен қолдау алмағандықтан көңілі толып, Бристольде қалды, бірақ кейіннен Ньюфаундлендте «Теңіз орман» деп атаған жерді алды және 1624 жылғы өсиетімен оны кіші ұлдары арасында бөлді. 1618 жылы Гай Бристоль қаласының мэрі болды, ал 1619 жылы ол Бристольдің алдермені болып тағайындалды, ол 1629 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды иеленді. Сондай-ақ, ол 1620 және 1621 жылдары Бристоль саудагерлерінің қоғамының кеңесшілер сотының мүшесі болды. Джон Гай Корольдік теңіз күштерінің адмиралы ретінде 1620 жылы Англия бұғазындағы түрік қарақшыларымен күресті, осының нәтижесінде Бристольдің шүкіршілік білдірген саудагерлері оның еңбегі үшін оған ақшалай сыйлық берді. Ол 1620 жылы Бристольден Парламентке сайланған екі депутаттың бірі болды және 1621 жылға дейін депутаттық қызметін атқарды. 27 ақпандағы ақша тапшылығы туралы пікірсайыста ол шетелдегі ағылшын монеталарының көптігі туралы айтты және ақша экспортын тыйым салуды ұсынды. Ол саудагерлер компаниясының мүдделері туралы бірнеше хат алды және жазды. Бристольдегі әріптесі Джон Уитсон, Қызыл қыздар мектебінің негізін қалаушы, 1621 жылдың қазан айында «Сэр Фердинандо Горджестің ісі» туралы жазды, бұл Жаңа Англиямен сауданы шектеуге байланысты болды. 1622 жылдың ақпан айында Гай лорд-казначеймен және басқалармен араласқандағы «шараптар мен азық-түлік тауарларына жаңа салық салу туралы» әңгімелескенін жазды. Ол 1622-23 жылдары Бристоль саудагерлерінің қоғамының басшысы болды, осы кезеңде оның үлкен күйеу баласы Бристоль саудагерлерінің қоғамында кіші күзетші лауазымына қабылданды. 1624 жылы ол Бристольден Парламентке қайта сайланды және Джеймс I қайтыс болғанға дейін депутаттық қызметін атқарды. Гай Палатадағы комитеттерде белсенді қатысып, пайыздық мөлшерлемені 10%-дан 8%-ға дейін 2%-ға төмендету үшін жеке мүшелер ұсынған заң жобасын енгізді. Ол 1624-1628 жылдары Бристоль саудагерлерінің қоғамының кеңесшілер сотының мүшесі болып сайланды. Гай Бристоль саудагерлерінің қоғамының шіркеуі ретінде танылған Сент-Стефан шіркеуіне жерленді. Шіркеудің тізім кітаптарында оның жерленген күні 1629 жылдың 23 ақпанында болғаны көрсетілген. Оның ұлы Джонның өсиеті (ол 1640 жылы Орта ғибадатханада оқып жүргенде жұққан обадан қайтыс болды) әкесінің ескерткішін Сент-Стефан шіркеуіне орнатуды талап етеді. Джон Гайға Бристольде ескерткіш жоқ, бірақ оның есімі Бристоль қалалық кеңесінің үйіндегі Бристоль мэрінің тізімінде 1618 жылға жазылған. Джон Гайдың әйелі Энн 1660 жылға дейін өмір сүрді, ол олардың 10 баласының (бес ұл мен бес қыз) бар болғаны 2-сінен асып түсті – үлкен қызы мен кіші ұлы әлі тірі болды.

Мұра

Археологиялық қазбалар Куперс-Коувтың 17 ғасыр бойында да мекенделгенін және ешқашан тасталмағанын көрсетеді. Бүгінде Купидс қаласының халқы шамамен 800 адамды құрайды.