Кіріспе
Канада провинциялары мен аумақтарының үкімет басшылары. Канадада премьер (/audio=En ca premier. ПРЕЕМЬЕР) – провинция немесе аумақтың үкімет басшысы. Бұл сөз премьер-министрдің синонимі болғанымен, провинциялық премьер-министрлерді Канаданың премьер-министрінен ажырату үшін қолданылады. Он провинциялық және үш аумақтық премьер бар. Көптеген провинциялар мен барлық аумақтарда бұл тұлғалар, егер олар Канада Королінің кеңесіне қабылданбаса, тек қызметте болғанда ғана Құрметті атанып, қызметтен кеткеннен кейін де бұл атақты сақтайды. Жаңа Шотландия және Альберта провинцияларында бұрынғы премьерлер провинциялық атқару кеңесінің құрметті мүшелері болып табылады және осылайша өмір бойы Құрметті атағын сақтайды. Француз тілінде премьер-министр мен премьер арасындағы айырмашылық жоқ, федералды және провинциялық бірінші министрлер премьер-министр (еркек) немесе премьер ministre (әйел) деп аталады.
the premiers of the provinces and territories of Canada
In Canada, a premier (/audio=En ca premier. opus/'/p//r//iː//m//j//ər/ PREEMyər) is the head of government of a province or territory. Though the word is merely a synonym for prime minister, it is employed for provincial prime ministers to differentiate them from the prime minister of Canada. There are ten provincial premiers and three territorial premiers. In most provinces and all territories, these persons are styled the Honourable only while in office, unless they are admitted to the King's Privy Council for Canada, in which case they retain the title even after leaving the premiership. In Nova Scotia and Alberta, former premiers are honorary members of the provincial Executive Council and thereby retain the style the Honourable for life. The prime minister–premier distinction does not exist in French, with both federal and provincial first ministers being styled premier ministre (masculine) or première ministre (feminine).
Атауы
Бірқатар провинцияларда бұрынғыда премьерлер премьер-министр деген атаумен танымал болған, ал "премьер" дегені – барлық премьер-министрлерге, тіпті Канаданың премьер-министріне де қолданылатын бейресми термин еді. Бұл практика ақырында провинциялық басшыларды федералды премьер-министрмен шатастыруды болдырмау және провинциялық лауазымдардың ерекше екенін көрсету үшін тоқтатылды. Квебек провинциясынан тыс соңғы мысал – В. А. К. Беннеттің жағдайы, ол Британдық Колумбияның премьер-министрі болып қызмет етті және 1972 жылы қызметтен кеткенге дейін өзін премьер-министр деп атады. "Премьер" атағы көбінесе жазбаша заңмен берілмейді. Премьердің мемлекеттік лауазымының ресми атауы – Атқару кеңесінің төрағасы немесе осыған ұқсас термин, бірақ бұл ресми термин сирек қолданылады. Француз тілінде "премьер", "премьер-министр" және "бірінші министр" арасында ешқандай айырмашылық жоқ, олардың барлығы "premier ministre" деп аударылады. Сондықтан, "Канаданың премьер-министрі және Онтарионың премьері" деген сөздер "Le premier ministre du Canada et le premier ministre de l'Ontario" деп аударылады. "Премьер-министр" және "премьер" терминдері Ұлыбританиядан келген, онда тек бір ғана премьер-министр/премьер болады. Ұлыбритания құрамына кіретін елдердің үкімет басшылары "бірінші министр" аталса, ал Канаданың федералды премьер-министрі мен провинциялардың премьерлері жиынтығы "бірінші министрлер" деп аталады, бұл британдық тағы бір синонимі.
Рөл
Канаданың жауапты үкімет жүйесінде премьер провинциялық заң шығарушы жиналыстың мүшесі және атқарушы биліктің басшысы болып табылады. Премьер әдетте провинцияның сайлау округтерінің бірінен сайланып, заң шығарушы жиналыста орын алады. Жиналыста көпшілік дауысқа ие партияның басшысы провинцияның Канада монархының өкілі – губернатор-лейтенант тарапынан заңмен премьер-министр етіп тағайындалады. Көбінесе провинциялық немесе аумақтық заң шығарушы органдағы ең ірі партияның көшбасшысы премьер болуға шақырылады, бірақ бұл әрдайым осылай бола бермейді, соңғы рет 2021 жылғы Юконның жалпы сайлауынан кейін осындай жағдай болды. Премьер-министрлер губернатор-лейтенантқа кабинетке кімді тағайындау керектігі жөнінде кеңес береді және заңдарды заң шығарушы жиналыс арқылы өткізеді. Осылайша премьер-министрлер Канада федерациясында, әсіресе федералды үкіметке қатысты маңызды билікке ие. Көп жағдайда олар провинциялық мүдделерді федералды үкіметке жеткізудегі ең тиімді өкілдер болып табылады, себебі парламенттік партиялық тәртіп және басқа да факторлар провинциялық өкілдікті шектеуде. Бұл шындық жыл сайынғы «бірінші министрлер конференцияларында» мойындалады, онда федералды премьер-министр мен 10 премьер провинциялық-федералды қатынастарды талқылайды. Мич-Лейк келісімінде осы кездесулер конституциялық түрде міндетті етілуі ұсынылды, ал кейбір премьерлер тіпті осы кездесулердің заң шығару процесіне қатысатын үкіметтің ресми тармағына айналуын ұсынды (Федерация кеңесін қараңыз). Дегенмен, тек бір ғана канадалық провинциялық премьер – Джон Томпсон премьер-министр болып қызмет еткен. Канаданың бірінші және алтыншы премьер-министрлері (Джон А. Макдональд және Чарльз Тэппер) Канаданың құрамына кірген британдық провинциялардың премьер-министрлері болған, бірақ Канада провинциясындағы жеңіске жеткен жалпы сайлау кампаниясын жетектеген ешкім премьер-министр болған емес. Канаданың үш аумағында да премьерлер бар, бірақ олар техникалық тұрғыдан «үкімет басшылары» деп аталады. Юконның премьері әдеттегідей сайланады, ал Нунавут пен Солтүстік-Батыс территорияларының премьерлері кішкентай және партиялық емес сайланған аумақтық кеңестерден таңдалады.
Қазіргі премьерлер
+ Канаданың қазіргі премьер-министрлерінің тізімі
Премьер-министр | Әкімшілік аумақ | Кезек | Партия | Қызметке кірген күн | Ағымғы мандат басталған күн | Парламент | Сілтеме
---|---|---|---|---|---|---|---
Скотт Мо | Саскачеван | 15-ші | Саскачеван партиясы | 2018 (партия көшбасшылығына сайлау) | 2020 (жалпы сайлау) | 29-шы
Додг Форд | Онтарио | 26-шы | Прогрессивті консервативтер | 2018 (жалпы сайлау) | 2022 (жалпы сайлау) | 43-ші
Франсуа Легальт | Квебек | 32-ші | Coalition Avenir Québec | 2018 (жалпы сайлау) | 2022 (жалпы сайлау) | 43-ші
Блейн Хиггс | Нью-Брансуик | 34-ші | Прогрессивті консервативтер | 2018 (губернатордың орынбасары тағайындауы) | 2020 (жалпы сайлау) | 60-шы
Денис Кинг | Принс-Эдуард аралы | 33-ші | Прогрессивті консервативтер | 2019 (жалпы сайлау) | 2023 (жалпы сайлау) | 67-ші
Эндрю Фьюри | Ньюфаундленд және Лабрадор | 14-ші | Либералдық партия | 2020 (партия көшбасшылығына сайлау) | 2021 (жалпы сайлау) | 50-ші
Тим Хьюстон | Нова-Скотия | 30-шы | Прогрессивті консервативтер | 2021 (жалпы сайлау) | 64-ші
П. Дж. Акиагок | Нунавут | 6-шы | (Кеңес үкіметі) | 2021 (жалпы сайлау) | 6-шы
Даниэль Смит | Альберта | 19-шы | United Conservative Party | 2022 (партия көшбасшылығына сайлау) | 2023 (жалпы сайлау) | 31-ші
Дэвид Эби | Британдық Колумбия | 37-ші | Жаңа демократтар | 2022 (партия көшбасшылығына сайлау) | 42-ші
Рандж Пиллай | Юкон | 10-шы | Либералдық партия | 2023 (партия көшбасшылығына сайлау) | 35-ші
Уаб Кинеу | Манитоба | 25-ші | Жаңа демократтар | 2023 (жалпы сайлау) | 43-ші
Р. Дж. Симпсон | Солтүстік-Батыс территориялар | 14-ші | (Кеңес үкіметі) | 2023 (жалпы сайлау) | 20-шы