Кіріспе
Vesikko – 1933 жылғы 10 мамырда Турку қаласындағы Crichton Vulcan кеме құрылыс алаңында суға түсірілген су асты кемесі. 1936 жылға дейін CV 707 кеме құрылыс нөмірімен танымал болды. 1930 жылы Vesikko голландтық Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw инженерлік компаниясы (неміс компаниясының жасырын бөлімі) тарапынан коммерциялық су асты кеме прототипі ретінде тапсырыс берілді, ол неміс Type II су асты кемелерінің прототипі болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін финдер сатып алған ол Қысқы соғыс пен Ұлт-азаттық соғыста қызмет етті, оның жалғыз жеңісі – советтік «Выборг» сауда кемесін батыру болды. 1944 жылы одақтастармен келісімге келгеннен кейін Vesikko қызметтен шығарылды. Соғыстан кейін Финляндияға су асты кемелерін пайдалануға тыйым салынды және ол мұражай кемесіне айналғанға дейін сақтауға алынды. Vesikko – фин теңіз күштеріндегі бес су асты кемесінің бірі болды. Қалған төртеуі – фин су асты кемелері Vetehinen, Vesihiisi, Iku Turso және кішкентай Saukko. «Vesikko» сөзі – фин тілінде еуропалық күңгір деп аталады.
Vesikko is a submarine, which was launched on 10 May 1933 at the Crichton Vulcan dock in Turku. Until 1936 it was named by its yard number CV 707. Vesikko was ordered by a Dutch engineering company Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw (a German front company) in 1930 as a commercial submarine prototype, being the prototype for the German Type II submarines. Purchased by the Finnish before World War II, she saw service in the Winter War and Continuation War, sinking the Soviet merchant ship Vyborg as her only victory. After the cease fire with the Allies in 1944, Vesikko was retired. Finland was banned from operating submarines after the war and she was kept in storage until she was turned into a museum ship. Vesikko was one of five submarines to serve in the Finnish Navy. The other four were the three larger boats Finnish submarine Vetehinen, Finnish submarine Vesihiisi, Finnish submarine Iku Turso and the small Finnish submarine Saukko. The word "vesikko" is the Finnish name for the European mink.
Даму және жобалау
Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw (IvS) – жаңа неміс су асты кемелерінің флотын жасырын жобалау үшін Нидерландыда құрылған неміс компаниясы. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Версаль бейбіт шартының талаптарына сәйкес Германияға басқа "шабуылдық" қару-жарақтармен қатар су асты кемелерін салуға және пайдалануға тыйым салынды. Бұл қару-жарақтарды зерттеуді шет елдерге көшіруге әкелді. Мысалы, неміс танктері мен ұшақтары Кеңес Одағында сынақтан өтіліп, жасалды. Сондықтан, Финляндия теңіз күштерінің басқа су асты кемелері сияқты "Весикко" да Теңіз күштері заңына кірмеді. Оның орнына ол Германияның әскери-теңіз күштерін қайта құрудың құпия бөлігі болды. Немістердің мақсаты – жалпы жұмылдыру кезінде қолданылатын заманауи су асты кемелерін жобалау болды. Технология мен стандарттар жаңа болуы керек және Бірінші дүниежүзілік соғыс үлгілеріне негізделмеуі керек еді. Осы мақсатта екі прототип жасалды: E1 – Испанияда, ал CV 707 – Финляндияда. Кейіннен соңғысы жаңа флоттың бірінші су асты кемесі ретінде таңдалды. Екі тәжірибелік су асты кеме де Рейхсмарине қаражатымен салынды. Рейхсмаринедегі белсенді қызметтен зейнеткерлікке шыққан командир Карл Бартенбах Финляндияда құпия байланыс офицері ретінде жұмыс істеді. Оның ресми лауазымы – Финляндия қорғаныс күштерінің әскери-теңіз сарапшысы. Оның басшылығымен Финляндияда 496 тонналық және 100 тонналық фин су асты кемесі "Саукко" салынды. Екі су асты кеме де IvS компаниясымен жобаланды. Неміс әскери-теңіз күштері үшін оның міндеті – 200-250 тонналық су асты кемесін әзірлеу мен құрылысын қадағалау болды, ол "Ветехинен" класының жауынгерлік тиімділігіне тең болуы керек еді. Бұл жоба "Лилипут" жобасы деп аталды. 1930 жылы Финляндия үкіметімен бірнеше кездесуден кейін "Весикконы" Финляндияда салуға ресми рұқсат берілді. "Лилипут" жобасы Версаль бейбіт шартының талаптарын бұзғандықтан, келісімде Германия туралы ештеңе айтылмады және жаңа су асты кемесі тек Ұлттар лигасына мүше елдерге ғана сатылуы мүмкін деп шешілді. Сатып алушылар мұндай қаруға ие болу құқығына да ие болуы керек еді. Финляндия үкіметі су асты кемесін сатып алудың басым құқығын алды. CV 707 құрылысы 1931 жылы Турку қаласындағы Crichton Vulcan кемежайында басталды. Салынып жатқан кезде CV 707 – ең озық су асты кемелерінің бірі болды. Мысалы, оның максималды тереңдігі бұрынғы неміс су асты кемелерінен екі еседен асты, ал оның корпусы толығымен электрлік дәнекерлеу арқылы салынды. Тіреуіштерді жою арқасында су қысымына төзімділік артты, майдың ағып кетуі азайды және құрылыс процесі жеделдетілді. Немістер CV 707-ді 1933-1934 жылдары Турку архипелагында сынақтан өткізді. "Весикко" – неміс Type II су асты кемелерінің прототипі болды. "Дойче Верке" кемежайында "Весиккоға" ұқсас 6 Type IIA су асты кемесі (U1-U6) салынды, содан кейін соғысқа дейін және соғыс кезінде 44 Type IIB, IIC және IID су асты кемелері салынды.
Қызмет тарихы
Финляндия Қорғаныс министрлігі мен Crichton Vulcan компаниясы арасындағы келісімге сәйкес, 1937 жылға дейін Финляндияға су асты кемесін сатып алудың басым құқығы берілген еді, ал Финляндия үкіметі 1934 жылдың тамызында осы су асты кемені қабылдады. 1936 жылы Финляндия Парламенті сатып алуды бекіткеннен кейін, су асты кеме Vesikko атауымен Финляндия Теңіз күштерінің құрамына қосылды.
Қысқы соғыс
Весикко 1939 жылғы 30 қарашада Вешихисимен бірге Ханко аймағына жөнелтілді, себебі бірнеше советтік су үстіндегі кемелер сол аймаққа бет алды. Дегенмен, су асты кемесі Киров крейсерін және оның сүйемелдеуші кемелерін тоқтатуға үлкермеді. Весикко крейсерді көруге жеткілікті жақындады, бірақ оқтан қашу үшін атыс позициясына жете алмады. 17 желтоқсанда және одан кейінгі екі күнде Совет Одағы Октябрьская Революция линкорынды Финляндияның Койвистодағы бекіністерін бомбалауға жібергенде, Финляндия Әскери-теңіз күштері оны іздеу үшін Весикконы жіберуге шешім қабылдады. Алайда, су асты кемесі бір күннен кейін сол аймаққа жеткенде, сол күні бомбалаған советтік "Марат" линкоры кетіпті. Су асты кемесінің суға батуына кедергі келтіретін температура төмендеді. Кейіннен совет тарихнамасы "Выборгтың" батуын азайтып көрсетіп, бірнеше су асты кемелері мен неміс теңіз бомбалаушыларының кемеге бір уақытта шабуыл жасағанын және оған қарсы жиырмадан астам торпеда ұшырылғанын мәлімдеді. 1941 жылдың күзінде Весикко Хельсинкиден жұмыс істеп, Эстония жағалауына үш рет күзеттік сапар жасады. 1942 жылы тереңдік зарядтарымен жабдықталған ол Аланд теңізінде конвойлерді сүйемелдеді және Хельсинки маңындағы күдікті жау су асты кемелерін іздеді. 1944 жылдың маусым айының басында Весикко Карелия тасқыншасынан халықты эвакуациялаған конвойлерді сүйемелдеді. Финляндия мен Совет Одағы арасындағы келісімге байланысты Весиккоға 1944 жылғы 19 қыркүйекте портқа оралуға бұйрық берілді. Весикко 1944 жылғы желтоқсанда Финляндия Әскери-теңіз күштерінің соғыс кемесі ретінде соңғы рет теңізге шықты. Соғыс кезінде бірнеше офицер су асты кемесінің командирлері болды: лейтенант Кауко Пекканен (1939), капитан-лейтенант Олави Аитола (1940 және 1941), капитан-лейтенант Анти Леино (1942), капитан-лейтенант Пентти Айраксинен (1942), капитан-лейтенант Эро Паккала (1943), капитан-лейтенант Олави Сиржанен (1943) және капитан-лейтенант Лаури Парма (1944).
Мұражай кемесі
1945 жылдың қаңтарында Бейбітшілік шартының орындалуын бақылауға жауапты одақтастар комиссиясы фин су асты кемелерін қарусыздандыруға бұйырды, ал 1947 жылы Париж бейбітшілік шартының талаптарына сәйкес фин қорғаныс күштеріне кез келген су асты кемелерін ұстауға тыйым салынды. 1953 жылы фин су асты кемелері Vetehinen, Vesihiisi, Iku Turso және Saukko Бельгияға сатылып, жаратылды. Весикконың сақталып қалуына себеп – фин қорғаныс күштерінің Финляндияның болашақта су асты кемелерін қайта пайдалануға рұқсат алуы мүмкін деген үміті болды, сондықтан Весикконы оқу мақсатында пайдалану жоспарланған. Весикко Хельсинкидің Катаянокка ауданындағы Valmet Oy кемежайында сақталды. 1959 жылы фин теңіз күштері Весикконы сатуды шешті, себебі Финляндия су асты кемелерін пайдалану құқығын қайтадан ала алмады, сондай-ақ Valmet Oy ескі су асты кемесі кемежайдағы жұмыстарға кедергі келтіріп жатыр деп шағымданды. Әскери тарих институты мен бұрынғы су асты кеме офицерлерінің араласуы арқасында сатылым тоқтатылып, Весикко әскери мұражайға берілді. Әскери мұражай Весикконы Суоменлиннадағы Сусисаари аралына, Артиллерия шығанағының жағалауына көшіріп, су асты кемесін қалпына келтірді. Қалпына келтіру процесі он жылдан астам уақытқа созылды және өте қиын болды, өйткені соғыстан кейін жабдықтардың көп бөлігі алынып, басқа мақсаттарда пайдаланылды. Сонымен қатар, Весикко кемежайда вандализмге ұшыраған. Алайда, қайырымдастық көмегі мен еріктілердің жұмысының арқасында қалпына келтіру аяқталды және Весикко фин теңіз күштерінің мерейтойында, 1973 жылдың 9 шілдесінде музей ретінде ашылды.