Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ілmarineнен – Финляндия теңіз күштерінің пансарлайвасы, швед тілінде пансарсеп («Қарғалы кеме»; британдық классификация бойынша жағалау қорғаныс кемесі). Бұл кеме Финляндияның Турку қаласындағы Крихтон Вулкан кеме құрылыс шебінде салынды және фин ұлттық эпосы «Калеваладан» мифологиялық батыр Ілmarineненнің құрметіне аталды. Ілmarineнен 1933 жылдың 1 мамырынан бастап 1941 жылдың 13 қыркүйегінде батып кеткенге дейін теңіз күштерінің флагманы болды.
Ilmarinen was a Finnish Navy Panssarilaiva, Swedish Pansarskepp ("Armored ship"; a coastal defence ship by British classification). The unit was constructed at the Crichton Vulcan shipyard in Turku, Finland, and named after the mythological hero Ilmarinen from the Finnish national epic, the Kalevala. Ilmarinen was the flagship of the Navy from 1 May 1933 until her sinking on 13 September 1941.
Тарих
Соғыс аралық кезеңнің басында фин флотында бұрынғы 30 ресейлік кеме болды, олардың көпшілігі азамат соғысынан кейін соғыс трофейлері ретінде алынған. Әскери-теңіз күштерінің қажеттіліктеріне толыққанды сай келмейтін, олар көбінесе ескі және нашар жағдайда болды. 1925 жылы болған қайғылы оқиға флоттың жағдайын көрсетті. Ескі торпедалық қайық қатты дауылда жоғалып, 53 адамнан тұратын бүкіл экипажбен бірге батып кетті. Бұл мәселе бойынша қызу пікірталас басталды, нәтижесінде 1927 жылы жаңа фин теңіз күштері заңы қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін флотты жаңарту бағдарламасы бес су асты кемесін, төрт торпедалық қайықты және екі жағалау қорғау кемесін алуға немесе салуға әкелді. Соңғыларының бірі – фин жағалау қорғау кемелері Väinämöinen және Ilmarinen, ең көп шоғырланған теңіз артиллериясы бар кемелер саналды. Оларды голландтық NV Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw компаниясы (Версаль келісімін айналып өту үшін құрылған неміс мүдделерінің жасырын орталығы) жобалаған және Балтық теңізінің архипелагтарында операция жүргізуге бейімделген. Кемелердің ашық теңіздегі өнімділігіне баса назар аударылмады, бұл олардың суға батып кету тереңдігін азайтуға және өте ықшам конструкция жасауға мүмкіндік берді. Жағалау қорғау кемелері солтүстік елдерде ерекше танымал болды және 20 ғасырдың басында Дания, Швеция және Норвегия теңіз күштерінде пайда болды. Бұл кемелер әдетте ауыр қару-жарақпен және жақсы броньмен қамтамасыз етілген, бірақ салыстырмалы түрде баяу болды. Олардың көлемі шамамен 4000 тоннаны құрады, негізгі қару-жарағы – пушкалар, бронь – бронекрейсерлерге тең, ал жылдамдығы – шамамен болды. Жағалау қорғау кемесі крейсер мен монитордың арасындағы кеме болды: крейсерге қарағанда баяу, бірақ жақсы қаруланған, монитордан жылдам, бірақ кішкентай пушкалары бар. Жағалау қорғау кемелері де өзара ерекшеленді; кейбіреулері крейсерлерге жақын болса, ал фин кемелері сияқты басқалары мониторларға жақын болды. "Ильмаринен" кемесі 1933 жылдың 9 қыркүйегінде Турку кеме жасаушылығында суға түсірілді. Кеме сынақтан өтті және 1934 жылдың 17 сәуірінде фин теңіз күштеріне тапсырылды. Оның "Вейнамёйнен" аналық кемесі екі жыл бұрын пайда болған. Кемелердің конструкциясы ықшам, биік мачтасы және негізгі және қосалқы артиллерия үшін үлкен мұнаралары бар. Шетелдік сарапшылардың олардың дизайнына берген пікірлері мақтаудан әстеуге дейін жетті. Ашық теңізде жүзуге толыққанды жарамды болмағандықтан, кемелер тіпті орташа толқындарда да баяу және кең ауытқып жүретін. Оларда саяхаттау жағымсыз болды, бірақ қауіпсіз деп есептелді. Кейіннен қосымша кельдер орнатылды, бұл жағдайды біршама жақсартты. Väinämöinen және Ilmarinen 3900 тонналық ығысу қабілетіне, ең үлкен ұзындығына және суға батып кету тереңдігіне ие болды. Жылдамдық және қашықтық талаптары орташа болды, өйткені олар өз базаларына жақын жерде жұмыс істеуі керек болды. Екі кеме де екі электр қозғалтқышына қосылған төрт дизельді қозғалтқышпен жабдықталған. Сонымен қатар, екі кішкентай қосалқы дизельді қозғалтқыш та болды. Ең жоғары жылдамдық болды, ал қашықтық кемелердің тек 93 тонна дизель майын тасымалдау қабілетімен шектелді. Төрт Bofors пушкасы осы өлшемдегі кемелерге қарағанда үлкен болды және олар снарядты дейін лақтыра алды. Екінші артиллерия төрт мұнарадағы сегіз қос мақсатты Bofors пушкасынан тұрды. Бұл кемелер жылдам торпедалық қайықтарға және ұшақтарға қарсы негізгі қорғаныс құралы болды. Сонымен қатар, кемелер төрт 40 мм-лік ұшаққа қарсы пушкалармен жабдықталды (алғашқыда британдық "пом-пом" пушкалары, олар Қысқы соғыста орташа нәтиже көрсеткеннен кейін Bofors пушкаларымен ауыстырылды) және екі Madsen 20 мм-лік пушкалармен (кейін сегізге дейін көбейтілді). Жағалау қорғау кемелерінің мақсаты – маңызды теңіз саудасына қауіп төндіретін десанттық операциялар мен теңіз блокадаларын болдырмау болды. Царист дәуірінде құрылған кең қорғаныс жүйелерінің арқасында Финляндияда тұрақты позициялардағы жағалау артиллериясы күшті болды. Бұл қорғаныстар жағдайдың ушығуы кезінде мина өрістерімен толықтырылуы тиіс еді. Теңіз күштерінің басты мақсаттарының бірі – құрлықтағы әскерлердің архипелаг аралдарына орналасуына уақыт беру болды. Осы тар аумақтарда 254 мм-лік артиллериямен қаруланған жағалау қорғау кемелері кез келген кемеге қарсы қиын қарсыласқа айналған болар еді. Кеңес Балтық флоты айқын қауіп төндірді, ал фин кемелері ең ірі совет кемелерін, мысалы, "Марат" және "Октябрьская революция", сондай-ақ "Киров" крейсерін фин жағалауларына тым жақын барудан сақтап қалу үшін жасалды.
During the early inter war period the Finnish Navy consisted of some 30 ex Russian vessels, most of them taken as war trophies following the civil war. Never ideal types for the navy's needs, they were generally old and in poor condition. In 1925, a tragic incident highlighted the sorry state of the navy. An old torpedo boat was lost in a fierce storm, taking with her the entire crew of 53. A heated debate started, and intensive lobbying led to the adoption of a new Finnish Navy Act in 1927. Prior to World War II, the fleet renewal program led to the acquisition or construction of five submarines, four torpedo boats, and two coastal defense ships. Among the last of their kind, Finnish coastal defence ship Väinämöinen and Ilmarinen were two of the most concentrated naval artillery units ever built. They were designed by the Dutch company NV Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw (a front for German interests circumventing the Treaty of Versailles), and were optimized for operations in the archipelagos of the Baltic Sea. Their open sea performance was de emphasized in order to give the vessels their shallow draft and super compact design. Coastal defence ships were particularly popular in the Nordic countries, and began serving in the navies of Denmark, Sweden and Norway early in the 20th century. These vessels typically had heavy armament and good armor protection, but were relatively slow. Their sizes were around 4,000 tons, main armament consisted of guns between , the armor corresponded to that of armoured cruisers, and speeds were between A coastal defence ship was somewhere between a cruiser and a monitor: slower than a cruiser but better armed, faster than a monitor, but with smaller guns. The coastal defence ships also varied among themselves; some of them were closer to cruisers, and others, such as the Finnish ones, were closer to monitors. Being the second of her class, Ilmarinen was launched at the Turku shipyard on 9 September 1933. The ship went through its finishing trials and was handed over to the Finnish Navy on 17 April 1934. Her sister ship Väinämöinen had preceded her by two years. The vessels had a compact design, with a high mast and large turrets for main and secondary artillery. Foreign comments on their design ranged from puns to praise. Not truly designed for open sea operations, the ships had a tendency to roll slowly and widely even in moderate seas. Travel on them was unpleasant, but deemed safe. Additional keels were later fitted, which improved the situation somewhat. Väinämöinen and Ilmarinen had a displacement of 3,900 long tons, a maximum length of , and a draught of Requirements of speed and range were moderate, as they were expected to operate near their home bases. Both vessels were equipped with four diesel engines that powered two electrical engines. These generated a total of There were also two smaller auxiliary diesel engines. Maximum speed was , and range was limited by the vessels' carrying capacity of only 93 tonnes of diesel oil. The four Bofors guns were massive for vessels of this size, and they could hurl a shell up to The secondary artillery consisted of eight dual purpose Bofors guns in four turrets. These were the primary defense against fast torpedo boats and aircraft. Additionally, the ships were equipped with four 40 mm anti aircraft guns (initially British made "pom pom" guns, which, after mediocre performance in the Winter War, were replaced with Bofors guns) and two Madsen 20 mm cannons (later increased to eight). The purpose of the coastal defence ships was to prevent landing operations and naval blockades that threatened vital sea trade. Thanks to the construction of vast defensive systems during the czarist era, Finland had strong coastal artillery in permanent positions. These defenses were to be supplemented with minefields in times of unrest. One of the main purposes of the navy was to buy time for ground forces to deploy to the islands in the Archipelago. In these confined spaces, coastal defence ships armed with 254 mm main artillery would have been a tough opponent for any ship of the era. The Soviet Baltic Fleet was the obvious threat, and the Finnish vessels were meant to deter the largest Soviet ships, such as the battleships Marat and Oktyabrskaya Revolutsiya, as well as the cruiser Soviet cruiser Kirov, from venturing too close to Finnish shores.
Пайдалану тарихы
Ілмаринен алғашқы жылдары Финляндияның әртүрлі порттарына бірнеше рет саяхат жасады, бірде Вааса маңында жағаға тіреліп қалды. Қысқы соғыс басталғанда, Ілмаринен және оның бауырласы – фин жағалау қорғаныс кемесі Вейнамойнен, мүмкін болатын шабуылға қарсы тұру үшін Аланд аралдарына жіберілді. Ұлттар Лигасының жарлығына сәйкес, Аланд аралдары бейбіт уақытта әскерден босатылуға тиіс еді. Фин теңіз флоты соғыс басталғанда ресурстарды сол жерге аударатын. 1939 жылдың желтоқсан айында Балтық теңізін қалың мұз басып қалғаннан кейін Аланд аралдарына қауіп төндіру тоқтатылды. Екі жағалау қорғаныс кемесі Туркуға барып, қалаға қарсы әуе шабуылынан қорғауды қамтамасыз етті. Совет бомбалаушыларының анықтауынан жасыру үшін олар ақ түспен боялды, бірақ бірнеше рет ұшақтардың нысанасына ілігіп, бір адам қаза тауып, бірнеше адам жарақат алды. Ұзақ соғыс кезінде екі кеме 1941 жылдың шілде-қараша айларында Ханко түбегіндегі совет базасын бес рет атқылады. 1941 жылдың 12 шілдесінде Ілмаринен Текктомдағы совет әуежайына жиырма снаряд атып жіберді. Бұл әуежайға бұрын 806-шы Küstenfliegergruppe-нің неміс Junkers Ju 88 ұшақтары бомба тастаған еді. Екі фин жағалау қорғаныс кемесі 1941 жылдың 13 қыркүйегінде "Nordwind" операциясына қатысты, онда неміс күштері Эстонияның Сааремаа және Хийумаа аралдарын басып алуға тиіс болды. Фин және неміс кемелерінен құралған топ, оңтүстіктен келе жатқан нағыз шабуыл күштерінен алыс, совет флотын шайқасқа салу үшін диверсиялық операцияда қолданылуға тиіс еді. Басқа неміс флоты, соның ішінде крейсерлер – неміс крейсері Эмден, неміс крейсері Кёльн және неміс крейсері Лейпциг, совет кемелері пайда болған жағдайда шайқасқа қосылу үшін алысырақ күтті; алайда, солтүстік флот байқалмай қалды және олар Утоның оңтүстігіне жеткенде кері қайтуға бұйрық берілді. Формацияны мина сыпырушылар бастап келе жатқан, бірақ кейбір миналар сыпырудан қашып шықты. Ілмаринен экипажы параванды сүйрейтін кабельге тиісінше назар аудармады. Ықтимал, кеме параванда бір-екі минаға ілігіп, кеме бұрылғанда миналар корпустың түбіне тиіп, жарылған. Жарылыс кемеде үлкен тесік жасады, ол тез арада жаққа бұрылып, суға батып кетті. Кеме жеті минут ішінде батып кетті. Экипаждың 132 адамы ғана аман қалды, ал 271-і қаза болды, олардың көпшілігі корпустың ішінде қалды. 57 адамды патрульдік қайық ВМВ 1 құтқарып алды, ол суға батқан кемеге жақындап, Ілмаринен экипажының мүмкіндігінше көп мүшесін алып кетті. Осы уақыт аралығында Ілмариненнің оқ-дәрі қоймалары өртенсе, оның да жойылу қаупі болды. Тірі қалғандар кейіннен Ilmarisen uimaseura (Ілмариненнің жүзу клубы) деп аталды. Тірі қалғандардың арасында Ілмариненнің капитаны, командир Рагнар Горанссон, және фин флотының бас қолбасшысы, коммодор Ээро Рахола, сондай-ақ кейіннен танымал сәулетші болған лейтенант Вильйо Ревелл болды. Ілмариненнің жоғалуы – фин теңіз флотының бүгінгі күнге дейінгі ең ірі жоғалуы. Әскери басшылық жоғалтуды құпия ұстауға тырысты, бірақ швед газеттері оқиға туралы дереу хабарлады, ал фин газеттеріндегі көптеген теңізшілердің некрологтары советтерді де ескертіп білуі мүмкін, олар да жоғалту туралы дереу хабарлады. Кеме 1990 жылы табылған. Ол төңкерілген күйде, лайға терең сіңген, шамамен 400 метр тереңдікте жатыр. Ол соғыс қабірі ретінде саналады. Эстония кемесінің қираған жері алыста жатыр.
During her first years Ilmarinen made a few journeys to different ports in Finland, once running aground near Vaasa. When the Winter War erupted, Ilmarinen and her sister ship Finnish coastal defence ship Väinämöinen were dispatched to Åland in order to guard against a possible invasion. Due to a decree by the League of Nations, the Ålands were to be demilitarized in peacetime. The Finnish Navy was to transfer resources there when conflict arose. The threat against the Åland Islands receded after thick sheet ice began covering the Baltic Sea in December 1939. The two coastal defence ships sailed to Turku where they provided anti aircraft support for the city. They were painted white to prevent Soviet bomber crews from spotting them, but were targeted by aircraft on several occasions, resulting in one death and several injuries. During the Continuation War the two ships shelled the Soviet base at Hanko Peninsula on five occasions in July–November 1941. Ilmarinen fired twenty shells at the Soviet airfield at Täcktom on 12 July 1941. The airfield had previously been bombed by German Junkers Ju 88s of Küstenfliegergruppe 806. The two Finnish coastal defence ship participated in Operation Nordwind on 13 September 1941, in which German forces were to take the Estonian islands of Saaremaa and Hiiumaa. A group of Finnish and German ships were to be used in a diversionary operation to lure the Soviet fleet into battle – away from the real invasion force coming up from the south. Another German fleet, including the cruisers German cruiser Emden, German cruiser Köln, and German cruiser Leipzig, waited further away to join the battle if the Soviets turned up; however, the northern fleet remained unnoticed and an order was given to turn around when they had reached a point some south of Utö. The formation was led by minesweepers, but some mines had escaped being swept. The crew of Ilmarinen failed to take proper notice of the dragging paravane cable. It is likely that the ship had caught one or two sea mines in the paravane, and when the ship turned, the mines struck the bottom of the hull and exploded. The explosion blew a large hole in the ship, which soon developed a strong list and keeled over. The ship sank in just seven minutes. Only 132 men of the crew survived, and 271 were lost, most of them trapped inside the hull. Fifty seven were rescued by the patrol boat VMV 1, which had maneuvered to the capsized hull and took on as many of Ilmarinens crew as she could. During this time she too was at great risk of being obliterated if Ilmarinens magazines had ignited. The survivors were later known as Ilmarisen uimaseura (Ilmarinen's Swimming Club). Among the survivors were Ilmarinens captain, Commander Ragnar Göransson, and the Commander of the Finnish Navy, Commodore Eero Rahola, as well as Lieutenant Viljo Revell, later a renowned architect. The loss of Ilmarinen is the greatest single loss of the Finnish Navy to date. The military command tried to keep the loss secret, but Swedish newspapers soon reported the incident, and the numerous sailor obituaries in Finnish newspapers could also have alerted the Soviets, who soon also reported the loss. The ship was located in 1990. It was found upside down, deeply embedded in mud, resting at a depth of It is classified as a war grave. The wreck of Estonia is some away.