Кіріспе

Североморск (Североморск), 1951 жылдың 18 сәуіріне дейін Ваенга (Ваенга) деп аталған.

Солтүстік флоттың базасының құрылуы

1926 жылы Мурманск орман шаруашылығы кеңсесі құрылды, оның бір артелі Вайенгаға жіберілді. Барак, жатақхана және монша салынды, ал ауылға телефон желісі тартылды. 1933 жылы шығанақ жаңа құрылған Солтүстік флоттың базаларының бірі ретінде таңдалды. 1934 жылдан Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін елді мекенде ағаштан және кірпіштен салынған ғимараттар, сондай-ақ әскери нысандар салынды, сондай-ақ көрші шығанақта Vayenga 1 әскери-теңіз әуежайы салынды. 1941 жылдың тамызынан бастап барлық құрылыс тоқтатылды. Әуежайды британдықтар пайдаланды, атап айтқанда, No. 151 Wing RAF Арктикалық конвойлерді қорғау үшін, кейіннен олардың истребительдері Кеңес Әскери-теңіз авиациясына берілді. Соғыс аяқталғаннан кейін құрылыс қайта жаңартылды. Қолданыстағы жағдайды ескере отырып, Вайенга Солтүстік флоттың негізгі базаларының бірі ретінде таңдалды. 1947 жылдың 1 қыркүйегінде Солтүстік флоттың басшылығы мен құрамы Полярный қаласынан Вайенгаға көшірілді. Сондай-ақ 1947 жылы қалада алғашқы орта мектеп ашылды. Ол кезде Вайенганың халқы 3884 адамды құрады. 1948 жылы Вайенганың ауылдық еңбекшілер депутаттары кеңесі құрылды.

Североморск қаласы

1951 жылы 18 сәуірде Вайенга қала мәртебесін алып, орыс тіліндегі "север" (север) – "солтүстік", және "море" (море) – "теңіз" сөздерінен алынған Североморск деп аталды. 1960 жылдары қала толықтай жабдықталған болатын. Қаланың өз нан зауыты, шұжық фабрикасы, газдалған суды бөтелкелейтін зауыты болды, сондай-ақ бассейн де салынып жатыр еді. 1996 жылы 26 қарашада Ресей Президентінің жарлығымен Североморск қаласы, маңызды теңіз базасы ретінде, жабық қалаға айналдырылды. Оған Сафоново, Росляково, Сафоново 1, Североморск 3 және Щукозеро елді мекендері қосылды.

Орналасқан жері

Североморск Арктика аймағындағы Кола түбегінде, мәңгілік тоң қабатында, Баренц теңізінің Кола шығанағының тасты шығыс жағалауында орналасқан.

Климат

Североморск субарктикалық климатқа (Dfc) ие, онда ұзақ, өте суық қыстар және салқынға дейін қолайлы жаздар болады. Қаңтар айының орташа температурасы -8 °C, шілде айының орташа температурасы 12 °C. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 800 мм.

Халық саны

2015 жылдың 1 қаңтарында Ресейдің 1114 қаласы мен кентінің арасында Североморск халқы бойынша 329-шы орынды иеленді. 2010 жылғы Ресей халық санауының нәтижесінше, Североморск қаласының халқы 50 060 адамды құрады. Оның 26 503-і (52,9%) ер адамдар, ал 23 557-сі (47,1%) әйел адамдар болды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Североморск халқы 50 905 адамға жеткен.

Көрнекті орындар

Арктиканың қорғаушылары – Североморск батырларына арналған ескерткіш. Көбінесе "Альёша ескерткіші" деп аталады, ол қаланың символы саналады. Бұл – қолында автоматтары бар теңізшінің мүсіні. Биіктігі 15 метр, ал тұғыры 10 метрлік, суасты қайығы нысанында жасалған. Оны скульпторлар Георгий мен Юрий Нерода, архитекторлар В. Душкин мен А. Шашков салған. 1973 жылғы 10 маусымда Теңіз алаңында орнатылды. Қызыл Тудың Солтүстік флотының 221-А артиллериялық батареясының батырларына арналған ескерткіш. Қаладағы ең танымал ескерткіштердің бірі – бетон тұғырға орнатылған 130 мм кемелік қару. Оны архитекторлар А. Шашков, Т. Шашкова, А. Вайсман және Э. Пантелеимонов жасаған. 1961 жылғы 6 қарашада Теңіз алаңындағы Солтүстік төбесіне орнатылды. Североморск авиаторларына арналған ескерткіш, "Ил-4 ұшағы". Ұшақ іздеу тобымен таудан табылған, қалаға әкелініп, бір жыл бойы қалпына келтірілді. Оны архитекторлар Г. Евдокимова мен С. Бачурин, инженер А. Страшный салған. 1981 жылғы 26 шілдеде Батылдық алаңында орнатылды. Соғыстан оралмаған Североморск азаматтарына арналған мемориал. MT-LB бронетранспорттығы түріндегі ескерткіш Ауғанстан мен Солтүстік Кавказ аймағында қаза тапқан сарбаздарға арналған. 2013 жылғы 19 шілдеде Батылдық алаңында, "Ил-4 ұшағының" жанында орнатылды. "Торпедалық қайық ТКА-12" монументі. Ұлы Отан соғысында осы қайықты екі рет Кеңес Одағының Батыры Александр Шабалин басқарған. Оны архитекторлар В. Алексеев пен В. Гопак, инженер А. Страшный жасаған. 1983 жылғы 31 шілдеде Батылдық алаңында орнатылды. Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Борис Сафоновтың бюсті. Скульптор Е. Китайчук пен архитектор А. Шашков салған. 1967 жылы Сафонов алаңында орнатылды. Ресей Федерациясының Батыры Тимур Апакидзе бюсті. Жергілікті суретшілер С. Абарина мен П. Абарин, жобаның бас инженері А. Речиц жасаған. 2003 жылғы шілдеде Сафоново алаңында орнатылды. Североморск және Әскери-теңіз тарихы мұражайы. Североморск әкімшілігі 1996 жылғы қазан айында Сафонов көшесінде ашты. "К-21" суасты кемесі мұражайы. Солтүстік флоттың Әскери-теңіз мұражайының бөлімшесі. 1983 жылғы шілдеде Батылдық алаңында ашылды.

Жергілікті билік

Жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілді органдары – қалалық депутаттар кеңесі. Североморск қаласының әкімі – Александр Абрамов. 1991 жылдан бері атқарушы билікті Виталий Волошин басқарып келеді. 2011 жылдың көктемінде ол Североморск қаласы әкімшілігінің басшысы болып бекітілді. 2013 жылдың 16 сәуірінен бастап Ирина Норина бұл лауазымды иеленуде.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде, Сафоново қала типті мекенімен және екі ауылдық мекенімен бірге, Североморск жабық әкімшілік-аумақтық құрамы аудан мәртебесімен тең әкімшілік бірлік ретінде құрылған. Муниципалдық бөлініс ретінде Североморск жабық әкімшілік-аумақтық құрамы Североморск қалалық округі болып табылады.

Өнеркәсіп

Североморск қаласының өнеркәсібінің басым бөлігі азық-түлік өнімдерімен байланысты, оның ішінде Северомрск сүт зауыты және «Тони» сусын құю зауыты ерекше аталады. Бұдан өзге, құрылыс және кеме жасау компаниялары, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және тұтыну қызметтерінің дамыған инфрақұрылымы, сондай-ақ сауда саласы да бар.

Әскери

Қала Ресейдің Солтүстік флотының басты әкімшілік базасы болып табылады. Североморск Кола түбегіндегі ең ірі құрғақ докқа ие. 1984 жылдың 13 мамырында Североморск қаласының шетінде теңіз ракеталары қоймасында ірі өрт шықты, оның нәтижесінде 17 мамырда көптеген күшті жарылыстар болды. Оқиға салдарынан 200-300 адам қаза тауып, Солтүстік флоттың жер-әуе ракеталарының кемінде үштен бірі қирады.

Танымал тұлғалар

Александр Моисеенко, украин шахмат гроссмейстері, 1980 жылы Североморск қаласында туған. Борис Сафонов, Екінші дүниежүзілік соғысындағы совет теңіз авиациясының аса көрнекті ұшқышы, 1940 жылдан 1942 жылы қайтыс болғанға дейін Ваенгада қызмет етті. Елена Ваенга (шынайы аты Елена Владимировна Хрулёва), әнші, ән жазушы және актриса, 1977 жылы Североморск қаласында туған. Леся Ярославская, поп әншісі, 1981 жылы Североморск қаласында туған.