Кіріспе

Нуклеофилді электрофилге қосуға қатысты химиялық реакция. Органикалық химияда нуклеофильдік қосылу (АН) реакциясы – электрофильді екі немесе үш байланысы бар химиялық қосылыстың нуклеофилмен өтетін қосылу реакциясы, нәтижесінде екі немесе үш байланыс үзіледі. Нуклеофильдік қосылулар электрофильдік қосылулардан айырмашылығы, алғашқы реакцияларда атомдар қосылатын топ электрон жұптарын қабылдаса, соңғы реакцияларда электрон жұптарын донорлыққа қолданады.

Көміртектегі гетероатомдық қос байланыстарды қосу

Нуклеофилдердің электрофильдік қос немесе үш байланыстармен (π байланыстар) нуклеофильді қосу реакциялары екі қосымша бір немесе σ байланысы бар жаңа көміртек орталығын жасайды. Нуклеофилдің көміртек-гетероатомдық қос немесе үш байланыстарға, мысалы >C=O немесе C≡N қосылуы үлкен әртүрлілікті көрсетеді. Бұл байланыстар полярлы (екі атом арасындағы электротерістіктің айырмашылығы жоғары); нәтижесінде, олардың көміртек атомдары жартылай оң зарядты алып жүреді. Бұл молекуланы электрофилге, ал көміртек атомын электрофильдік орталыққа айналдырады; осы атом нуклеофилдің басты нысанасы болып табылады. Химиктер нуклеофилдің электрофильдік орталыққа жақындауын сипаттау үшін геометриялық жүйе әзірледі, оларды алғаш зерттеген және сипаттаған ғалымдардың есімдерімен аталған екі бұрыш – Бюрги-Дюниц және Флиппин-Лодж бұрыштарын пайдаланады. Бұл реакция түрі 1,2 нуклеофильдік қосылу деп те аталады. Егер екі алкил тобы әртүрлі болса және Люис қышқылымен хелаттану сияқты басқа факторлар болмаса, бұл типтегі нуклеофильдік шабуылдың стереохимиясы маңызды емес, реакция нәтижесі рацемат болады. Мұндай қосылу реакциялары көптеген. Егер қосылу реакциясымен бірге шығарылу реакциясы жүрсе, онда реакция нуклеофильдік ацил алмастыру немесе қосылу-шығару реакциясы болып табылады.

Карбонил топтарына қосу

Карбонил қосылысы электрофил ретінде нуклеофил болуы мүмкін: Гидролизден кейін кетондар немесе иминді тотығудан кейін біріншілік аминдер алынады.

Көміртек-көміртек қос байланысының қосылуы

Нуклеофил X− алкенге қосылғанда, негізгі күш – X-тен электрон тапшы қанықпаған C=C жүйесіне теріс зарядтың ауысуы болып табылады. Бұл X пен бір көміртек атомы арасындағы ковалентті байланыстың қалыптасуы арқылы жүзеге асады, сонымен қатар пи-байланысынан екінші көміртек атомына электрондық тығыздықтың берілуімен бірге (1-қадам).