Шотландияда 1880-90жж. құрылған «Жоғарғы Жер Лигасы» – шаруалардың жер реформасы үшін күрескен саяси қозғалыс. Мақсаты: жерді реформалау, шаруалардың құқығын қорғау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1880 және 1890 жылдары белсенді саяси топ.
Political group active in the 1880s and 1890s
Бірінші Жоғарғы Жер Лигасы (Dionnasg an Fhearainn) 1880 жылдары Шотландияда жекелеген саяси күш ретінде пайда болды, оның күш базасы елдің Таулы Жерлері мен Аралдарында орналасқан. Ол сондай-ақ Жоғарғы Жерлер Жер Заңын Реформалау Ассоциациясы және Крофтерлер Партиясы деп те белгілі болды. Ол Ирландия Жер Лигасының үлгісімен саналы түрде құрылды. Жоғарғы Жер Лигасы 1885 жылы (1885 жылғы жалпы сайлауда) Парламент мүшелерін (депутаттарды) сайлауда сәттілікке жетті. Парламенттік күш ретінде ол 1886 жылғы Крофтерлер Актісі және Либералдық партияның Жер Лигасының мақсаттарын қабылдауы арқылы әлсіреп, таратылды. Ирландиядағы алдыңғы ұйымдары сияқты, Жоғарғы Жер Лигасы да Жоғарғы Жерлердің ағылшын-шотландтық жер иелерінің кез келген шартсыз жалға алуына және жаппай шығарып тастауына қарсы тұру үшін тікелей әрекет тактикасын қолданды, және осы тактика 20-ғасырға дейін жалғасты. Лиганың тактикасына жалға алудан бас тарту, бойкот және крофтерлер, коттар және жер басып алушылардың жерді иеленуі кірді. Бәлкім, Жер Лигасының ең танымал гэль тіліндегі ұраны – "Is treasa tuath na tighearna" ("Халық әміршіден күшті", мағынасы – "Барлық ру басшыдан күшті").
The first Highland Land League (Dionnasg an Fhearainn) emerged as a distinct political force in Scotland during the 1880s, with its power base in the country's Highlands and Islands. It was known also as the Highland Land Law Reform Association and the Crofters' Party. It was consciously modelled on the Irish Land League. The Highland Land League was successful in getting Members of Parliament (MPs) elected in 1885 (in the 1885 general election). As a parliamentary force, it was dissipated by the Crofters' Act of 1886 and by the way the Liberal Party was seen to adopt Land League objectives. Similarly to its Irish predecessor, the Land League also used direct action tactics to resist both rackrenting and mass evictions by the Anglo Scottish landlords of the Highlands and the use of the same tactics was to continue into 20th century. The Land League's tactics included rent strikes, boycotting, and land occupations by crofters, cottars and squatters. Perhaps the Land League's best known Gaelic slogan was "Is treasa tuath na tighearna", (lit. "The people are mightier than a lord." fig. "The whole Clan is mightier than the Chief.")
Өмірбаян
1880 жылдары Таулы жерлер мен аралдардың қарапайым халқы немесе шаруалары ата-бабаларының жерлерінің үлкен аумақтарынан қуылды, бұл қуу-сүрулер (Таулы жерлердегі қуу-сүрулер деп аталады) 1746 жылғы Куллоден шайқасынан кейінгі онжылдықтарда болған. Көптеген адамдар Канадаға, АҚШ-қа, сондай-ақ Австралияға және басқа да британдық колонияларға эмиграциялады. Көшіп кетпегендердің көпшілігі өте шағын жерлерге тығылып, жер иелерінің зорлық-зомбылығына және қанаушылығына ұшырады. Көптегендер тіпті өз шаруашылықтарынан да айырылып, басқа адамдардың шаруашылықтарында жалжақтап немесе жерсіз қалды. Жер иелері жердің көп бөлігін қой шаруашылығына және елік ормандары деп аталатын аң аулау парктеріне айналдырды. Сонымен қатар, 1880 жылдары Таулы жерлер мен аралдар 19 ғасырдың ортасындағы картоп ашаршылығынан қатты зардап шекті. Алайда, 1880 жылдар демократияның өркендеуі мен үкіметтің қоғамдық пікірге жауап беруге дайындығының артуымен де ерекшеленді, әсіресе 1884 жылғы сайлау реформасынан кейін. Шотландияның Таулы аймақтарындағы көптеген шаруалар жаңадан 10 фунттық жер иелері ретінде танылғандықтан, бұл заң шотландтық гейлдерге «Шаруалар партиясы» мен «Таулы жерлер лигасы» құруға мүмкіндік берді. 1880-ші жылдардың басында шаруалар жердің қауіпсіз иеленуінің болмауы және жерге қолжетімділіктің қатты шектелуіне қарсы жалға төлеуден бас тарту және жерге шабуылдар арқылы өте тиімді наразылық білдірді, бұл қоғамдық пікірді өз жақтарына аударуға көмектесті. Үкімет 1883 жылы Фрэнсис Нейпир басқарған тергеу комиссиясын құрды, ал Нейпир комиссиясы 1884 жылы ұсынымдарын жариялады. Нейпирдің баяндамасы шаруалардың талаптарын толыққанды қанағаттандырмады және наразылықтардың жаңа толқынын тудырды.
By the 1880s the common people or peasantry of the Highlands and Islands had been cleared from large areas of their ancestral lands, the clearances (known as the Highland Clearances) having occurred during the decades following the Battle of Culloden in 1746. Many emigrated to Canada, the US, as well as Australia and other British colonies. Many who did not emigrate were crammed into crofting townships on very small areas of land where they were very vulnerable to abuse and exploitation by their landlords. Many lacked even crofts of their own and became cottars and squatters on the crofts of other people. Landlords turned most of the land over to use as sheep farms and hunting parks called deer forests. In addition, in the 1880s, the Highlands and Islands were recently ravaged by the potato famine of the mid 19th century. The 1880s were also a time, however, of growing democracy and of government which was increasingly responsive to public opinion, particularly after the electoral reform Act of 1884. As many crofters in the Scottish Highlands newly qualified as £10 occupiers, the Act empowered Scottish Gaels to form the Crofters' Party and Highland Land League. In the early 1880s, in terms of gaining sympathetic public opinion, crofters were protesting very effectively, with rent strikes and land raids, about their lack of secure tenure of land and their severely reduced access to land. The government responded in 1883 with a commission of enquiry headed by Francis Napier, and the Napier Commission published recommendations in 1884. Napier's report fell a long way short of addressing crofters' demands, and it stimulated a new wave of protests.
Шаруалар партиясы
Бұрынғы наразылық акциялары көбінесе Скай аймағымен шектелген болатын. 1884 жылы наразылық әрекеттері көптеген жерлерге тарады, мыңдаған шаруалар «Хайленд Лэнд Лигасының» мүшелеріне айналды. 1885 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда сайланған депутаттардың тізімінде Аргилшир (Дональд Хорн Макфарлейн), Инвернесс графтығы (Чарльз Фрейзер Маккинтош), Росс және Кромарти (Родерик Макдональд) және Кейтнес (Гэвин Браун Кларк) сайлау округтерінен сайланған «Крофтерлер партиясының» депутаттары бар болды. Уик Бергсте Джон Макдональд Кэмерон да «Крофтерлер партиясымен» байланыста болды. Бір жыл өткен соң Парламент «Шаруалар туралы» заң қабылдады.
The earlier protests had been largely confined to Skye. In 1884 protest action was much more widespread, many thousands of crofters became members of the Highland Land League and among the list of MPs elected in the 1885 United Kingdom general election there were Crofters' Party MPs elected by the constituencies of Argyllshire (Donald Horne Macfarlane), Inverness shire (Charles Fraser Mackintosh), Ross and Cromarty (Roderick Macdonald) and Caithness (Gavin Brown Clark). At Wick Burghs John Macdonald Cameron was also allied with the Crofters Party. A year later Parliament created the Crofters Act.
1886 жылғы акт
Заң қазіргі уақытта Биік жерлер мен Аралдардың анықтамасы ретінде танылатын аймақтағы шаруалардың жер иелену құқығына қатысты: Аргилл, Инвернесс, Росс және Кромарти, Сазерленд, Кейтнесс, Оркни және Шетландтың ежелгі округтері. (Бұл атау қазір Шотландия Парламентінің сайлау округі ретінде қолданылады: қараңыз: Highlands and Islands). Заң қолданыстағы шаруалық жерлерге иелену құқығын қамтамасыз етті және алғашқы Шаруалар Комиссиясын құрды (Осы атау 1955 жылы басқа органға берілді). Шаруалар Комиссиясы жалдау ақысын белгілеу өкілеттігіне ие болды. Жалдау ақысы көбінесе төмендетілді және қарыздардың 50% немесе одан да көп бөлігі есептен шығарылды. Алайда, заң жерге қолжетімділіктің өте шектеулі болуы мәселесін шешпеді, ал шаруалар наразылық акцияларын жаңартты. Сонымен қатар, саяси жағдай өзгерді: Уильям Гладстонның Либералдық үкіметі биліктен құлады; жаңа Консервативтік үкімет шаруалардың қиын жағдайына онша көңіл бөлмеді және наразылықтарды басу үшін әскерді пайдалануға көбірек дайын болды. Либералдық партия Жер Лигасының мақсаттарын қабылдап, қолдағандай көрінді және 1890 жылдары Жер Лигасы ерекше парламенттік күш ретінде ыдырады. Сондықтан жерге қолжетімділік мәселесінде І дүниежүзілік соғыстан кейін ғана нақты прогрессқа қол жеткізілді. Кейбір ресурстар Биік жерлер мен Аралдардың коммуникациялық инфрақұрылымын дамытуға (жолдар, теміржолдар және порстар) жұмсалды және 20 ғасырдың басында Тығыз қоныстанған аудандар кеңесі Скай және Сазерлендтің Стратнавер аймағында жаңа шаруалық елді мекендерін құруға қол жеткізді. Тығыз қоныстанған аудандар кеңесі 1897 жылы құрылды және қазіргі уақытта Highlands and Islands Enterprise (HIE) деп белгілі "Биік жерлер мен Аралдарды дамыту кеңесінің" (Highlands and Islands Development Board) алдағысы ретінде қарастырылуы мүмкін. 1906 жылы сайланған жаңа Либералдық үкімет (1906 жылғы жалпы сайлауда) Тығыз қоныстанған аудандар кеңесін таратып, Шотландия Ауыл шаруашылығы кеңесін құрды. Жаңа кеңестің басты міндеті Биік жерлер мен Аралдардағы жер реформасын ілгерілету болып есептелді. Ол көбінесе тиімсіз болды. 1913 жылға қарай шаруалар қайтадан жерге шабуыл жасады.
The Act applied to croft tenure in an area which is now recognisable as a definition of the Highlands and Islands: that of the ancient counties of Argyll, Inverness shire, Ross and Cromarty, Sutherland, Caithness, Orkney and Shetland. (The name is used now as a name for an electoral area of the Scottish Parliament: please see Highlands and Islands). The Act granted security of tenure of existing crofts and established the first Crofters Commission (The same name was given to a different body in 1955). The Crofters Commission had rent fixing powers. Rents were generally reduced and 50% or more of outstanding arrears were cancelled. The Act failed however to address the issue of severely limited access to land, and crofters renewed their protest actions. At the same time there was a shift in the political climate: William Gladstone's Liberal government fell from power; the new Conservative government was much less sympathetic to the plight of crofters and much more willing to use troops to quell protests. The Liberal Party appeared to adopt and champion Land League objectives and, as a distinct parliamentary force, the Land League fragmented during the 1890s. On the issue of access to land, therefore, little real progress was to be made until after the First World War. Some resources were put into development of the communications infrastructure of the Highlands and Islands (roads, railways, and harbours) and, in the early years of the 20th century the Congested Districts Board was able to push through the establishment of new crofting townships on Skye and in the Strathnaver area of Sutherland. The Congested Districts Board was created in 1897 and can be seen as a precursor to the Highlands and Islands Development Board, which is known now as Highland and Islands Enterprise (HIE). A new Liberal government, elected in 1906 (in the 1906 general election), abolished the Congested Districts Board and created the Board of Agriculture for Scotland. The new board's principal task was supposed to be that of pressing forward with land reform in the Highlands and Islands. It was largely ineffective. By 1913 crofters were again staging land raids.
1909 жылғы Екінші лига
Осы арада Глазго қаласында 1909 жылы екінші «Жоғарғы жер лигасы» саяси партия ретінде құрылды. Бұл ұйым – елен ормандарын мемлекеттік меншікке қайтару, көп шаруашылықты жою және жерді ұлттықтандыруды көздеген, негізінен солшыл бағытты топ болды. Сонымен қатар, олар жер иелері тарапынан қуғын-сүргінге ұшыраған шаруаларды қатаң қорғауға және Шотландияның өзін-өзі басқаруын қолдауға бекінді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914-1918) саясаткерлер соғыстан кейін болатын реформалар туралы көп уәделер берді, және әрине, көптеген шаруалар соғыста қаза тапты. Соғыстан кейін саясаткерлердің сөздері дереу іс-қимылға айналмады, бірақ соғыстан оралған шаруалар үкіметтің бейәрекеттігін қабылдауға дайын болмады. Жерге жасалған шабуылдар қайта басталды. Осы шотландтық жоғарғы таулы аймақтардағы саяси радикализмді түсіну үшін, 1916 жылғы Пасха көтерілісі Ирландияда жақын тарих болды, сондай-ақ Либералды ақпан революциясы және Ресейдегі коммунистік қазан революциясы болды, тіпті Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтауға және неміс революциясын тудыруға көмектескен социалистік Киль бүлігі де болды. Бұл оқиғаларды ескере отырып, «Жоғарғы жер лигасы», радикал болғанымен, сол кездегі басқа елдердегі радикалдармен салыстырғанда саясатында тым жұмсақ болды. 1918 жылдың тамызында жаңа Жер лигасы Еңбек партиясымен бірікті, ал 1918 жылғы жалпы сайлауға төрт кандидат біріккен Еңбек лигасынан ұсынылды. 1920 жылдары олар Еңбек партиясымен толыққандай бірікті, Шотландияның автономиясы туралы уәде бойынша, Еңбек партиясы алдағы жылдары билікке келсе, бұл уәде орындалатындығы айтылды, бірақ ол орындалмады, кем дегенде ішінара, себебі Еңбек партиясы үкімет құрғанымен, Ұлыбритания Парламентінің Палаталар палатасында көпшілік дауысқа ие бола алмады.
Meanwhile, in Glasgow, in 1909, a second Highland Land League was formed as a political party. This organisation was a broadly left wing group that sought the restoration of deer forests to public ownership, abolition of plural farms and the nationalisation of the land. Also they resolved to resolutely defend crofters facing eviction by their landlords and they supported home rule for Scotland. During the First World War (1914 to 1918) politicians made lavish promises about reform which would follow the war, and of course many crofters died in the war itself. After the war the words of politicians did not translate into immediate action, but crofters returning from the war were in no mood to accept government inaction. Land raids began again. To set this Scottish Highland political radicalism in context, the 1916 Easter Rising was recent history in Ireland, as were the Liberal February Revolution and the Communist October Revolution in Russia, not to mention the socialist Kiel mutiny, which helped end the First World War and bring about the German Revolution. With these other events in mind, the Highland Land League, although radical, were positively gentle in their politics compared to radicals in other countries around the same time. In August 1918 the new Land League had affiliated with the Labour Party, with four candidates for the 1918 general election being joint League Labour. By the 1920s they had fully merged with Labour, under the promise of autonomy for Scotland were Labour to gain power in the forthcoming years, which however remained unfulfilled, presumably at least partly because although Labour succeeded in forming a government, they failed to gain a majority in the House of Commons.
Кейінгі тарихы
1934 жылы Шотландия Ұлттық партиясының құрылуында "Жер лигасының" мүшелері шешуші рөл атқарды. Үкімет жаңадан жер басып алуларға тап болғанда, Ауыл шаруашылығы басқармасына уәде етілгендей шаралар қабылдау үшін қаржы және қажетті өкілеттіктер берді. Басқарманың жұмысына қой шаруашылығының кірістілігінің төмендеуі, сондай-ақ 1920 жылдардың соңына қарай егістік жерлер мен төбелік жайылымдардың бір бөлігі жаңа шаруашылықтар құруға бағытталды. Жаңа шаруашылықтардың көп бөлігі Гебрид аралдарында орналасты, осы аймақта гэль тілі бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Сондай-ақ, Кэйтнес, Сазерленд, Шетланд және басқа да жерлердегі шаруалар да пайда тапты. Крофтинг – әлі де ерекше өмір салты болып табылады, ал Шотландия Крофтинг федерациясы шаруалардың мүддесін қорғауды жалғастыруда.
Land League members were then key to the formation of the Scottish National Party in 1934. When faced with new land raids the government responded by giving the Board of Agriculture the money and powers to do something like what had been promised. The Board's work was assisted by a downturn in the profitability of sheep farming and, by the late 1920s, perhaps of arable land and of hill pasture had been given over to establishing new crofts. Most of the new crofts were in the Hebrides, the area where Gaelic best survives into the present day. Crofters benefited also in parts of Caithness, Sutherland, Shetland, and various other localities. Crofting is still a distinct lifestyle today, and the Scottish Crofting Federation continues to represent crofters.