Катлин Уилкс (1946-2003) – ағылшын философы, Коммунизм құлағаннан кейін Шығыс Еуропада білім беру жүйесін қайта құруға көмектескен. Вацлав Гавелден марапат алған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кэтлин Воган Уилкс (23 маусым 1946 - 21 тамыз 2003) – ағылшын философы және ғалымы, 1990 жылдан кейін бұрынғы коммунистік елдердің білім беру жүйесін қайта құруға зор үлес қосты. Ол екі маңызды еңбегі және кәсіби журналдардағы көптеген мақалалары арқылы сана философиясы саласындағы еңбектерімен танылды. Жақсы ұстаз ретінде студенттері мен әріптестерінің құрметі мен сыйлылығын қамсыды. Оның ең маңызды еңбегі – «Темір перде» артындағы құпия қызметтері, оның нәтижесінде Кеңес үкіметі бақылауындағы Шығыс Еуропадағы жасырын университеттер мен академиялық байланыстар желісі құрылды. Осы желіні қолдауға атқарған қызметі үшін 1998 жылдың қазан айында Чехия Республикасының президенті Вацлав Гавел оған Естелік медаль табыс етті.
Kathleen Vaughan Wilkes (23 June 1946 – 21 August 2003) was an English philosopher and academic who played an important part in rebuilding the education systems of former Communist countries after 1990. She established her reputation as an academic with her contributions to the philosophy of mind in two major works and many articles in professional journals. As a conscientious college tutor, she won the respect and affection of her students and academic colleagues. Her most notable contribution lay in her clandestine activities behind the Iron Curtain, which led to the establishment of underground universities and academic networks in Soviet controlled Eastern Europe. For her work in support of this network President Václav Havel awarded her the Commemorative Medal of the President of the Czech Republic in October 1998.
Ерте өмір және академиялық мансап
Кэти деп танылған Уилкс, Рев. J C Воган Уилкс киелі міндеттерге кірмес бұрын Итон мен Радли колледжінде тәрбиеші болып жұмыс істеген, содан кейін көп жылдар бойы Марлоу приходтық дін қызметкері болған. Оның әкесінің әкесі мен анасы Сент-Сиприан мектебін (Истборн) құрып, басқарған, ал анасының әкесі (өте құрметті Сирил Эллингтон) Итон мектебінің директоры, Дурхэм соборының деканы және көптеген танымал гимндердің авторы болған. Ол Уикомб Абби және Оксфордтың Сент-Хью колледжінде білім алған, онда екі рет үздік нәтиже көрсеткен. Жас кезінде атқа міну кезінде болған жазадан кейін шеккен қатты ауыруына қарамастан, оның жетістігі одан да зор болды. Ол Принстон университетінде Томас Нагель, Ричард Рорти және басқалармен бірге оқып, философия ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. Содан кейін ол Оксбридж ғалымының өмірін өмір сүрді. Кеймбридждегі Корольдік колледжінде біраз уақыт жұмыс істегеннен кейін, 1973 жылы Оксфордтағы Сент-Хильда колледжінің мүшесі болды және қалған өмірі бойы Оксфорд университетінде философиядан лекция оқыды.
Wilkes, who was known as Kathy, was the daughter of Rev. J C Vaughan Wilkes who had been a master at Eton and Warden of Radley College before entering holy orders, and was for many years vicar of Marlow. Her paternal grandparents had founded and run St Cyprian's School, Eastbourne, while her grandfather on her mother's side (the Very Rev Cyril Alington) had been Headmaster of Eton, Dean of Durham and author of many famous hymns. She was educated at Wycombe Abbey and St Hugh's College, Oxford, where she achieved a double First. Her achievement was all the greater in light of the excruciating pain she was suffering from as a result of a teenage riding accident. She spent a period at Princeton University, where she studied with Thomas Nagel, Richard Rorty and others, and received her Ph. D. She then lived the life of an Oxbridge don. After a time at King's College, Cambridge, she became a fellow of St Hilda's College, Oxford, in 1973, and was a lecturer in philosophy in the University of Oxford for the rest of her career.
Эссе сыйлығы
2021 жылы оның бұрынғы мектебі Уайкомб Аббидегі ең басты эссе сайыстарының бірі Кэти Уилкс атымен аталды. Әр жыл сайын 9-сынып (мектеп терминологиясында UIV) оқушылары философия, тарих және білім теориясы сияқты түрлі тақырыптар бойынша 1500 сөзден аспайтын эсселер ұсынуға шақырылады. Жүлде Уайкомб Аббидің жоғары сынып оқушыларымен бағаланады.
In 2021 one of the premier essay competitions at Wycombe Abbey, her former school, was named for Kathy Wilkes. Each year the year 9 (UIV in the school's lexicon) pupils are invited to submit essays of up to 1500 words on topics ranging from philosophy to history to education theory. The prize is judged by Wycombe Abbey Seniors.
Кеңестер бақылауындағы Шығыс Еуропадағы жұмыс: Чехословакия
Оксфордта оқыған кезінде ол Шығыс Еуропаның білім беру жүйелері үшін көбінесе жасырын жұмыс істеді. 1979 жылы ол Оксфорд университетінің философтарының алғашқысы болып Прагадағы диссиденттік философиялық қауымдастықтың шақыруына жауап беріп, онда құпия семинарлар өткізді. Ол философтар тобымен тығыз байланыста болған, көп адам тұратын пәтерлерде құпия кездесулер өткізуде ерекше батылдық танытты. Өзінің ірі дене бітімі мен ұқыпсыз қозғалысына қарамастан, ол оны күзеген құпия полиция қызметкерлерін славян қалаларында бекер қуып жете берді, олардың мазақтауына немқұрайды қарады. Ол тыйым салынған кітаптарды контрабандамен әкеліп, самиздат қолжазбаларын шығарып, осы қиын және қауіпті сапарды көп рет жасады. Батыс достарымен бірге ол "Jan Hus" қорын құрды, ол диссиденттік қауымдастықты қолдаудың маңызды көзіне айналды. Ол диссидент зиялыларды ынталандырып, қаржылай қолдады және, ақырында, чех философы Юлиус Томин мен оның отбасын Англияға әкелді. Чехия визасын жоғалтқаннан кейін, ол билікті шатастыру үшін "Vaughan Wilkes" деген толық атымен жаңа паспортпен Прагаға оралып, осы мақсатқа жетті. Бұрын онда жүрген емес, ол отбасын ауыр жүктелген "Жигули" көлігімен батысқа қарай қауіпті түрде алып кетті, ең кішкентай жол бұзушылығы заңды күштерді оларға шақыратынын білді. Англияға оралған соң ол оларға тұрғын үй ұйымдастырып, балаларының білімін қамтамасыз етті.
During her time at Oxford, she worked, often in secret, for the education systems of eastern Europe. In 1979 she was the first of Oxford university's philosophers to respond to an invitation from the dissident philosophical community in Prague to conduct secret seminars there. She showed extraordinary courage in conducting secret meetings in crowded flats with groups of philosophers. Despite her large frame and ungainly walk, she would lead the secret policemen who followed her on wild goose chases through Slavic cities, unconcerned by their harassment. She made the difficult and risky trip many times, smuggling in banned books and taking out samizdat manuscripts. With her western friends, she created the Jan Hus Foundation, which was to become a major source of support for the dissident community. She encouraged and financially supported dissident intellectuals, finally bringing the Czech philosopher Julius Tomin and family to England. Having lost her Czech visa, she achieved this by returning to Prague with a new passport in her full name "Vaughan Wilkes" to confuse the authorities. Having never driven there before, she drove the family precariously in a heavily overladen Zhiguli to the West knowing that the slightest traffic infringement would bring down the law. Back in England she arranged housing and paid for the children's education.
Бұрынғы Югославиядағы жұмыс
1986 жылы Уилкс Дубровниктегі университеттер аралық орталықтың атқару комитетінің төрағасы болды. Талдау әдісіне қызығушылық танытқан Шығыс философтарының дауысы естілмейтініне алаңдаған ол, Билл Ньютон Смитпен бірлесіп редакторлық жасап, бастапқыда «Дубровник қағаздары» деп аталған, қазір «Ғылым философиясы бойынша халықаралық зерттеулер» журналын құрды. Ол жас хорват психологының Оксфордта білім алуына қаржылай көмек көрсетті, оның оқу ақысы «Алингтон қоры» деген ойдан шығарылған ұйым арқылы төленгенін айтты. 1991–1992 жылдары Хорватия тәуелсіздік соғысы кезінде Югославия Халық Армиясының (ЯНА) Дубровник қаласын қоршауында ол қаладан кетуден бас тартты, себебі ол зардап шеккендерге көмектесу және қаланың ауыр жағдайын әлемге жеткізуді өзінің міндеті деп санады. Саяси режимдердің, әсіресе бұрынғы Югославияның құлауынан кейін, ол академиялық деңгейді қайта жаңғыртуға күш салды, Хорватияда біраз уақыт өткізіп, Загреб университетінен докторлық дәреже алды. Оның әріптесі Роджер Скрутон Кэти Уилксті ағылшын джентльменінің үлгісі деп атап, «оның ізгіліктері ең бастысы оларды жасыруға бейімділігінде көрінді» деді. Ол 2002 жылы St Hilda студенттері туралы «Channel 4» телеарнасында көрсетілген «College Girls» деректік фильміне қатысты.
Wilkes became chairman of the executive committee of the Inter University Centre in Dubrovnik in 1986. Concerned at the lack of voice for philosophers in the east who were interested in the analytic approach, with Bill Newton Smith as her co editor, she created a journal known initially as the Dubrovnik Papers, and now flourishing as International Studies in the Philosophy of Science. She paid for a young Croatian psychologist's education at Oxford, maintaining throughout that the fees were being met by a fictitious 'Alington trust'. During the siege of Dubrovnik by the JNA in 1991–1992 during the Croatian war of independence, she refused to leave, seeing it her duty to give comfort and support to the sufferers and to inform the world of the city's distress. Following the collapse of their political regimes, especially that of the former Yugoslavia, she worked to try to restore their academic standards, spending time in Croatia, where she was honoured with a doctorate from the University of Zagreb. Kathy Wilkes was specifically referenced by her colleague Roger Scruton who took her as his model of the English gentleman, arguing that "her virtues were revealed in nothing so much, as her habit of concealing them". She appeared in the Channel 4 documentary series College Girls, broadcast in 2002 about some St Hilda's students.