Владимир Тисмянеану: Американдық-румынды ғалымның өмірбаяны мен еңбектері

Кіріспе

Румындық-американдық ғалым (1951 жылы туған)

Владимир Тисманяну (; 1951 жылдың 4 шілдесінде туған) – румындық-американдық саясаттанушы, саяси талдаушы, әлеуметтанушы және Мэриленд университетінің Колледж-Парк қаласындағы профессоры. Саяси жүйелер және салыстырмалы саясат саласындағы маман, Мэриленд университетінің Посткоммунистік қоғамдарды зерттеу орталығының директоры, сонымен қатар «Шығыс Еуропа саясаты және қоғамдары» академиялық журналының редакциялық кеңесінің төрағасы (2004–2008) және редакторы (1998–2004) қызметін атқарды. Тисманяну жылдар бойы «Studia Politica», «Journal of Democracy», «Sfera Politicii», «Revista 22», «Evenimentul Zilei», «Idei în Dialog» және «Cotidianul» сияқты бірнеше мерзімді басылымдарға материалдар жариялады. Ол сонымен қатар «Еркін Еуропа» және «Deutsche Welle» халықаралық радиостанцияларымен жұмыс істеді және Румыния телекомпаниясы үшін бағдарламалар жасады. 2009 жылдан бастап Румыния Демократиялық-либералдық партиясының талдау орталығы – Халықты зерттеу институтының академиялық кеңесінің төрағасы. 2010 жылдың ақпанынан 2012 жылдың мамырына дейін Румыниядағы коммунистік қылмыстарды зерттеу институтының ғылыми кеңесінің төрағасы болды. Сталиндік идеология және әсіресе Румынияның коммунистік режимі туралы ғылыми еңбектерімен, сондай-ақ Кеңес Одағы мен Шығыс блогы елдеріндегі ұлтшылдықтың, ұлттық коммунизмнің және неосталиндіктің әсерін зерттеуімен танымал Тисманяну азаматтық қоғамды қолдаушының сындық тұрғысынан жазады. Оның басқа да маңызды туындылары Суық соғыс тарихы, кремлинология және Холокост сияқты алуан түрлі тақырыптарды қамтиды. Неомарксистік және Батыс марксистік мектептерінің ықпалымен қалыптасқан марксистік көзқарастан бас тартып, классикалық либерализм мен либералды демократияның белгілі жақтаушысы атанды. Бұл көзқарас ғылыми еңбектерінде де, 1989 жылдан кейінгі Румыния тарихына арналған жинақтарында да айқын көрінеді, соңғыларында эсселер жинағы және әдеби сыншылармен жүргізілген бірнеше сұхбаттар жарияланды. Тисманяну 2003 жылы «Барлық маусымға арналған сталинизм» атты Румыния коммунизміне арналған марапатталған синтезін аяқтады. Тисманянудың өмірі мен жұмысы 2006 жылы Румыния президенті Траян Бэсеску оны Румыниядағы коммунистік диктатураны зерттеу жөніндегі президенттік комиссияның төрағасы етіп тағайындағаннан кейін сынап қарауға түсті, комиссия 2006 жылдың 18 желтоқсанында Румыния Парламентіне есебін ұсынды. Комиссия төрағасы ретінде Тисманянудың таңдалуы, комиссия мүшелерін таңдауы және есептің қорытындыларына қатысты көптеген пікір қақтығыстары туды.

Vladimir Tismăneanu (; born July 4, 1951) is a Romanian American political scientist, political analyst, sociologist, and professor at the University of Maryland, College Park. A specialist in political systems and comparative politics, he is director of the University of Maryland's Center for the Study of Post Communist Societies, having served as chairman of the editorial committee (2004–2008) and editor (1998–2004) of the East European Politics and Societies academic review. Over the years, Tismăneanu has been a contributor to several periodicals, including Studia Politica, Journal of Democracy, Sfera Politicii, Revista 22, Evenimentul Zilei, Idei în Dialog and Cotidianul. He has also worked with the international radio stations Radio Free Europe and Deutsche Welle, and authored programs for the Romanian Television Company. As of 2009, he is Academic Council Chairman of the Institute for People's Studies, a think tank of the Romanian Democratic Liberal Party. Between February 2010 and May 2012, he was also President of the Scientific Council of the Institute for the Investigation of Communist Crimes in Romania. Acclaimed for his scholarly works on Stalinism in general and the Romanian communist regime in particular, as well as for exploring the impact of nationalism, national communism and neo Stalinism in the Soviet Union and countries of the Eastern Bloc, Tismăneanu writes from the critical perspective of a civil society supporter. His other influential texts deal with diverse topics such as Cold War history, Kremlinology and the Holocaust. Having moved from a loose Marxist vision, shaped under the influence of neo Marxist and Western Marxist scholarship, he became a noted proponent of classical liberalism and liberal democracy. This perspective is outlined in both his scientific contributions and volumes dealing with Romania's post 1989 history, the latter of which include collections of essays and several published interviews with literary critic ro. Tismăneanu completed his award winning synthesis on Romanian communism, titled Stalinism for All Seasons, in 2003. Tismăneanu's background and work came under scrutiny after his 2006 appointment by Romanian President Traian Băsescu as head of the Presidential Commission for the Study of the Communist Dictatorship in Romania, which presented its report to the Romanian Parliament on December 18, 2006. There has been much controversy about the choice of Tismăneanu as commission president, about Tismăneanu's choices for commission members, and about the conclusions of the report.

Археология террори және саясатты қайта құру

1992 жылы румын тілінде жарық көрген Arheologia terorii ("Террор археологиясы") журналында 1980 жылдардағы "Еркін Еуропа" радиосының эсселері жинақталды. Тисманьяну Румынияның коммунизміне назар аударды, себебі ол басқа Шығыс блогы елдерінен ерекшеленетін жайттарды анықтауға тырысты. Кристиан Василе бұл кітап жарық көрген кезде "румындық коммунистік элита туралы просопографиялық нюанстарды қамтитын сирек зерттеулердің бірі" болғанын айтады. Мәтіннің көп бөлігі десталинизациялау басталғаннан кейін Румынияның диссиденттеріне және осы процестің Румыниядағы ерекшеліктеріне арналған. Тисманьяну 1950-ші және 1960-шы жылдардың басындағы Георге Георгиу Деждің диктаторлық билігі десталинизацияның басталуына дейін және одан кейін де сақталғанын атап өтеді. Ол сондай-ақ Георгиу Деждің ізбасары Николае Чаушескуге қатысты, ол өзін либерализация және ұлттық қайта жаңғыру идеясымен байланыстырды және 1968 жылы Чехословакияға кеңестік басшылықтың басып кіруіне қарсы шықты. Arheologia terorii бұл әрекеттің Чаушескудің румын қоғамындағы билігін идеологиялық тұрғыдан заңды ету әрекеті болғанын көрсетеді. Голдфарб мәтіннің "тарихи егжей-тегжейлі, бірақ әлеуметтік теорияға келгенде жеткіліксіз" екенін айтып, "оның жалпылау әрекеттері көбінесе сәтсіз аяқталады" деді. Серсел мұны "салмақты идеализмнің" дәлелі деп санайды: "Тисманьяну абсолютті сынға бармай, мәселенің өзіне сыншылдықпен қарайды". 1995 жылы Тисманьяну Георгиу Дежге қайта оралды, ол 1950-ші жылдардағы зорлықпен коммунизациялауда және 1960-шы жылдардағы ұлтшылдықты қабылдауда атқарған рөлін талдады. Бұл зерттеудің нәтижесінде румын тіліндегі Fantoma lui Gheorghiu Dej ("Георгиу Деждің арбағы") кітабы жарық көрді, ол Irepetabilul trecut кітабындағы осыған ұқсас тарауды кеңейтті. "Георгиу Деждің тәжірибесінен не қалды?" деген сұраққа Тисманьяну былай деп жауап береді: "Чаушеску тарапынан қолдау алған ұлтшыл шовинистік бағытқа байланысты әлеуметтік ұтқырлығы шектеулі, бейтарап және қорқынышпен толған элита. Социализмнің сектанттық және эксклюзивті көрінісі, террор мен манипуляцияға негізделген саяси стиль, жауды жоюға ұмтылыс. Рухқа деген шексіз жек көру және адамдар тек манипуляцияланатын масса деп толық сеніммен санау. Бірақ ең бастысы – принциптерге деген үлкен жек көру, қадірлі және құрметтінің барлығын таптап, ұлттық сталинизмнің арбағымен әлі де мазаланған бұл әлеуметтік ортаны құрту. " Мәтінде диктатор өзінің стиліне иезуиттік пен принципсіздік, оппортунизм мен қатыгездік, фанатизм мен екіжүзділікті біріктіре алған тұлға ретінде сипатталған. Тарихшы Люциан Боя 1990 жылдары Георгиу Деждің кейбір әріптестері, соның ішінде Александру Барладеану, Сильвиу Брукан және Иоан Георге Маурер тарапынан алға тарылған, патриоттық, либералды және жағымды Георгиу Деж туралы көзқарас пен мұндай көзқарас арасындағы қайшылықты атап көрсетеді. Боя былай деп жазады: "Барладеану мен Тисманьяну арасында соңғысының түсіндірмесін таңдауға рұқсат етілсін. Георгий Дежді ұмытудың орнына, оны айыптау керек, тіпті моральдық және өлімнен кейін де". Иоан Станомирдің айтуынша, Владимир Тисманьянудың румын коммунизміндегі өзін-өзі заңдастыру, "византиялық" дискурс туралы ойлары Революциядан кейінгі Румыния президенті, бұрынғы Коммунистік партия белсендісі және PSD басшысы Иоан Илиескуге де қатысты. Уриан былай деп жазады: "Бұл томдар жарық көрген кезде, Владимир Тисманьяну мен Мирча Михайештің [Румыния саясатын] рентген сәулесімен тексеруіне барша риза болмады, бірақ оған қарсы айқын қарсылық білдіргендер болған жоқ. Вашингтон мен Бухарест арасындағы қашықтық (тек километрмен ғана емес), жоғары талдау дәлдігі, профессор Тисманьянудың халықаралық ғылыми беделі, қолжетімді деректерді пайдалану, интерпретациялардың демократиялық құндылықтары (ешбір абыройлы саяси актердің ашық түрде дауласуға батыл болмаған нәрсе) бұл кітаптарға айтарлықтай сенімділік сыйлады". "Лениндік авторитарлық тәртіп құлаған кезде, қоғамдар атомданып, ортақ игілік туралы тұтас көзқарасты білдіре алатын саяси орталықтан айырылды" деді. Тисманьяну саяси элиталар мен интеллигенцияның авторитарлық жағын қоғамдық пікірді манипуляциялау және "тарихты өз мүддесіне қарай қайта жазу (немесе тазарту)" үшін жауапты деп санайды. Оның алғы сөзін "керемет" деп атаған Суэйн былай дейді: "Тисманьянудың: "Бұл төңкерістер азаматтық абырой мен саяси моральдың идеологиялық монополиядан, бюрократиялық цинизмнен және полициялық диктатурадан жеңісін білдірді" деген пікірімен келіспеу қиын". Ол сондай-ақ: "Владимир Тисманьяну мен Мирча Михайеш арасындағы диалог асығыс шешімдерге немесе темпераменттік сынға қарағанда, талдау мен идеялардың қақтығысуының рөлін көрсетеді, соңында мүмкіндігінше әсемделмеген бейне береді. [Ол] Президенттік кеңсе, Православ шіркеуі, мектеп сияқты жоғары деңгейдегі институттарға үңіліп қарайды. Байқаулар әрқашан фактілерге негізделген" деді. 2002 жылғы Scrisori din Washington ("Вашингтондан келген хаттар") кітабында Тисманьяну 20 ғасырға ретроспективті шолу жасайды, ол коммунизм мен фашизмнің басымдығымен сипатталатынын көрсетеді. Deutsche Welle хабарларын шолу негізінде құрылған, сонымен қатар марксистік қарсылық туралы эсселер, Батыстың оңшыл радикализмін талдау, Косово соғысы туралы қорытындылар, соғыс аралық романис Панайт Истратидің саяси идеялары және румын зиялылары Вирджил Йерунча мен Дан Павелге мақтау сияқты әртүрлі тақырыптардағы қысқа мәтіндерді қамтиды. Легвольдтың сөзіне сәйкес, автор "румын коммунизмінің парадокстарына жарық түсірді: сталинистікке толық берілген партия қалай өз кеңестік әміршісіне қарсы шығып, ұлтшылдықты қабылдады - қалай 'ұлттық сталинизм' [Кеңес Одағынан] тәуелсіздік болғанда Батыс үшін қабылданатын болды. Яғни, Николае Чаушескудың соңғы онжылдығында оның оқшаулануына дейін". Окavian Șerbanмен бірге ол коммунистік Румыния туралы сериялық кітаптарды жазды, олар румын теледидарында көрсетілді. Алайда, Лиичеану коммунистік режимді айыптауды және соңында есепті мақұлдауды қолдады. Соңғы есептің ұсынылысынан және президент Траян Бэсескудің Румын Парламентінің бірлескен отырысында коммунистік режимді ресми айыптауынан кейін Лиичеану Владимир Тисманьянуды ашық қолдады және Румыниядағы коммунистік диктатураны талдау жөніндегі Президенттік комиссияны мақұлдады. 2007 жылдың қараша айында Лиичеанудың Humanitas баспасы Соңғы есепті кітап түрінде жариялады. Сонымен қатар, Лиичеану Тисманьянуға құрмет көрсеткенде, ол 2008 жылдың қаңтарында Әлеуметтік диалог тобының сыйлығын алғанда, Тисманьянудың академиялық және моральдық беделі туралы бұрынғы мәлімдемелерін ашық түрде қайтарып алды: "Владимир Тисманьяну осы идеологияға ұшырағандар оны ең жақсы түсіндіргендіктен, Комиссияны үйлестіру үшін ең лайықты адам болды. Владимир Тисманьяну коммунизмді көптеген деңгейде білуден басқа, американдық академиялық ортада мойындалған және бекітілген біліктілікке ие болды, осы тақырыпты таныс және алыс тұрғысынан зерттеуге мүмкіндік берді". Лиичеану былай деп қорытындылады: "Ол румындарды талдау үшін әлемдегі ең білікті зиялы".

With 1992's Romanian published Arheologia terorii ("The Archeology of Terror"), which reunited the Radio Free Europe essays of the 1980s, Tismăneanu was focusing Romania's communism, in an attempt to identify what set apart from the experience of other Eastern Bloc countries. Cristian Vasile believes it to have been, at the time of its publishing, "one of the few researches on the Romanian communist elite to include prosopographic nuances." Much of the text focuses on Romania's dissidents after the start of De Stalinization, and the peculiarities of this process in Romania. Tismăneanu notes how communist leader Gheorghe Gheorghiu Dej, whose dictatorial rule of the 1950s and early 1960s preceded and survived the start of De Stalinization, was able to exert control over the local intelligentsia even as civil society and nonviolent resistance movements were being created in other parts of the Bloc. It is also noted for its treatment of Gheorghiu Dej's successor, Nicolae Ceaușescu, who associated himself with a message of liberalization and nationalist revival, and who made a point of opposing the 1968 Soviet led invasion of Czechoslovakia. This gesture, Arheologia terorii argues, was in actuality Ceaușescu's attempt to ideologically legitimize his grip on Romanian society. Goldfarb objects to the text being "long on historical detail and short on social theory", arguing that: "As a result, [his] attempts at generalization often miss the mark." Cercel, who sees this as proof of "well balanced idealism", writes: "Instead of an absolute critical distance, Tismăneanu presents us with a critical engagement at the core of the problem." In 1995, Tismăneanu was again focusing on Gheorghiu Dej, analyzing the part he played in both the violent communization of the 1950s and the adoption of nationalism in the 1960s. This investigation produced the Romanian language volume Fantoma lui Gheorghiu Dej ("Gheorghiu Dej's Ghost"), expanding on a similarly titled chapter in Irepetabilul trecut. The question "What is left of Gheorghiu Dej's experiment? ", is answered by Tismăneanu as follows: "An inept and frightened elite, whose social mobility was linked to the nationalist chauvinist line promoted by Ceaușescu. A sectarian and exclusive vision of socialism, a political style based on terror, manipulation and liquidating one's enemy. An unbound contempt for the spirit and a no less total conviction that humans are a mere maneuverable mass But most of all an immense scorn for principles, a trampling of all things dignified and honorable, a mental and moral corruption that continues to ravage this social universe that is still being haunted by the ghosts of national Stalinism." The text characterized the dictator himself as a figure who "had managed to unify within his style Jesuitism and lack of principles, opportunism and cruelty, fanaticism and duplicity." Historian Lucian Boia highlights the clash between such a vision and that of a patriotic, liberal and congenial Gheorghiu Dej, retrospectively advanced in the 1990s by some of the leader's collaborators, among them Alexandru Bârlădeanu, Silviu Brucan and Ion Gheorghe Maurer. Boia writes: "In between Bârlădeanu and Tismăneanu, may we be allowed to prefer the latter's interpretation. oblivion is not what we owe [Gheorghiu Dej], but condemnation, be it moral and posthumous." Vladimir Tismăneanu's reflections on a self legitimizing, "Byzantine", discourse in Romanian communism, Ioan Stanomir notes, were also being applied by Tismăneanu to the post Revolution President of Romania, former Communist Party activist and PSD leader Ion Iliescu, who, both argued, did not represent an anti communist social democracy, but a partial return to Gheorghiu Dej's legacy. Urian writes: "Although, at the time when these volumes were published, not everyone was pleased by the precise X rays to which Vladimir Tismăneanu and Mircea Mihăieș subjected [Romania's politics], excessively vocal counterarguments were never produced. The distance (not just in kilometers) between Washington and Bucharest, the superior analytic accuracy, Professor Tismăneanu's international scientific prestige, the almost exclusive use of readily available sources , the democratic values at the core of the interpretations (ones which no honorable political actor could afford to contest publicly) have given these books a considerable dose of credibility " argues: "As the Leninist authoritarian order collapsed, societies have tended to be atomized and deprived of a political center able to articulate coherent visions of a common good." Tismăneanu thus sees the political elites and the authoritarian side of the intelligentsia as responsible for manipulating public opinion and "rewriting (or cleansing) of history in terms of self serving, present oriented interests". Swain, who called his preface "excellent", states: "It is difficult to argue with [Tismăneanu's] notion that 'these revolutions represented the triumph of civic dignity and political morality over ideological monism, bureaucratic cynicism and police dictatorship'." He also notes: "The dialogue between Vladimir Tismăneanu and Mircea Mihăieș demonstrates the role of analysis and confrontation of ideas over hasty judgment or temperamental criticism, providing in the end an image as unembellished as possible. [It] places a magnifier over high ranking institutions such as the Presidency, the Orthodox Church, the school. The observations are always based on knowledge of the facts." With 2002's Scrisori din Washington, Tismăneanu constructs a retrospective overview of the 20th century, which he sees as dominated by the supremacy of communism and fascism. Structured around reviewed Deutsche Welle broadcasts, it also includes short texts on diverse subjects, such as essays about Marxist resistance to established communism, an analysis of the Western far right, conclusions about the Kosovo War, a debate around the political ideas of interwar novelist Panait Istrati, and praises of the Romanian intellectuals Virgil Ierunca and Dan Pavel. Also according to Legvold, the author "shed[s] light on the paradoxes of Romanian communism: how a pariah party that was Stalinist to the core eventually turned on its Soviet master and embraced nationalism—how 'national Stalinism' was acceptable to the West as long as it meant autonomy from [the Soviet Union]. That is, until it became grotesque in Nicolae Ceaușescu's last decade, leading to the regime's violent death." With Octavian Șerban, he has also authored a series about Communist Romania, which was showcased by the Romanian Television Company. However, Liiceanu endorsed the incrimination of communist regime and eventually the report itself. After the presentation of the Final Report and the official condemnation of the communist regime by President Traian Băsescu in a joint session of the Romanian Parliament, Liiceanu openly expressed his support for Vladimir Tismăneanu and endorsed the Presidential Commission for the Analysis of the Communist Dictatorship in Romania. In November 2007, Liiceanu's publishing house, Humanitas, published in volume format the Final Report. Furthermore, Liiceanu, in the homage to Tismăneanu, when the latter was granted the award of the Group for Social Dialogue (January 2008), openly retracted his initial statements about Tismăneanu's academic and moral stature: "Vladimir Tismăneanu was the perfect person for completing the task of coordinating the Commission, considering that those who spoke after being exposed to this ideology explained it best. Vladimir Tismăneanu, besides owning such insider knowledge on what is communism at multiple levels, he then had an ideal competence, acquired and validated within the American academic environment, in order to be able to study this subject with both familiarity and distance." Liiceanu concluded: "He is the most qualified intellectual in the world for analyzing Romanian communism. His book Stalinism for All Seasons is the classical study in the field."

Саяси партиялар деңгейіндегі реакциялар

Бірнеше сарапшылар соңғы есептің баспасөз және саяси топтардағы жағымсыз қабылдануының себебі тергеудің салдарынан туындады деп санайды, себебі есептің коммунистік режимді толық айыптауы қазіргі заманғы саясаткерлер мен бұрынғы коммунистік құрылымдар арасындағы байланыстар туралы пікірталастарға жол ашты. Мысалдардың ішінде Сенат мүшелерінің төртеуі бар: Ион Илиеску. Бір телешоуда топ бірнеше көрермендерді, оның ішінде зиялылар Лиичану, Хория Роман Патапиевичи және Андрей Плешуды Парламент залына қарап тұрған балконнан шығаруға тырысты. Көптеген сарапшылар Бэсескуға қарсы парламентарийлердің қоғамдық оқу кезіндегі мінез-құлқына «цирк әрекеті» деп баға берді. Құжатқа қолдауды академиялық және социал-демократ парламентарий Василе Пушкаш та білдірді, ол өз тобының қарсылықтары «жұмыс әдістеріне» және Комиссияның «абсолютті шындыққа» қол жеткізгендігі туралы түсінікке қатысты екенін атап өтті. Журналист Кристиан Пятрасконидің айтуынша, Илиеску мен Тисманеану арасындағы қақтығыс Тисманеанудың Илиескумен сұхбаттарының екінші басылымында, «Marele șoc din finalul unui secol scurt» (ағылш. The Great Shock of the Twentieth Century, бірінші басылымы 2004) кітабының мұқабасынан соңғысының атын алып тастауға себеп болды (бұл шешімді өзі Илиеску жасады). Ұрианның сөзіне сәйкес, осы даудың салдары Владимир Тисманеанудың «саяси аренаға түсуіне» әкелді, бұл кейбір адамдарға оны «саяси жанжалдың бір бөлігі және президенттің қарсыластарының сүйікті нысаны» ретінде қарастыруға мүмкіндік берді. Тисманеануға қарсы тараптағы дау-дамайға көбінесе экстремистік деп сипатталатын саяси күштер, әсіресе Үлкен Румыния партиясы қатысты. Мұндай топтар Тисманеанудың фашизмді де, ұлттық коммунизмді де айыптауына идеологиялық қарсылық білдірді. Кристиан Василе бұл экстремалдық жиынның Тисманеанудың «барокколық синтез» тұжырымымен бұрыннан болжанып, расталғанын айтады, атап айтқанда, «медиа және тарихнамалық тұзақтардың» бастауында кездесетін «неофашизмнің» немесе «(Нео)Легионарлық сипаттамалардың» (тарихи Темір гвардияға сілтеме жасай отырып), неосталинизм мен протохронизмнің «жағымсыз иісті риторикалық қоспасы». 2007 жылдың шілдесінде Тисманеану «Бірыңғай Румыния» партиясының «Триколор» және «Румыния Маре» журналдарын жамандауға негіздей отырып, Комиссия есебінен кейін жариялаған мақалалар сериясына қатысты сотқа берді. 100 000 евро өтемақы талап еткен Тисманеану, егер оның ісі Румынияда қабылданбаса, екі газетті АҚШ сотында соттауды да қарастырып отырғанын мәлімдеді. Галлахердің сөзіне сәйкес, Тисманеану «2004 жылы Илиескуге пайдалы болды, өйткені сол кездегі президент оның батыстық реформашы бейнесінің астында қандай тұлға екенін мойындады». Галлахер «Marele șoc» кітабының «Ион Илиескуді кейбір кемшіліктеріне қарамастан, румын демократиясын нығайтуда маңызды рөл атқарған ағартушы көшбасшы ретінде көрсетуге дайын болғанын» және оны «румын өтуінен шыққан ең таңғажайып кітаптардың бірі» деп атады, бұл том Илиескуге тиесілі, оның президенттігінің даулы аспектілеріне ешқандай сілтеме жасамады («минериадалар туралы ешқандай маңызды сұрақтар, ұлтшылдықты манипуляциялау, тарихи партияларды (Ұлттық шаруалар партиясы мен Ұлттық либералды партия), азаматтық қозғалыстар мен монархияны қорлау, сыбайлас жемқорлықтың жарылуы немесе 1989 жылға дейінгі барлау қызметінің мұрагерлерінің саяси ықпалы мен керемет байлығы»). Сонымен қатар, ол Илиескумен сұхбат беруге келіскен Владимир Тисманеану өзінің Революциядан кейінгі режимге деген бағасына қайшы келетінін, оны ол бұрын «популистік, корпоратистік және жартылай фашистік типті» деп анықтағанын жазды. Ол Галлахердің ұстанымын «қаһарланудың опырылуы» деп сипаттап, «Мен [Илиескуға] ұсына алатын жалғыз мақтау» - бұл соңғысының авторитаризмге қарсы плюрализмді құрметтеуіне қатысты екенін көрсетті. Басқа жерде ол Бекалимен байланысы туралы мәлімдемелерге жауап ретінде бұл сапардың орынсыз екенін мойындады. Импичмент референдумынан кейінгі оқиғаларға қатысты Владимир Тисманеану өзінің және Галлахердің британдық тарихшы Дэннис Делетантпен бірге Парламент шешіміне қарсы және Траян Бэсескуге қолдау білдіруді шешкенін, бұл шараны ол «плюрализм мен ашықтыққа» қолдаумен теңегенін айтты. Tismăneanu барлық айыптауларды жоққа шығарып, олар Securitate-тің өзі туралы сақтаған файлдарындағы және Securitate мұрағаттарын зерттеу жөніндегі Ұлттық кеңестің (CNSAS) ресми қорытындысымен қайшы келеді деп мәлімдеді. «Observator Cultural» басылымы үшін жазған Шимонка бұл «жамандаудың» дәлелі екенін, оның «қорқынышты» және «сенуге қиын» ақпараты дәлелдермен расталмағанын және Ziua Владимир Тисманеану туралы қаңқуды таратуға мүдделі екенін айтты. CNSAS файлының бір бөлігін құрайтын деректерге сүйене отырып, Тисманеану өзінің кеткеннен кейін Securitate-тің тұрақты бақылауында болғанын, анасы қысымға ұшырағанын атап өтті. Бұл деректерге сәйкес, Тисманеану 1981 жылға дейін кәсіби және Румын Коммунистік партиясындағы жұмысы үшін жоғары бағаланған және Бухарест қалалық коммунистік партия комитетінің үгіт комиссиясында лекторы болып жұмыс істеген. Бұрынғы Шығыс блогының коммунизмге қарсы пікірлерінің көшбасшылары ретінде, президент Бэсеску шақыруымен соңғы есепті оқуға келген Лех Валенса мен Владимир Буковский Комиссияның қызметі туралы пікір білдірулерін сұрады. Тисманеануды білуі туралы сұраққа Валенса «Жоқ, мен оны білмеймін, менің жадым жақсы емес» деп жауап берді, ал Буковский «Мен Тисманеануды білмеймін, оның жайлы ештеңе білмеймін. Адамдардың бұрын не істегенін түсінуін қалаймын. Ол да өзінің атқарған рөлін түсінуі керек» деді. 2007 жылдың мамырында «Evenimentul Zilei» басылымы үшін жазған Тисманеану «Ziua» журналын «уландырумен» айыптап, журналдың айтылған коммунизмге қарсылығы президент Бэсескудің қарсыластарына назар аудармау үшін жасалғанын айтты, президенттің халықтың қолдауымен импичменттен босатылған кезде. Бэсескуге қарсы топтың «халық егемендігіне» қарсы тұрғанын және «үнемі парламенттік төңкеріс» арқылы билік жүргізгенін айтқан ол сондай-ақ «Ziua» және басқа да баспасөз органдарын, оның ішінде Дан Войкулескудың «Jurnalul Național» және «Antena 1» телеарнасын Бэсескуді жоққа шығару науқанына қатысқан деп айыптады. Шафир, соған қарамастан, есепте «бір демеуді өзгерте алмаймын» дегенді де айтты, мәтінді «жеті, ең көп дегенде сегіз» деп бағалады. Шафирдің геноцид мәселесіндегі пікірін эмигрант жазушы Дүмитру Țepeneag ертерек қолдады, ол «кемшіліктері бар» соңғы есептің «жоққа шығаруға болмайтын сапасы – оның болуы» деп сипаттап, оның негізгі авторын «әрекетке жарамды» деп атады. 2008 жылы Шафир Габриэль Андреску, Даниел Барбу, Алекс Чистелекан, Василе Эрну, Адриан Паул Илиеску, Кости Рогозану, Чиприан Шиулеа, Овидиу Țichindeleanu және басқа да түрлі салалардағы зиялылармен бірге «Iluzia anticomunismului» («Коммунизмге қарсы күрестің иллюзиясы») деп аталған соңғы есепті сынаған кітап жазды. Бұл том либералдық және солшыл позициялардан жазылған, есептің геноцид анықтамалары, Румынияның коммунистік үкіметінің сауат ашу кампаниялары сияқты позитивті себептерге қосқан үлесі туралы егжей-тегжейлі ақпараттың болмауы, зиялылардың сипатталған оқиғалардағы рөліне артық көңіл бөлінуі және әсіресе авторлардың пікірінше, бейтараптыққа қатысты тон сияқты түрлі себептерге байланысты қарсылық білдірді. Мәтінді сынаудан басқа, «Iluzia anticomunismului» Тисманеануға да шағымдар жасады. Ол жақсы таңдалған...

Several commentators have argued that the negative reception of the Final Report in sections of the press and the political establishment was partly due to the investigation's implications, as the latter's overall condemnation of the communist regime has opened the road for further debates regarding the links between various contemporary politicians and the former communist structures. The examples cited include four Senate members: Ion Iliescu One televised incident saw the group making attempts to force several audience members, including intellectuals Liiceanu, Horia Roman Patapievici and Andrei Pleșu, out of the balcony overlooking the Parliament Hall. Several commentators have described the behavior of anti Băsesecu parliamentarians during the public reading as "a circus act" Support for the document was also voiced by academic and Social Democratic parliamentarian Vasile Pușcaș, who noted that his group's objections addressed "working methods" and the perceived notion that the Commission claimed access to an "absolute truth". According to journalist Cristian Pătrășconiu, the conflict between Iliescu and Tismăneanu explained why, in the second edition of Tismăneanu's book of interviews with Iliescu, Marele șoc din finalul unui secol scurt (tr. The Great Shock of the Twentieth Century, first edition 2004), the latter's name was removed from the cover (a decision he attributed to Iliescu himself). Among the consequences of the scandal, Urian states, is Vladimir Tismăneanu's "descent into the arena", leading some to perceive him as "a component of the never ending political scandal and a predilect target for the president's adversaries." On the anti Tismăneanu side, the controversy involved political forces most often described as extremist, in particular the Greater Romania Party. Such groups have an ideological objection to Tismăneanu's condemnation of both fascism and national communism. Cristian Vasile, who argues that this meeting of extremes had already been predicted and verified by Tismăneanu's notion of "baroque synthesis", specifically refers to a "fowl smelling rhetorical cocktail" of neo fascism or "(Neo )Legionary characteristics" (in reference to the historical Iron Guard), neo Stalinism and protochronism, to be found at the source of "media and historiographic ambuscades". In July 2007, Tismăneanu sued the Greater Romania Party journals Tricolorul and România Mare, on grounds of calumny, in reference to the series of articles they published in the wake of the Commission report. Tismăneanu, who demanded 100,000 Euro in compensation, indicated that he also contemplated suing the two papers in front of a United States court, were his case denied in Romania. According to Gallagher, Tismăneanu "was useful to Iliescu in 2004 because the then President recognised the type of figure he was beneath the western reformist image he has cultivated". Gallagher writes that Marele șoc "was ready to depict Ion Iliescu as an enlightened leader who, despite some flaws, had been instrumental in consolidating Romanian democracy", and that the volume, which he called "one of the strangest books to emerge from the Romanian transition", did not include, to Iliescu's advantage, any mentions of the controversial aspects of his presidency ("any serious enquiries about the mineriads, the manipulation of nationalism, the denigration of the historic parties [the National Peasants' Party and the National Liberal Party], civic movements and the monarchy, the explosion of corruption, or indeed the continuing political influence and fabulous wealth of the heirs of the pre 1989 intelligence service"). In addition, he wrote that, in agreeing to interview Iliescu, Vladimir Tismăneanu had come to contradict his own assessment of the post Revolution regime, which he had earlier defined as "of a populist, corporatist and semi fascist type". He depicted Gallagher's attitude as "an outbreak of resentments", and indicated that "the only praise I could offer [Iliescu]" was in regard to the latter's respect for pluralism in front of authoritarianism. Elsewhere, he responded to claims made about his contacts with Becali by admitting that the visit was inappropriate. Commenting on the developments following the impeachment referendum, Vladimir Tismăneanu indicated that he and Gallagher, together with British historian Dennis Deletant, had decided to campaign against the Parliament's decision and in favor of Traian Băsescu, a measure which he equated with support for "pluralism and transparency". Tismăneanu has rejected all allegations, indicating that they contradicted data present in, among others, files kept on him by the Securitate and the official conclusion reached by the National Council for the Study of Securitate Archives (CNSAS). Writing for Observator Cultural, Șimonca argued that it was evidence of "defamation", that the information, which he deemed "horrific" and "hard to believe", was not substantiated by evidence, and that Ziua had vested interest in spreading rumors about Vladimir Tismăneanu. Based on data which he indicated formed part of his CNSAS file, Tismăneanu also specified that he was the object of constant Securitate surveillance after his departure, that his mother was subject to pressures, According to this, Tismăneanu was well appreciated for his professional and Romanian Communist Party work prior to 1981, and had held the position of lecturer on the Propaganda Commission of the Communist Party Municipal Committee for Bucharest. As leaders of anti communist opinion inside the former Eastern Bloc, invited by President Băsescu the Final Report reading, Lech Wałęsa and Vladimir Bukovsky had been requested by Ziua to comment on the Commission's activities. When asked if he knew Tismăneanu, Wałęsa replied "No, I don't know, I don't have such a good memory", while Bukovsky stated "I don't know Tismăneanu, I know nothing about him. I would like people to understand what they did in the past. He too should understand the part he played". Writing for Evenimentul Zilei in May 2007, Tismăneanu accused Ziua of "intoxication", and argued that the journal's stated anti communism was meant to avert attention from its association with Băsescu's critics, at a time when the president was impeached and reinstated by popular suffrage. Commenting that the anti Băsescu group was setting itself against "popular sovereignty" and ruling through a "continuous parliamentary putsch", he also accused Ziua and other press venues, including Dan Voiculescu's Jurnalul Național and Antena 1, were engaged in a campaign to discredit Băsescu. Shafir, who nevertheless also stated the existence of "chapters in the report where I wouldn't change one comma", rated the text "a seven, no more than an eight." Shafir's perspective on the matter of genocide was supported early on by exiled writer Dumitru Țepeneag, who described the "far from perfect" Final Report as having the "not at all dismissible quality of being in existence", while calling its main author "an opportunist". In 2008 Shafir joined Gabriel Andreescu, Daniel Barbu, Alex Cistelecan, Vasile Ernu, Adrian Paul Iliescu, Costi Rogozanu, Ciprian Șiulea, Ovidiu Țichindeleanu and other intellectuals from various fields in writing a critique of the Final Report, named Iluzia anticomunismului ("The Illusion of Anti communism"). The volume was written from both mainstream liberal and left wing positions, and objected to parts of the report on various grounds—including its definitions of genocide, the absence of detail on Communist Romania's contribution to positive causes such as literacy campaigns, an alleged overemphasis on the intellectuals' role in the events described, and in particular the tone, which the authors perceived as indicative of bias. In addition to the critique of the text, Iluzia anticomunismului made reproaches on Tismăneanu himself. It stated that, although well selected overall, the Commission had included Patapievici and Nicolae Manolescu for "clientelistic" reasons (Andreescu); that Tismăneanu was favorably reviewing the works of his friend Dan Pavel, who, it concluded, had lost credibility by campaigning with the New Generation Party (Rogozanu); The group also complained that Romanian publishing houses were unwilling to endorse their critique, on account of which the work was published by Editura Cartier in neighboring Moldova. Pepine concluded that, among the authors, the "young revisionists" were the voice of a newer social class, which had emerged as a result of Ceaușescu's policies and was faced with becoming "déclassé". In a December 2008 article, Tismăneanu stated that the allegation according to which he had not engaged his critics in a public debate was "completely false", and indicated several instances which he believed count as such. Tismăneanu also responded to critiques that the Commission was preparing "a sort of 'single textbook' " on Romanian communism, defining the Final Report as "a synthesis which would lead to further explorations." Corlățan's article cited historian Miodrag Millin, a resigned member of the Institute, who deemed the reply: "a state sponsored 'clog' forced on the condemnation of communism, without any [of the Institute members] taking responsibility for those opinions." claims to have been excluded after a short while by "the self styled 'eminent members of civil society'". According to Tismăneanu, this happened only after Goma engaged in and publicized personal attacks aimed at other Commission members, allegedly calling Tismăneanu "a Bolshevik offspring", based on his family history. The Final Report and the activity of the Presidential Commission received endorsement from the American media and the academic community. Georgetown University professor Charles King stated the following in his review of the Commission's Report: "the report is the most serious, in depth, and far reaching attempt to understand Romania's communist experience ever produced. It marked the culmination of months of feverish research and writing. It is based on thousands of pages of archival documents, recent scholarship in several languages, and the comparative experience of other European countries, all refracted through the critical lenses provided by some of Romania's most talented, and most abrasively honest, thinkers. The Tismăneanu commission's chief tasks had to do with both morality and power: to push Romanian politicians and Romanian society into drawing a line between past and present, putting an end to nostalgia for an alleged period of greatness and independence, and embracing the country's de facto cultural pluralism and European future." In reply to Jim Compton's favorable review of the Commission and its early activities, Romanian American businessman Victor Gaetan wrote a letter, originally published in the op ed section of The Washington Post and republished by Ziua, in which he referred to the Tismăneanu family's nomenklaturist history and described Tismăneanu's doctoral thesis as "a vitriolic indictment of Western values". Further ramifications of the scandal came in summer 2009, when leadership of Cotidianul newspaper was taken over by Cornel Nistorescu, whose change in editorial line prompted a wave of resignations among the newspaper panelists, who identified the new policies as an unmitigated anti Băsescu bias, and complained that Nistorescu was imposing censorship on independent contributors. In subsequent statements, Nistorescu alleged that his adversaries represented a pro Băsescu "pack" led by Tismăneanu himself. Journalist Mădălina Șchiopu reacted against this perspective and other accusations aimed by Nistorescu toward his former colleagues, arguing that they amounted to "a story with little green men and flying saucers" which served to cover the "fundamental incompatibility between [Nistorescu's] decisions and the notion of decency." The events also prompted an article by Tismăneanu's friend, novelist Mircea Cărtărescu. It sarcastically included Nistorescu, alongside Vadim Tudor, Roșca Stănescu, Voiculescu, Geoană and businessman Dinu Patriciu, all of them adverse to Băsescu, among the "champions of democracy", noting that himself, Tismăneanu and other public figures who did not abandon Băsescu's cause "despite his human flaws", were being negatively portrayed as "ass kissers" and "blind people". The implications of the scandal also involved several Wikipedia entries, particularly those on Romanian Wikipedia. In June 2007, Vladimir Tismăneanu stated: "I did not make efforts to respond to the wave of calumnies (which have infested the two Wikipedia articles about me in both English and Romanian) because I followed the precept 'You do not dignify them with an answer'." According to Michael Shafir, Tismăneanu responded to criticisms by the American researcher Richard Hall as follows: "On the one hand, the vicepresident of the Civic Alliance, Sorin Ilieșiu, a person close to Tismăneanu, reacted by putting the word "analyst" in quotes, so that the journalist Andrei Bădin could then "demonstrate" that Hall wasn't a CIA analyst, but had only served an insignificant "probationary" period of six months. The person who was the object of his criticism knew better: Hall had published in the very journal that he had previously led ("East European Politics and Societies"). So he picked up the telephone and yelled at Richard Hall's supervisor, in a scene that could have been included in "Stalinism for All Seasons." Michael Shafir detailed Tismăneanu's tactics more broadly in an article entitled suggestively, "About Questionable Clarifications, Plagiarism, Being an Imposter, and Careerism." In November 2013, Vasile Ernu told an interviewer how Editura Curtea Veche cancelled a book contract because among a handful of references to Tismăneanu one suggested that "Tismăneanu employs two different discourses, one inside Romania and one outside."

Бастапқыда румын тілінде жарық көрген

Жаңа Сол және Франкфурт мектебі (Politică баспасы, Бухарест, 1976). Жастарға арналған кішкентай саяси-әлеуметтік сөздік (әртүрлі; Politică баспасы, Бухарест, 1981). Бақытқа сотталғандар. Румыниядағы коммунистік эксперимент (EXO қорының баспалар тобы, Бухарест, 1991). Террор археологиясы (Eminescu баспасы, Бухарест, 1992). Күлдің гильотинасы (Editura de Vest, Тимишоара, 1992). Қайталанбас өткен (Albatros баспасы, Бухарест, 1994). Георгиу Дежтің көлеңкесі (Univers баспасы, Бухарест, 1995). Тоталитарлық түн: Шығыс Еуропадағы радикалды идеологиялардың құн кешуі (Athena баспасы, Бухарест, 1995). Никелі маскарад. Мирча Михайешпен диалог (Мирча Михайешпен; Polirom, Яссы, 1996). Еуропаға қарай ақырындап. Владимир Тисманнеанудың Мирча Михайешпен диалогы (Мирча Михайешпен; Polirom, Яссы, 2000). Орталық Еуропаның шабыттары (Polirom, Яссы, 2001). Вашингтондан хаттар (Polirom, Яссы, 2002). Ұзақ ғасырдың соңындағы үлкен дүрбелең. Ион Илиеску Владимир Тисманнеанумен диалогта (Ион Илиескумен диалог; Enciclopedică баспасы, Бухарест, 2004). Жәшіктегі қаңқалар (Мирча Михайешпен бірге; Polirom, Яссы, 2004). Мақсат және құралдар: Идеология, тирания және миф туралы эсселер (Curtea Veche баспасы, Бухарест, 2004). Демократия және естелік (Curtea Veche баспасы, Бухарест, 2006). Ұмытудан бас тарту. Саяси мақалалар мен пікірлер (2006–2007) (Curtea Veche баспасы, Бухарест, 2007). Тұманды перде (Мирча Михайешпен бірге; Polirom, Яссы, 2007). Соңғы есеп Румыниядағы коммунистік диктатураны талдау жөніндегі Президенттік комиссиясы (әртүрлі; Humanitas, Бухарест, 2007). Керемет акробат. Леонте Рауту, жамандықтың маскалары (Кристиан Василемен бірге; Humanitas, Бухарест, 2008).

Бастапқыда ағылшын тілінде жарық көрген

Шығыс Еуропадағы марксистік идеологияның дағдарысы: утопияның кедейлігі (Routledge, Лондон, 1988). Латын Америкасы революционерлері: топтар, мақсаттар, әдістер (Майкл Радумен бірге; Potomac Books, Даллес, 1990). Азаматтық қоғамды іздеу: Кеңес блогындағы тәуелсіз бейбітшілік қозғалыстары (әртүрлі авторлармен; Routledge, Лондон, 1990). Коммунизмнің болашағы жөніндегі пікірталастар (Джудит Шапиромен бірге; Palgrave Macmillan, Нью-Йорк, 1991). Лениншілікті түбінен жою, бостандықты дамыту (Патрик Клаусонмен бірге; University Press of America, Ланхам, 1992). Саясатты қайта жаңарту: Шығыс Еуропа Сталинден Гавелге дейін (Free Press, Нью-Йорк, 1992). Ресей және Еуразияның жаңа мемлекеттеріндегі саяси мәдениет және азаматтық қоғам (M. E. Sharpe, Армонк, 1995). Құтқарылу туралы фантазиялар: Демократия, ұлтшылдық және посткоммунистік Еуропадағы миф (Princeton University Press, Принстон, 1998). 1989 жылғы төңкерістер (Тарихты қайта жазу) (әртүрлі авторлармен; Routledge, Лондон, 1999). Өткен мен болашақ арасында: 1989 жылғы төңкерістер және олардың салдары (Сорин Антохимен бірге; Central European University Press, Нью-Йорк, 2000). Барлық мезгілдерге арналған сталинизм: Румын коммунизмінің саяси тарихы (University of California Press, Беркли, 2003). Лениншіліктен кейінгі әлемдік тәртіп (Марк Морже Ховард, Рудра Сил, Кеннет Джовиттпен бірге; University of Washington Press, Сиэтл, 2006). Жаңаша қарастырылған сталинизм: Шығыс Орталық Еуропада коммунистік режимдердің құрылуы (әртүрлі авторлармен; Central European University Press, Нью-Йорк, 2009). Тарихтағы зұлымдық: коммунизм, фашизм және ХХ ғасырдан алынған сабақтар (University of California Press, Беркли, 2012).

Екі тілді

Франц Кафканың көршілері. Невроз романы (Мирча Михайешпен бірге; Полиром, Яссы, 1998).

Жалпы сілтемелер

Полиром.ro сайтындағы өмірбаян; 2007 жылдың 3 қазанында алынды. Лучиан Бойя (ред.), Румыниялық коммунизмнің мифтері, Editura Nemira, Бухарест, 1998.