1930-шы жылдардағы Ұлы экономикалық дағдарыстың Канадаға әсері

Кіріспе

Канададағы дүниежүзілік экономикалық депрессияның әсері

1930-шы жылдардың басындағы дүниежүзілік Ұлы депрессия миллиондаған канадалықтарды жұмыссыз, аш және көбінесе үйсіз қалдырған әлеуметтік және экономикалық дүмпуіл болды. "Құрғақ отызыншы жылдар" деп аталған кезеңде Канада сияқты ауыр зардап шеккен елдердің саны аз болды, себебі Канада шикізат пен ауыл шаруашылығы экспортіна күшті тәуелді болды, сонымен қатар Прейри аймағындағы құрғақшылық – "Тозаң қамыты" деп белгілі болды. Жұмыс орындары мен жинақтардың кеңінен жоғалтылуы елді өзгертіп, әлеуметтік көмек жүйесінің құрылуына, түрлі халықшыл саяси қозғалыстардың пайда болуына және экономикада үкіметтің белсенді рөлінің артуына әкелді. 1930-1931 жылдары Канада үкіметі Ұлы депрессияға жауап ретінде Канадаға кіруге қатаң шектеулер қойды. Жаңа ережелер бойынша иммиграция британдық және американдық азаматтармен, ақшасы бар фермерлермен, жұмысшылардың белгілі бір санаттарымен және Канада тұрғындарының жақын туыстарымен шектелді. Көптеген жұмыссыз иммигранттар депортацияланды.

Экономикалық нәтижелер

1930 жылы жұмыс күшінің 30% жұмыссыз қалды, ал халықтың бес бөлігінің бірі мемлекеттік жәрдемге мұқтаж болды. Жалақылар мен бағалар төмендеді. Жалпы ұлттық жұмсалым 1929 жылғы көрсеткіштен 42% азайды. Кейбір аймақтарда жағдай одан да нашар болды. Далалық аймақтардың ауылдық жерлерінде халықтың үштен екі бөлігі жәрдем алуға мәжбүр болды. Инвестициялардың қысқартылуы да үлкен зиян келтірді: ірі компаниялар да, жеке адамдар да жаңа жобаларға инвестиция жасауға ниетсіз және мүмкіндіксіз болды. 1932 жылы өнеркәсіптік өндіріс 1929 жылғы деңгейдің 58% құрады, бұл АҚШ-тан кейін әлемдегі екінші нашар көрсеткіш еді, және Ұлыбритания сияқты елдерден қалып қойды, олардың өндірісі 1929 жылғы деңгейдің 83% дейін төмендеді. Жалпы ұлттық табыс 1929 жылғы деңгейдің 55% дейін азайды, бұл АҚШ-тан басқа барлық елдерден нашар нәтиже болды.

Әсері

Канада экономикасы сол кезде негізгі салалардан (егіншілік, балық аулау, кен өндіру және орман шаруашылығы) өңдеу өнеркәсібіне өтуді бастады. Шикізат экспорты күрт төмендеді, барлық секторда жұмыс орындары, бағалар және табыс азайды. Канада экономикалық жағдайына байланысты ең көп қиындыққа тап болды. Жағдай одан да ушықты, себебі оның басты сауда серіктестері – Ұлыбритания мен АҚШ әлемдік депрессияның салдарынан ауыр зардап шекті. Соған қарамастан, 1931 жылы үкімет әуе поштасы бойынша келісімшарттарды тоқтатуына байланысты көптеген шағын авиакомпаниялар шығынға ұшырады.

Жұмыссыздық

1931 жылғы санақ бойынша, елі бойынша қалалық жұмыссыздық 19% құрады; Торонтодағы көрсеткіш 17% болды. Фермаларында қалған шаруалар жұмыссыз деп есептелмеді. 1933 жылға қарай еңбекке қабілетті халықтың 30% жұмыссызда болды, ал халықтың бес бөлігінің бірі үкіметтік жәрдемге мұқтаж болды. Еңбекақы мен бағалар төмендеді. Тау-кен және орман шаруашылығы сияқты кейбір аймақтарда жағдай одан да нашар болды.

Далалық провинциялар

Батыс Канада мен Прерия провинциялары ең ауыр соққыға ұшырады. Прериялардың ауылдық аймақтарында халықтың үштен екі бөлігі жәрдемге мұқтаж болды. Аймақ 1939 жылдан кейін толыққанды қалпына келді. Бидай бағасының құлауы көптеген шаруаларды Калгари (Альберта), Регина (Саскачеван) және Брэндон (Манитоба) сияқты қалаларға қоныс аударуға мәжбүр етті. Прерия провинцияларындағы халық саны табиғи өсім деңгейінен төмендеді. Сонымен қатар, Паллизер үшбұрышы сияқты шаңды дауылдарға ұшыраған оңтүстік прериялардан солтүстікке қарай, аспан паркіне көші-қондар болды. Ұлы депрессия кезінде Коммунистік партия ұйымдастырған жұмысшы табының белсенділігі күшейді. Еңбек одақтары депрессияның салдарына жауап ретінде шегінді, сонымен бірге жұмысшы табының көп бөлігі, оның ішінде жұмыссыздар, бірлескен әрекеттерге шақырды. Коммунистер көптеген ереуілдер мен наразылық акцияларын ұйымдастырды, олардың көпшілігі полициямен қақтығыстарға әкелді. Елеулі оқиғалардың қатарында 1931 жылы Саскачеван штатының Эстеван қаласында RCMP оқтарынан үш ереуілшінің қаза тапқан Эстеван төңкерісіне ұласқан көмір шахтерлерінің ереуілі, 1935 жылы "Баллантайн пирсі шайқасымен" аяқталған Ванкувердегі портовый ереуіл және "Регина төңкерісінде" бір Регина полиция констеблі мен бір наразылық білдірушінің қаза тапқан Оттаваға жорық, соның ішінде көптеген жұмыссыздардың демонстрациялары бар. Коммунистік партияның белсенділерінің саны аз болғанымен, олардың әсері олардың санына қарағанда әлдеқайда зор болды, бұл үкіметтің коммунизмге қарсы реакциясының, әсіресе премьер-министр Р.Б. Беннеттің Канададағы коммунизмді "жантүршікті темір қадаммен" басып тастауға берген уәдесінің нәтижесінде болды. Бұл қақтығыстар 1935 жылдан кейін, Коммунистік партия стратегиясын өзгертіп, Беннеттің консерваторлары жеңілгеннен кейін азайды. Депрессия кезінде агитация мен аласапырандық жалғасты, олар кезең-кезеңмен болатын қақтығыстармен сипатталды, мысалы, Ванкувердегі "Қанды жексенбімен" аяқталған отырыс ереуілі. Бұл оқиғалар соғыстан кейінгі ортаны қалыптастыруда, соның ішінде ішкі суық соғыс атмосферасын, әлеуметтік мемлекеттің пайда болуын және өндірістік қатынастар үшін институционалдық базаны құруда маңызды салдарларға ие болды.

The Prairie Provinces and Western Canada were the hardest hit. In the rural areas of the prairies, two thirds of the population were on relief. The region fully recovered after 1939. The fall of wheat prices drove many farmers to the towns and cities, such as Calgary, Alberta; Regina, Saskatchewan; and Brandon, Manitoba. Population in the prairie provinces fell below natural replacement level. There was also migration from the southern prairies affected by Dust Bowl conditions such as the Palliser's Triangle to aspen parkland in the north. During the depression, there was a rise of working class militancy organized by the Communist Party. The labour unions largely retreated in response to the ravages of the depression at the same time that significant portions of the working class, including the unemployed, clamoured for collective action. Numerous strikes and protests were led by the Communists, many of which culminated in violent clashes with the police. Some notable ones include a coal miners strike that resulted in the Estevan Riot in Estevan, Saskatchewan that left three strikers dead by RCMP bullets in 1931, a waterfront strike in Vancouver that culminated with the "Battle of Ballantyne Pier" in 1935, and numerous unemployed demonstrations up to and including the On to Ottawa Trek that left one Regina police constable and one protester dead in the "Regina Riot". Although the actual number of Communist Party militants remained small, their impact was far disproportionate to their numbers, in large part because of the anticommunist reaction of the government, especially the policies of Prime Minister R. B. Bennett who vowed to crush Communism in Canada with an "iron heel of ruthlessness". These conflicts diminished after 1935, when the Communist Party shifted strategies and Bennett's Conservatives were defeated. Agitation and unrest nonetheless persisted throughout the depression, marked by periodic clashes, such as a sit down strike in Vancouver that ended with "Bloody Sunday". These developments had far reaching consequences in shaping the postwar environment, including the domestic cold war climate, the rise of the welfare state, and the implementation of an institutional framework for industrial relations.

Әйелдер

Әйелдердің басты рөлі үй шаруасымен айналысу болды; тұрақты отбасылық кіріссіз, олардың тамақ, киім және медициналық қамсыздаумен айналысуы қатты қиындады. Бала туу көрсеткіші барлық елде төмендеді, себебі отбасылар балаларын қаржылық тұрғыдан қамтамасыз ете алатын уақытқа дейін тууды кейінге шегерді. 1930 жылы мың адамға шаққанда 19,3 бала туған 14 ірі елдегі орташа көрсеткіш 1935 жылы 17,0-ке дейін 12% төмендеді. Канададағы католик әйелдерінің жартысы шіркеудің ұстанымдарына қарсы келіп, бала тууды кейінге шегеру үшін контрацепция қолданды. Жұмыс істейтін әйелдердің арасында кеңсе қызметкерлерінде жұмыстан босату сирек кездесті және олар көбінесе жеңіл өндірісте жұмыс істеді. Бірақ отбасының бір ғана жалақылы жұмысымен шектелуі жиі талап етілді, сондықтан күйеуі жұмыс істесе, әйелдер жұмысын жоғалтуы мүмкін. Үй шаруасындағы әйелдер кедей отбасыларда өскен кезде аналары қолданған тәсілдерді жаңартты. Олар арзан тағамдарды – сорпа, бұршақ және кеспе – пайдаланды. Ең арзан етті сатып алып, кейде жылқы етін де алып, жексенбі күнгі еттен сэндвичтер мен сорпа дайындады. Киім тігіп, жөндеп, ескі киімдерін көршілермен алмастырып, салқын үйлерде тұрды. Жаңа жиһаз бен тұрмыстық техниканы жақсы күндерге қалдырды. Бұл стратегиялар әйелдердің үй шаруасындағы еңбегі – тамақ дайындау, тазалау, бюджет жоспарлау, сауда жасау, бала күтімі – отбасының экономикалық тұрақтылығы үшін маңызды болғанын және үнемдеуге мүмкіндік бергенін көрсетеді. Көптеген әйелдер үйден тыс жұмыс істеді немесе жалдамалы тұрғындарды қабылдады, ақы немесе тауарға кір жуды және көршілерге тігін тігіп, олар ұсына алатын нәрселерге алмастырды. Туысқандар мен жекжаттарға көмектесу үшін кеңейтілген отбасылар өзара көмек көрсетті – қосымша тағам, бос бөлмелер, жөндеу жұмыстары, ақшалай қарыздар. Қалалардағы жұмыс орындарының 25-30% әйелдерге тиесілі болды. Әйелдер ауыр өнеркәсіпте, теміржол саласында немесе құрылыста сирек жұмыс істеді. Көпшілігі үй шаруасында жұмыс істеді немесе мейрамханалар мен отбасылық дүкендерде еңбек етті. Фабрикадағы әйелдер көбінесе киім және азық-түлікпен айналысты. Білімді әйелдер кеңсе жұмысы және оқыту сияқты шектеулі жұмыс түрлеріне ие болды. Әйелдердің үйленгеннен кейін жақсы жұмыстан бас тартуы күтілді. Сригли кең ауқымды факторлар мен отбасылық жағдайларға назар аударады, сонымен қатар әйелдің жынысы нәсілге, ұлтқа немесе әлеуметтік жағдайға қарағанда көбінесе маңызды емес екенін айтады.

Women's primary role were as housewives; without a steady flow of family income, their work became much harder in dealing with food and clothing and medical care. The birthrates fell everywhere, as children were postponed until families could financially support them. The average birthrate for 14 major countries fell 12% from 19.3 births per thousand population in 1930, to 17.0 in 1935. In Canada, half of Roman Catholic women defied Church teachings and used contraception to postpone births. Among the few women in the labor force, layoffs were less common in the white collar jobs and they were typically found in light manufacturing work. However, there was a widespread demand to limit families to one paid job, so that wives might lose employment if their husband was employed. Housewives updated strategies their mothers used when they were growing up in poor families. Cheap foods were used, such as soups, beans and noodles. They purchased the cheapest cuts of meat—sometimes even horse meat—and recycled the Sunday roast into sandwiches and soups. They sewed and patched clothing, traded with their neighbors for outgrown items, and made do with colder homes. New furniture and appliances were postponed until better days. These strategies show that women's domestic labor—cooking, cleaning, budgeting, shopping, childcare—was essential to the economic maintenance of the family and offered room for economies. Many women also worked outside the home, or took boarders, did laundry for trade or cash, and did sewing for neighbors in exchange for something they could offer. Extended families used mutual aid—extra food, spare rooms, repair work, cash loans—to help cousins and in laws. Women held 25 30% of the jobs in the cities. Few women were employed in heavy industry, railways or construction. Many were household workers or were employed in restaurants and family owned shops. Women factory workers typically handled clothing and food. Educated women had a narrow range of jobs, such as clerical work and teaching. It was expected that a woman give up a good job when she married. Srigley emphasizes the wide range of background factors and family circumstances, arguing that gender itself was typically less important than race, ethnicity, or class.

Мұғалімдер

Мектеп бюджеттері ел бойынша күрт қысқартылды, бірақ оқуды тастағандар жұмыс таба алмағандықтан оқушылар саны үздіксіз өсті. Ақшаны үнемдеу үшін аудандар жақын орналасқан мектептерді біріктірді, штаттық бірліктерді қысқарды, жаңа құрылысты кейінге шегерді және сыныптардағы оқушылар санын арттырды. Орта тапқа жататын, білімді мұғалімдер жұмыс берушілерінің қаржылық қиындықтарына тап болды. Онтариода жаңа мұғалімдер қабылдамады, сондықтан орташа жас және тәжірибе артты. Дегенмен, олардың жалақысы төмендеді, ал бұрын жоғары мәртебелі бизнес жұмыстарын таңдаған ерлер әйелдермен бәсекелесе бастады. Бір отбасының екі жұмыс орны болуының әділетсіздігіне байланысты үйленген әйелдер жұмысқа қабылданбады. 1910-1920 жылдар аралығында үлкен жетістіктерге жеткен әйел мұғалімдер өзіне қараушылықпен қаралатынын сезді. Мұғалімдердің кәсіподақтары дағдарыс кезінде, тіпті ең күшті болған Онтариода да, көмектесе алмады. Бірақ 1940 жылдары жағдай жақсарғаннан кейін, қаржы қайта қолжетімді болды, мұғалімдер жетіспеді және кәсіподақтар тиімдірек жұмыс істеді. Мысалы, Квебекте 1946 жылы Corporation Général des Instituteurs et des Institutrices Catholics (CIC) құрылды (1967 жылы оның аты Centrale de l'Enseignement du Québec (CEQ) болып өзгерді). Олар жоғары зейнетақы мен жалақы, жақсы жұмыс жағдайларын талап етті, сонымен қатар мұғалімдердің толыққанды кәсіби мамандықтар екенін қатыстыра айтты. Шалаңғы ауылдық жерлерде кәсіби біліктілік кең таралмады; жергілікті мектеп кеңестері бір бөлмелі мектептерді қатаң бақылады, әдетте орта мектепті бітірген немесе бір жыл университетте оқыған жергілікті әйелдерді мұғалімдер ретінде жұмысқа тартады, осылайша олардың аз жалақысы жергілікті қоғамда қалатын болды.

Еңбек саясаты

Канаданың төрт тоқыма кәсіпорны – екі мақта және екі шұлық-тоқыма өндірісі – экономикалық дағдарысқа бизнес тарапынан қандай жауап қайтарылғанын көрсететін зерттеулер ұсынады. Әрқайсысы әртүрлі жағдайлармен бетпе-бет келді және тиісті қайта құру стратегиясын әзірледі. Ірі корпорациялар қымбат жабдықтар мен автоматтандыруға инвестиция жасау арқылы, автоматтандырылған жабдықтарды басқару үшін аз білікті жұмысшыларды жұмысқа алу арқылы және тұтынушылардың талғамын өзгерткенге сәйкес өнімдерін жаңарту арқылы жауап берді. Алайда, кіші шұлық-тоқыма кәсіпорындары инвестиция жасауға немесе тұтынушылардың талғамын бақылауға қажетті зерттеулер жүргізуге қаражаты жетпеді. Олар дәлелденген "Тейлорлық" ғылыми басқару әдісін қолданды немесе жай-жай өзгерістер жасады. 1930 жылдардың басында ереуілдердің қаупі жоғары болғандықтан және жақсы жұмыс табу мүмкіндігі азайғандықтан, билік менеджментке көшті. Бірақ 1935 жылға қарай, белсенді американдық кәсіподақтардың ықпалы шекарадан өтіп, канадтық кәсіподақтар күшейіп, біріккен күштерді көрсетті. Бұл әрекеттер ең көп Онтариодағы автомобиль зауыттарында байқалды, 1936 жылдың соңында Виндзор қаласынан басталды, онда Америка Автомобиль Жұмысшыларының (UAW) жаңа ұйымы алғашқы канадтық бөлімшесін Келси Хейс зауытында құрды.

Әлемдік сауда

Нью-Йорктегі қор биржасының құлдырауы адамдарды ақшаларын жинауға итермеледі; тұтыну төмендеді, ал американдық экономика 1929-1932 жылдары тұрақты түрде қысқарды. Екі ел арасындағы тығыз экономикалық байланыстарды ескере отырып, құлдырау Канадаға жылдам әсер етті. Прайри провинцияларындағы қиындықтарға Онтарио және Квебек провинцияларының өндіріс салалары да қосылды, олардың өнімдері артық өндірістің құрбаны болды. Масштабты жұмыстан босатулар болды және басқа компаниялар банкротқа ұшырады. Бұл құлдырау АҚШ-тағыдай өткір болмаса да, әлемдегі екінші ең өткір құлдырау еді. Канаданың басқа елдерге қарағанда бірнеше артықшылықтары болды, әсіресе оның өте тұрақты банк жүйесі, ол бүкіл депрессия кезеңінде бірде-бір банк тоқтамады, ал АҚШ-та 9000-нан астам шағын банктер банкротқа ұшырады. Канада негізгі тауарларға тәуелді болғандықтан, олардың бағасы 50%-дан астам төмендеді, сондай-ақ халықаралық сауданың маңыздылығынан зардап шекті. 1920 жылдары Канаданың жалпы ұлттық өнімінің шамамен 25%-ы экспорттан түскен. АҚШ-тың алғашқы реакциясы – 1930 жылдың 17 маусымында қабылданған «Смут-Хоули тарифтік заңы» арқылы тарифтерді көтеру болды. Бұл Канада экономикасына әлемдегі көптеген елдерге қарағанда күштірек әсер етті, ал Канада АҚШ экспорттарына қатысты өзінің тарифтерін көтеру және бизнесті Британ империясына ауыстыру арқылы жауап берді. «Смут-Хоули» тарифтеріне наразылық білдіре отырып, Канада 1931-1932 жылдары қыста британдықтардың сауданы қорғау саясатын және Ұлттар Достастығының артықшылықтар жүйесін құптады. Бұл Канадаға Ұлы депрессия кезінде мемлекеттік қарызы бойынша сыртқы төлемдерді орындаудан қашқаруға көмектесті. Канада халықаралық экономикаға жоғары деңгейде байланысты болды, бұл оны кез келген халықаралық экономикалық төмендеуге осал қылды. Депрессияның басталуы төлем балансының үлкен дефицитін тудырды, ал Канадаға британдық нарыққа экспортты ұлғайту мүмкіндігін берген Ұлыбританияның императорлық қорғау саясатын кеңейтуі болды. 1938 жылға қарай Ұлыбритания 1929 жылғы Австралиядан импортталған өнімнің көлемінен екі еседен астам өнім импорттады, ал Канададан импортталған өнімнің құны бағаның күрт төмендеуіне қарамастан екі еседен астамға өсті. Осылайша, британдық нарық 1930 жылдардың өте қиын экономикалық жағдайында Канада мен Австралияның төлем балансын тұрақтандыруда маңызды рөл атқарды.

The Stock Market crash in New York led people to hoard their money; as consumption fell, the American economy steadily contracted, 1929 32. Given the close economic links between the two countries, the collapse quickly affected Canada. Added to the woes of the prairies were those of Ontario and Quebec, whose manufacturing industries were now victims of overproduction. Massive lay offs occurred and other companies collapsed into bankruptcy. This collapse was not as sharp as that in the United States, but was the second sharpest collapse in the world. Canada did have some advantages over other countries, especially its extremely stable banking system that had no failures during the entire depression, compared to over 9,000 small banks that collapsed in the United States. Canada was hurt badly because of its reliance on base commodities, whose prices fell by over 50%, and because of the importance of international trade. In the 1920s about 25% of the Canadian Gross National Product was derived from exports. The first reaction of the U. S. was to raise tariffs via the Smoot Hawley Tariff Act, passed into law June 17, 1930. This hurt the Canadian economy more than most other countries in the world, and Canada retaliated by raising its own rates on American exports and by switching business to the Empire. In an angry response to Smoot–Hawley, Canada welcomed the British introduction of trade protectionism and a system of Commonwealth preference during the winter of 1931 32. It helped Canada avoid external default on their public debt during the Great Depression. Canada had a high degree of exposure to the international economy, which left Canada susceptible to any international economic downturn. The onset of the depression created critical balance of payment deficits, and it was largely the extension of imperial protection by Britain that gave Canada the opportunity to increase their exports to the British market. By 1938 Britain was importing more than twice the 1929 volume of products from Australia, while the value of products shipped from Canada more than doubled, despite the dramatic drop in prices. Thus, the British market played a vital role in helping Canada and Australia stabilize their balance of payments in the immensely difficult economic conditions of the 1930s.

Үкіметтің реакциясы

Депрессия кезінде провинциялық және муниципалдық үкіметтер 1920 жылдары инфрақұрылым мен білім беруді кеңейтуден кейін қарызға батқан болатын. Сондықтан экономиканы жақсартуға федералдық үкіметке түсті. Депрессия басталғанда Маккензи Кинг премьер-министр еді. Ол дағдарыстың өзінен өтетініне сенді, провинцияларға федералдық көмек көрсетуден бас тартты және тек шамалы көмек шараларын ғана енгізді. "Prairie Coast Films" компаниясы түсірген 2013 жылғы "Батысқа қарай жүретін пойызды ұстап алу" деректі фильмі Ұлы депрессияға үкіметтің реакциясына арналған.

Жаңа келісім

Беннет үкіметі, 1930 жылғы сайлауда Маккензи Кингті жеңіп, бастапқыда провинцияларға ірі көлемде көмек көрсетуден бас тартты, бұл провинция премьерлерінің наразылығын тудырды, бірақ ол ақырында мойынсынып, 1935 жылы канадалық "Жаңа мәміле" сияқты көмек бағдарламасын бастады. 1937 жылға қарай дағдарыстың ең ауыр кезеңі аяқталды, бірақ ол елдің экономикалық ландшафтына өз іздерін қалдырды. Атлантикалық Канада ерекше қиындыққа тап болды. Ньюфаундленд (сол кезде тәуелсіз доминион) экономикалық және саяси тұрғыдан банкротқа ұшырап, тікелей британдық басқаруға оралу арқылы жауапты үкіметтен бас тартты. Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері соғыстан кейінгі саяси белсенділіктің тарихына сүйене отырып, Канадада мемлекеттік қолдаумен әлеуметтік қамқорлықтың кеңеюіне маңызды рөл атқарды. Ардагерлер соғыстағы құрбандықтары лайықты сыйақы алмағанын айтып, мемлекет тарапынан кедейлік пен жұмыссыздықтан қорғалуға құқылы екендерін мәлімдеді. Отансүйгіштік, батылдық, құрбандық және міндет туралы риторика жұмыс, көмек және жеткілікті зейнетақыға күшті талаптарды тудырды, ардагерлер бұл талаптарды әлеуметтік азаматтық құқығы ретінде, емес қайырымдылық түрінде қарастыруды ұсынды. Жергілікті, провинциялық және ұлттық саяси деңгейде ардагерлер соғыс қызметі үшін өтемақы мен мойынсоқтау үшін күресті және жұмыс орындары мен әлеуметтік қамсыздандыру туралы талаптарын жаңа әлеуметтік саясаттың орталық бөлігіне айналдырды. Либералдық партия 1930 жылғы сайлауда Р.Б. Беннетт басқаратын консервативтік партияға жеңіліске ұшырады. Батыстағы табысты кәсіпкер Беннетт жоғары тарифтер мен ірі шығындарды жақтады. Жұмыс жасау бағдарламалары басталды, әлеуметтік көмек және басқа да көмек бағдарламалары айтарлықтай кеңейді. Алайда бұл үлкен федералды тапшылыққа әкелді. Беннетт 1932 жылға қарай бюджет тапшылығына алаңдап, федералды шығындарды күрт қысқартты. Бұл жағдай дағдарысты одан әрі тереңдетті, өйткені мемлекеттік қызметкерлер жұмыстан шығарылды және қоғамдық жұмыстар жобалары тоқтатылды. Үкіметке ең ауыр жүк болып Канаданың Ұлттық темір жолы (CNR) болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс және 1920 жылдары федералды үкімет бірнеше тоқтатылған және банкрот болған темір жолдарды өз қолына алды. Үкімет алған қарыз 2 миллиард доллардан асты, бұл сол кездегі үлкен сома, бірақ өсім жылдары ол өтеуге болатын сияқты көрінді. Дағдарыс бұл қарызды ауыр жүкке айналдырды. Сауданың төмендеуіне байланысты CNR де дағдарыс кезінде едәуір ақша жоғалта бастады және үкімет оны одан әрі құтқаруға мәжбүр болды. Қолдаудың төмендеуі мен дағдарыстың нашарлауымен Беннетт АҚШ-тағы Франклин Делано Рузвельттің "Жаңа мәмілесіне" негізделген саясатты енгізуге тырысты. Беннетт ең төменгі жалақы, жұмыссыздық сақтандыруы және басқа да осындай бағдарламаларды ұсынды. Бұл күш-жігер көбінесе сәтсіз аяқталды, провинциялар федералды үкіметтің осы бағдарламаларды басқару құқығын даулады. Кейбір федералды күш-жігер сәтті болды: компаниялардың кредиторларын реттеу туралы заң және фермерлердің кредиторларын реттеу туралы заң, қиындыққа тап болған кәсіпорындарға банкроттыққа балама ұсынды және олар "Фермерлердің кредиторларын реттеу туралы заңға қатысты мәлімдеме" арқылы конституциялық деп танылды. Беннетттің "Жаңа мәміле" заңдарының сот және саяси сәтсіздігі капитализмді қайта құруға арналған күресті мемлекеттің провинциялық және муниципалдық деңгейлеріне ауыстырды. Онтариодағы Ұлы дағдарыстың салдарымен күресуге жасалған әрекеттер 1934 жылдан кейін саяси және әлеуметтік дискурста басымдық алған "сорттық дағдарысқа" бағытталды. Онтарионың 1935 жылғы Өнеркәсіптік стандарттар туралы заңы (ISA) жұмысшылар мен жұмыс берушілерді мемлекеттің басшылығымен ең төменгі жалақы мен еңбек стандарттарын белгілеу үшін біріктіру үшін жасалды. "Жаңа мәміле" стиліндегі өндірістік кодекстерді құру, адал емес бәсекелестікке қарсы күресу, көмекші субсидияланған еңбектің таралуын тоқтату және терхана капитализміне қарсы күресу үшін ұйымдастырылған капитал мен ұйымдастырылған еңбекті жұмылдыру негізінде болды. ISA кең ауқымды экономикалық реттеуге әкелмегенімен, ол мемлекеттік араласу мүмкіндігіне үлкен қызығушылық тудырды. Асбестпен жұмыс істейтіндерден бастап официанттарға дейінгі әртүрлі кәсіптердегі жұмысшылар ISA мүмкіндігіне байланысты ұйымдасуға тырысты. ISA-ның маңыздылығы оның әл-ауқат, жалақылы еңбек, кәсіподақ қозғалысы, бәсекелестік капитализм, өнеркәсіптік реттеуге қатысты іскерлік көзқарастар және капитализмнің ұжымдық істерін басқаруда мемлекеттің рөлі туралы ашады. ISA тарихы сонымен қатар Колин Гордонның американдық "Жаңа мәміле" туралы жұмысында сипатталған "реттеуші кәсіподақтарлық" канадалық әлеуметтік, экономикалық және еңбек тарихындағы маңызды дамуларға ықпал еткен болуы мүмкін. Экономикаға көмектесуге сәтсіздік федералды консерваторлардың 1935 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырауына әкелді, осылайша Маккензи Кинг басқаратын либералдар билікке оралды. Канаданың Либералдық партиясы мен Консервативтік партиясына халықтың сенімі төмендеді. Бұл үшінші партияның пайда болуына әкелді: Кооперативтік достастық федерациясы (1961 жылы Канадалық еңбек конгресіне қосылып, Жаңа демократиялық партия болған социалистік партия). Дағдарыстың ең ауыр кезеңі аяқталғаннан кейін үкімет Ұлттық тұрғын үй заңы және Ұлттық жұмыс комиссиясы сияқты бірнеше көмек бағдарламаларын іске қосты және Трансканада Эйрлайнзді құрды (1937, Air Canada-ның алдағысы). Алайда, Канада экономикасы 1929 жылғы деңгейге 1939 жылға және соғыс басталғанға дейін қайта оралмады.

The Bennett Government, which defeated Mackenzie King in the 1930 election, initially refused to offer large scale aid or relief to the provinces, much to the anger of provincial premiers, but it eventually gave in and started a Canadian "New Deal" type of relief by 1935. By 1937, the worst of the Depression had passed, but it left its mark on the country's economic landscape. Atlantic Canada was especially hard hit. Newfoundland (an independent dominion at the time) was bankrupt economically and politically and gave up responsible government by reverting to direct British control. First World War veterans built on a history of postwar political activism to play an important role in the expansion of state sponsored social welfare in Canada. Arguing that their wartime sacrifices had not been properly rewarded, veterans claimed that they were entitled to state protection from poverty and unemployment on the home front. The rhetoric of patriotism, courage, sacrifice, and duty created powerful demands for jobs, relief, and adequate pensions that should, veterans argued, be administered as a right of social citizenship and not a form of charity. At the local, provincial, and national political levels, veterans fought for compensation and recognition for their war service, and made their demands for jobs and social security a central part of emerging social policy. The Liberal Party lost the 1930 election to the Conservative Party, led by R. B. Bennett. Bennett, a successful western businessman, campaigned on high tariffs and large scale spending. Make work programs were begun, and welfare and other assistance programs became vastly larger. This led to a large federal deficit, however. Bennett became wary of the budget shortfalls by 1932, and cut back severely on federal spending. This only deepened the depression as government employees were put out of work and public works projects were cancelled. One of the greatest burdens on the government was the Canadian National Railway (CNR). The federal government had taken over a number of defunct and bankrupt railways during the First World War and the 1920s. The debt the government assumed was over $2 billion, a massive sum at the time, but during the boom years it seemed payable. The Depression turned this debt into a crushing burden. Due to the decrease in trade, the CNR also began to lose substantial amounts of money during the Depression, and had to be further bailed out by the government. With falling support and the depression only getting worse, Bennett attempted to introduce policies based on the New Deal of Franklin Delano Roosevelt in the United States. Bennett thus called for a minimum wage, unemployment insurance, and other such programs. This effort was largely unsuccessful; the provinces challenged the rights of the federal government to manage these programs. Some of the federal efforts were successful: the Companies' Creditors Arrangement Act and Farmers' Creditors Arrangement Act, which provided alternatives to bankruptcy for distressed businesses, were held to be constitutional by the Reference Re Farmers' Creditors Arrangement Act. The judicial and political failure of Bennett's New Deal legislation shifted the struggle to reconstitute capitalism to the provincial and municipal levels of the state. Attempts to deal with the dislocations of the Great Depression in Ontario focused on the "sweatshop crisis" that came to dominate political and social discourse after 1934. Ontario's 1935 Industrial Standards Act (ISA) was designed to bring workers and employers together under the auspices of the state to establish minimum wages and work standards. The establishment of New Deal style industrial codes was premised on the mobilization of organized capital and organized labour to combat unfair competition, stop the spread of relief subsidized labour, and halt the predations of sweatshop capitalism. Although the ISA did not bring about extensive economic regulation, it excited considerable interest in the possibility of government intervention. Workers in a diverse range of occupations, from asbestos workers to waitresses, attempted to organize around the possibility of the ISA. The importance of the ISA lies in what it reveals about the nature of welfare, wage labour, the union movement, competitive capitalism, business attitudes toward industrial regulation, and the role of the state in managing the collective affairs of capitalism. The history of the ISA also suggests that "regulatory unionism", as described by Colin Gordon in his work on the American New Deal, may have animated key developments in Canadian social, economic, and labour history. The failure to help the economy led to the federal Conservatives' defeat in the 1935 election when the Liberals, still led by Mackenzie King, returned to power. The public at large lost faith in both the Liberal Party of Canada and the Conservative Party of Canada. This caused the rise of a third party: the Cooperative Commonwealth Federation (a socialist party that achieved some success before joining the Canadian Labour Congress in 1961, becoming the New Democratic Party). With the worst of the Depression over, the government implemented some relief programs such as the National Housing Act and National Employment Commission, and it established Trans Canada Airlines (1937, the predecessor to Air Canada). However, it took until 1939 and the outbreak of war for the Canadian economy to return to 1929 levels.

Либералдар оралды

1936 жылдан кейін премьер-министр батыстың радикалды баламаларын, мысалы, CCF (Кооперативтік Комонвелл федерациясы) және Әлеуметтік несие партияларын, оның орталық либерализмінен артық көре бастағанда шыдамдылығын жоғалтты. Шындығында, ол аймақты "АҚШ-тың шөлді аймағының бір бөлігі" деп айтып, оны жазбадан шығаруға жақындады. "Бұл аймақ қайтадан қандай да пайда келтіретініне күмәнім бар" деді ол. Оның орнына, ол өнеркәсіптік аймақтарға және АҚШ-пен жоспарластырылып жатқан Сент-Лоренс су жолы жобасы бойынша Онтарио мен Квебек провинцияларының қажеттіліктеріне көбірек назар бөлді. Жұмыссыздарға қатысты ол федералдық жәрдемге қарсы болды және федералдық бюджет тапшылығы, салықты төмендету және тұрғын үй нарығына субсидияларды қамтитын Кейнстік шешімді мәжбүрлі түрде қабылдады. Маккензи Кинг 1948 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін премьер-министр қызметін қайта атқарып, осы жылдарға дейін сыртқы істер министрі болып қызмет етті және сыртқы саясатты жеке басқарды.

Әлеуметтік несие

Әлеуметтік несие (көбінесе SoCred деп аталады) – 1930-1970 жылдары Альберта және көрші Британдық Колумбияда ең күшті болған популистік саяси қозғалыс. Әлеуметтік несие ағылшын К.Х. Дугластың экономикалық теорияларына негізделген. Оның теориялары 1930 жылдардың басында бүкіл елде кең танылды. Басты ұсыныс – оппозиция "құрылыс ақшасы" деп атаған дивидендтерді (немесе әлеуметтік несиені) тегін тарату болды. Канададағы Ұлы депрессия кезінде радикалды шараларға деген талап 1934 жыл шамасында, ең қиын кезең аяқталғаннан кейін және экономика жақсарып келе жатқанда өршілді. Фермерлердің пайыздық төлемдерін төлей алмауынан ипотекалық қарыз үлкен мәселеге айналды. Қарыздары артып, соттан қорғау құқығы жоқ фермерлердің әлсіздігі саяси үмітсіздік сезімін күшейтті. Сол тұста радикалды фермерлер партиясы UFA депрессияны түсіне алмады, ал Альберталықтар жаңа басшылық талап етті. Прерия фермерлері Торонто мен Монреаль оларды қанауда деп ұзақ уақыттан бері сенеді. Оларға уәде етілген жерге бастап апаратын пайғамбардың керегі болды. Әлеуметтік несие қозғалысы 1932 жылы Альбертада басталды, 1935 жылы саяси қозғалысқа айналды және дала өрті секілді жылдам тарады. Пайғамбар және жаңа премьер-министр – радио уағызшысы Уильям Аберхарт (1878–1943) болды. Оның үгіті – Киелі кітаптағы болжамдар. Аберхарт фундаменталист болды, Құдайдың ашылған сөзін уағыздады және қазіргі заманғы, материалистік әлемнің жамандықтарына шешім табу үшін Киелі кітапты пайдаланды: күрделі ғалымдардың жамандықтары мен Киелі кітапты сынауы, орта таптың діни қауымдарының салқын формальдылығы, би, кино және ішімдіктің зиянды әдеттері. "Библиялық Билл" капиталистік экономиканың өзінің әдепсіздігінен шірігенін уағыздады; атап айтқанда, ол тауарлар мен қызметтерді өндірді, бірақ адамдарға оларды пайдалану үшін жеткілікті сатып алу мүмкіндігін бермеді. Бұл мәселені "әлеуметтік несие" арқылы, яки әр ер және әйелге айына 25 доллар беру арқылы шешуге болады. Ол провинцияда құрған 1600 әлеуметтік несиелік клубына пайғамбарлық айтқандай, бұл шара экономиканы жаңғыртуға кепілдік береді. Альбертаның кәсіпкерлері, мамандары, газет редакторлары және дәстүрлі орта тап өкілдері Аберхарттың ақылға сыймас идеяларына қарсы күресті, бірақ олар ешқандай мәселені шеше алмады және болашақтағы уәде етілген жер туралы ештеңе айтпады. 1935 жылы Аберхарттың жаңа партиясы Альберта Ассамблеясына 56 депутатты сайлады, ал қалған партиялардың барлығына – 7 ғана. Альбертаның Әлеуметтік несие партиясы 1971 жылға дейін 36 жыл бойы билікте болды. Ол кемінде 9 рет халықтың көпшілік дауысымен қайта сайланды, солдан оңға қарай жылжу арқылы табысқа жетті.

Social Credit (often called SoCred) was a populist political movement strongest in Alberta and neighbouring British Columbia, 1930s 1970s. Social Credit was based on the economic theories of an Englishman, C. H. Douglas. His theories became very popular across the nation in the early 1930s. A central proposal was the free distribution of dividends (or social credit), called "funny money" by the opposition. During the Great Depression in Canada the demand for radical action peaked around 1934, after the worst period was over and the economy was recovering. Mortgage debt was significant because farmers could not meet their interest payments. The insecurity of farmers, whose debts were increasing and who had no legal protection against foreclosure, was a potent factor in creating a mood of political desperation. The radical farmers party, UFA was baffled by the depression and Albertans demanded new leadership. Prairie farmers had always believed that they were being exploited by Toronto and Montreal. What they lacked was a prophet who would lead them to the promised land. The Social Credit movement began in Alberta in 1932; it became a political movement in 1935 and suddenly burned like a prairie fire. The prophet and new premier was radio evangelist William Aberhart (1878–1943). The message was biblical prophecy. Aberhart was a fundamentalist, preaching the revealed word of God and quoting the Bible to find a solution for the evils of the modern, materialistic world: the evils of sophisticated academics and their biblical criticism, the cold formality of middle class congregations, the vices of dancing and movies and drink. "Bible Bill" preached that the capitalist economy was rotten because of its immorality; specifically it produced goods and services but did not provide people with sufficient purchasing power to enjoy them. This could be remedied by the giving out money in the form of "social credit", or $25 a month for every man and woman. This pump priming was guaranteed to restore prosperity, he prophesied to the 1600 Social Credit clubs he formed in the province. Alberta's businessmen, professionals, newspaper editors and the traditional middle class leaders vehemently protested Aberhart's crack pot ideas, but they had not solved any problems and spoke not of the promised land ahead. Aberhart's new party in 1935 elected 56 members to the Alberta Assembly, compared to 7 for all the other parties. Alberta's Social Credit Party remained in power for 36 years until 1971. It was re elected by popular vote no less than 9 times, achieving success by moving from left to the right.

Қызметтегі әлеуметтік несие

Албертада билікке келгеннен кейін Аберхарт провинциялық бюджетті теңгертуге ең басты мән берді. Ол шығындарды қысқартып, сату салығы мен табыс салығын арттырды. Кедейлер мен жұмыссыздар ештеңе алмады. Аберхарт провинцияның қаржы жүйесі өзгермегенше ештеңе істеу мүмкін емес деп шешкендіктен, ай сайынғы 25 долларлық әлеуметтік дивиденд берілмеді, ал 1936 жылы Альберта облигацияларын төлеуден бас тартты. Ол 1932 жылдан бергі ипотекалық сыйақының барлығын жойатын және басқа провинциялар қабылдаған ұқсас заңдарға сәйкес ипотекалық сыйақы мөлшерлемесін 5%-ға дейін шектейтін Қарызды реттеу туралы заңға қол қойды. 1937 жылы артқы қатардағы депутаттар ұлттық үкіметке қабылданбаған радикалды банк заңын қабылдады (банк ісі – федералдық жауапкершілік). Баспасөзді бақылауға талпыну да қабылданбады. Партия авторитарлық болды және лауазым иелеріне егжей-тегжейлі бақылау жасауға тырысты; наразылық білдіргендер жаңа қайта сайлау механизмі арқылы қызметтен алынды немесе тазаланды. Аберхарт банктер мен газеттерге қарсы болғанымен, негізінен капитализмді жақтады және Саскачеван провинциясындағы Ұжымдық әл-ауқат федерациясы (CCF) сияқты социалистік саясатты қолдамады. 1938 жылы Әлеуметтік несие үкіметі 25 долларлық төлемдер туралы идеясынан бас тартты, бірақ UFA саясатынан айырыла алмауы партиядан көңіл көшіруге және көптеген адамдардың партиядан кетуіне әкелді. Аберхарттың үкіметі 1940 жылғы сайлауда 43% дауыс жинап қайта сайланды. Екінші дүниежүзілік соғыстың дамуы шаруалардың наразылығын тудырған экономикалық қорқыныштар мен жеккөрушілікті басып тастады. Аберхарт 1943 жылы қайтыс болды, оның орнын оның шәкірті және өмір бойы жақын ізбасары Эрнест С. Мэннинг (1908–1996) премьер-министр ретінде басты. Социал-кредит партиясы, енді оң жақта берік тұрақтап, 1968 жылға дейін Мэннинг басшылығымен Альбертада үкім жүргізді.

Қайтару

Канаданың Ұлы депрессиядан қалпына келуі баяу болды. Экономистер Педро Амарал мен Джеймс МакГи Канаданың қалпына келуінің АҚШ-тан маңызды айырмашылықтары бар екенін анықтады. АҚШ-та өнімділік жылдам қалпына келді, ал еңбек күші он жыл бойы баяу дамыды. Канадада жұмыспен қамту тез жанданды, бірақ өнімділік күтілгеннен төмен деңгейде қалып қойды. Амарал мен МакГи бұл құлдыраудың себебі 1930 жылдары халықаралық сауданың үзілісіне байланысты деп санайды. Ұлы депрессияның қақ ортасында, Король кеңесі халықтың әл-ауқатын жақсартуға тырысып, екі ұлттық корпорация құрды: Канада радио хабарларын тарату комиссиясы (CRBC) және Канада банкі. 1932 жылы құрылған біріншісі, осы ауыр экономикалық жағдайда елді біріктіру және көтеріңкі көңіл күй сыйлау құралы ретінде қарастырылды. Көптеген жағдайы нашар азаматтар радио арқылы тынығу тауып, оны болашаққа деген үмітін қайта жаңартуға пайдаланды. КРБК негізінен ағылшын тілінде, ал Квебек облысында француз тілінде де хабар таратып, елдің түкпір-түкпіріндегі канадалықтардың рухын көтеріп, маңызды рөл атқарды. Екіншісі, валюта мен несие жүйесін реттеу үшін құрылды, олар бұрынғы жылдары канадалықтардың арасында дұрыс басқарылмаған. Ол сондай-ақ жеке банктер үшін банк ретінде және Канада үкіметіне оның қарыздары мен қаржылық мәселелері бойынша көмек және кеңес беру үшін құрылды. Банк үкіметтік шығыстарды дұрыс бағытта бағыттауда маңызды рөл атқарды. Банктің бұл күш-жігері депрессияның қиын жылдарында және одан кейінгі Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі өркендеу кезеңінде жалғасты. Осы екі корпорация да Канада үкіметі тарапынан экономиканы жаңаруға көмектесетін позитивті қадам ретінде қарастырылды. 1937 жыл Ұлы депрессиядан қалпына келуде маңызды кезең болды. Сол жылы Канада банкі мемлекеттік меншікке алынды, ал Канада радио хабарларын тарату комиссиясы (CRBC) сол жылы Канада радио хабарларын тарату корпорациясы (CBC) болып өзгерді. Екі корпорация да Ұлы депрессия кезінде Канада экономикасының мәдени және қаржылық жаңғыруына табысты үлес қосты. Канаданы депрессиядан шығару үшін Екінші дүниежүзілік соғыс оқиғасы түрткіс болды. 1939 жылдан бастап Еуропада материалдарға сұраныстың артуы және Канада үкіметінің шығындарының ұлғаюы экономикаға күшті серпіліс берді. Жұмыссыз ерлер әскер қатарына жазылды. 1939 жылға қарай Канада он жылдық ішінде алғашқы өркендеу кезеңіне енді. Бұл АҚШ экономикасының жандануымен бірге жүрді, бұл экспорт үшін жақсы нарық пен қажетті капиталдың жаңа ағынын қамтамасыз етті.

The Canadian recovery from the Great Depression proceeded slowly. Economists Pedro Amaral and James MacGee find that the Canadian recovery has important differences with the United States. In the U. S. productivity recovered quickly while the labour force remained depressed throughout the decade. In Canada employment quickly recovered but productivity remained well below trend. Amaral and MacGee suggest that this decline is due to the sustained reduction in international trade during the 1930s. In the midst of the Great Depression, the Crown in Council attempted to uplift the people, and created two national corporations: the Canadian Radio Broadcasting Commission (CRBC), and the Bank of Canada. The former, established in 1932, was seen as a means to keep the country unified and uplifted in these harsh economic times. Many poor citizens found radio as an escape and used it to restore their own faiths in a brighter future. Broadcasting coast to coast mainly in English, with some French, primarily in Quebec, the CRBC played a vital role in keeping the morale up for Canadians everywhere. The latter was used to regulate currency and credit which had been horribly managed amongst Canadian citizens in the prior years. It was also set up to serve as a private banker’s bank and to assist and advise the Canadian government on its own debts and financial matters. The bank played an important role to help steer government spending in the right direction. The bank's effort took place through the tough years of the depression and on to the prosperity that followed into and after the Second World War. Both of these corporations were seen as positive moves by the Canadian government to help get the economy back on track. 1937 was an important year in the recovery from the Great Depression. The Bank of Canada was nationalized in that year, and the Canadian Radio Broadcasting Commission (CRBC) became the Canadian Broadcasting Corporation (CBC) in that same year. Both corporations were successful aids in the cultural and financial recovery of the Canadian economy during the Great depression. It took the outbreak of World War II to pull Canada out of the depression. From 1939, an increased demand in Europe for materials, and increased spending by the Canadian government created a strong boost for the economy. Unemployed men enlisted in the military. By 1939, Canada was in the first prosperity period in the business cycle in a decade. This coincided with the recovery in the American economy, which created a better market for exports and a new inflow of much needed capital.