Кіріспе
Аргентина провинциясы
Ла Пампа (la ˈpampa) – Аргентинаның сирек қоныстанған провинциясы, елдің орталығындағы Пампа аймағында орналасқан. Солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша көршілес провинциялар: Сан-Луис, Кордова, Буэнос-Айрес, Рио-Негро, Неукен және Мендоса.
Тарих
1604 жылы Эрнандо Ариас де Сааведра бұл аймаққа жеткен алғашқы еуропалық саяхатшы болды; кейіннен 1662 жылы оны Джеронимо Луис де Кабрера зерттеді. Бірақ испан отарлаушылары 18 ғасырға дейін мұнда тұрақты қоныстар құрмады. Жергілікті халықтың қарсылығы Хуан Мануэль де Росас үкіметіне дейін кеңеюге кедерес келтірді. Бұл Хуан Роканың 19 ғасырда шөлді бағындыруымен тоқтады. Аймақ офицерлер арасында бөлісті, және олар алғашқы аргентиналық елді мекендерді салған. 1884 жылы Рио-Негро провинциясы мен оны қоршаған басқа провинциялардың бөліктерін қамтитын Ла-Пампа-Централь ұлттық территориясы құрылды. Онда шамамен 25 000 тұрғын болды. 1915 жылға қарай 110 000 адам тұрды, бұл сол аймаққа қоныс аударудың нәтижесі болды. 1945 жылы территория бөлініп, Ла-Пампа провинцияға айналды. 1952 жылы оның конституциясы жазылды және провинция Ева Перонның құрметіне аталды. 1955 жылы үкімет ауысып, Перон отбасы елден кеткеннен кейін, Хуан Перонның есімімен аталған Ла-Пампа және Чако провинциялары бұрынғы аттарына қайта өзгертілді.
География
Айта кетерлігі, бұл провинция Израиль, Австрия, Тайвань, Ирландия немесе Грекиядан үлкен. Провинцияда екі ірі өзен бар: Рио-Негро провинциясымен шекаралас Колорадо ("Қызыл өзен") және оны кесіп өтетін Саладо ("Тұзды өзен"). Саладоның су деңгейі төмендеуде, себебі оның Мендоса провинциясындағы салалары суаруға бұрылып жатыр. Провинцияның орталық-шығыс бөлігінің жалпы бейнесі – шығысқа қарай көлбеу жазық, оны өзендер мен сайлар тілгілеп жатыр. Бұрын құмды желдің бағытын өзгертетін жер ретінде қызмет еткен. Көбінесе жазық болғанымен, провинцияда Сьерра-де-Лихуэль-Калель сияқты таулар да бар, онда әртүрлі жер бедерін көруге болады: инсельбергтер, кеңейген беткейлер, күмбездер, кішкентай шоқылар, торлар, тафонилер және гнаммалар. Сьерра-де-Лихуэль-Калельдің көп бөлігі ежелгі жанартаулардың күшті жарылысынан пайда болған жанартаулық жыныстардан – игнимбриттен тұрады. Жалпы алғанда, провинцияда екі түрлі климат басым: шығыста қоңыржай, батыста жартылай шөлді. Жауын-шашын мөлшері шығыстан батысқа және солтүстіктен оңтүстікке қарай азаяды. Жаз айларында Оңтүстік Атлантиканың жоғары қысым белдеуі оңтүстік-шығысқа қарай жылжып, солтүстік және солтүстік-шығыстан ыстық әрі ылғалды ауа массаларын әкеледі. Қазіргі таңда провинцияның жан басына шаққандағы ЖІӨ 14 000 АҚШ долларын құрайды. Ауыл шаруашылығы Ла-Пампа экономикасының төрттен бірін құрайды, ал ең маңызды саласы – мал шаруашылығы, онда 3 632 684 (2002) бас мал өсіріледі, ол провинцияның барлық аумағында таралған. Басқа мал түрлеріне 202 428 қой, 140 498 ешкі және 64 118 шошқа жатады. Солтүстік-шығыс, көбінесе құнарлы жерлерде, бидай (елдік өнімнің 10%), күнбағыс (елдік өнімнің 13%), жүгері, люцерна, арпа және басқа дәнді дақылдар өндірісімен айналысады. Сонымен қатар, 300 сүт өндіру орталығы мен 25 ірімшік фабрикасы, бал өндіру және тұзды көлдерден тұз өндіру дамыған. Ла-Пампада жүздеген мұнай және газ ұңғымалары, сондай-ақ натрий хлориді, натрий сульфаты және мыс кен орындары бар. Дегенмен, туризм әлі де дамымай келе жатыр. Саяхатшылар Санта-Роза қаласынан бастап Лихуэ-Калель ұлттық паркіне, Парк-Луро провинциялық қорығына барады немесе көптеген ранчоларды (estancias) аралайды, олардың кейбіреулері агротуризммен айналысады.
While mostly flat, the province does also contains mountains like Sierra de Lihuel Calel, where a variety of landforms can be observed; these include inselbergs, flared slopes, domes, nubbins, tors, tafonis, and gnammas. Most of Sierra de Lihuel Calel is made up ignimbrite, a volcanic rock type that was violently erupted by ancient volcanoes. In general, the province is dominated by two different types of climates: a temperate one in the east and a semi arid one in the west. Precipitation generally decreases from east to west and from north to south. During summer, the South Atlantic High is displaced to the southeast, which brings hot and humid air masses from the north and northeast. Now, the GDP per capita of the province is of US$14.000. Agriculture contributes a fourth to La Pampa's economy, the most important activity being cattle ranching, with 3,632,684 (2002) head, which takes place all over the province. Other livestock include 202,428 sheep, 140,498 goats and 64,118 pigs. The Northeast, on the more fertile lands, has also an important activity with wheat (10% of the national production), sunflower (13% of NP), maize, alfalfa, barley, and other cereals. There's also a dairy industry of 300 centres of extraction and 25 cheese factories, honey production, and salt extraction from salt basins. La Pampa is home to hundreds of oil and gas wells, as well as deposits of sodium chloride, sodium sulfate, and copper. Tourism is an underdeveloped activity, however. Visitors start at Santa Rosa and reach Lihué Calel National Park, Parque Luro Provincial Reserve or visit one of the many estancias, some of which are dedicated to agritourism.
Үкімет
Облыстық үкімет қалыпты үш тармаққа бөлінеді: атқарушы билік, оны халық сайлаған губернатор басқарады және ол кабинет мүшелерін тағайындайды; заң шығарушы билік; және сот билігі, оны Жоғарғы Сот басқарады. Ла-Пампа провинциясының Конституциясы провинцияның негізгі заңы болып табылады. Аргентинада ең маңызды құқық қорғау органы – Аргентина Федералды Полициясы, бірақ қосымша жұмыстар Ла-Пампа провинциялық полициясымен жүзеге асырылады.