Формоса провинциясы – Аргентинаның солтүстік-шығысындағы аймақ. Gran Chaco аймағының бөлігі, Парагваймен шектеседі. Тарихы мен географиясы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргентина провинциясы
Province of Argentina
Формоза провинциясы (foɾˈmosa) – Аргентинаның солтүстік-шығысында орналасқан провинция, Ұлы Чако аймағының бір бөлігі. Формозаның солтүстік-шығыс жағы Парагвайдың Асунсьон қаласына тікелей жанасады, ал оңтүстігі мен батысында Чако және Сальта провинцияларымен шектеседі. Астанасы – Формоза қаласы.
Formosa Province (foɾˈmosa) is a province in northeastern Argentina, part of the Gran Chaco Region. Formosa's northeast end touches Asunción, Paraguay, and the province borders the provinces of Chaco and Salta to its south and west, respectively. The capital is Formosa.
Облыс атауының қайнар көзі
Қаланың (және провинцияның) атауы "әдемі" деген мағынаны білдіретін архаикалық испан сөзі fermosa (қазіргі hermosa) сөзінен шыққан. Испан теңізшілері 16 ғасырда Парагвай өзенінің қазіргі қаланың алдында қайылатын жерін сипаттау үшін Vuelta Fermosa немесе Vuelta la Formosa деген атты қолданған. Бұл теңізшілер аңызға толы Сьерра-дель-Платаны іздеп келген.
The name of the city (and the province) comes from the archaic Spanish word fermosa (currently hermosa) meaning "beautiful". The name Vuelta Fermosa or Vuelta la Formosa was used by Spanish sailors in the 16th century to describe the area where the Paraguay River makes a turn, right in front of the actual city. These sailors were searching for the legendary Sierra del Plata.
Тарих
Бұл жердің түпкі тұрғындары пилагастар, вичис және тобалар, олардың тілдері әлі күнге дейін провинцияда қолданылады. Себастьян Кабот және Диего Гарсия де Могер бұл аймақты алғаш рет 16 ғасырдың басында Перу вице-корольдігінен Асунсьонға қарайтын жол табуға тырысып зерттеді. Пилкомайо және Бермехо өзендерінің тереңдігі аз болғандықтан, Асунсьонға қарай бағыт салу әрекеттері тоқтатылды. Аймақтағы алғашқы еуропалық қоныс, Консепсьон-дель-Бермехо, 1585 жылы құрылды. 1810 жылдары Аргентина мен Парагвай тәуелсіздік алғаннан кейін, аймақ екі ел арасындағы дау нығыз болды, бұл мәселе Үштік одақ соғысынан (1865–70 жж.) кейін ғана шешілді. 1879 жылы командир Луис Хорхе Фонтана Формоса қонысын құрды, бұл шалғай аймақты ұлттық назарға алып келді және 1884 жылы аумақтық мәртебесін бекітуге көмектесті. 1914 жылы Формосада 20 000-нан аз тұрғын болса, 1955 жылы президент Хуан Перонның жарлығымен провинция мәртебесіне ие болғанда 150 000-нан астам адам тұрды. 1947 жылы Аргентина жандармериясының көшпелі үндістерге жасаған Ринкон-Бомба қырғынынан кейін президент Перон провинцияда жер реформасы бағдарламасын бастады; алайда, 1955 жылы оны құлату кезінде бағдарлама бар болғаны 4000-ге жуық жер учаскесін берді. Формоса аймағының өсуі баяу болғанымен, тұрақты түрде дамыды, ал 1988 жылы Солтүстік-Шығыс Ұлттық университетінің Формоса кампусы Формоса Ұлттық университеті ретінде құрылды.
Native inhabitants of these lands include the Pilagás, Wichis and Tobas, whose languages are still spoken in the province. Sebastian Cabot and Diego García de Moguer first explored the area at the beginning of the 16th century trying to find a route from Viceroyalty of Peru to Asunción. Because the Pilcomayo and Bermejo Rivers are so shallow, the attempts to set a route towards Asunción was abandoned. The area's first European settlement, Concepción del Bermejo, was established in 1585. Following the establishment of Argentine and Paraguayan independence in the 1810s, the area fell under dispute between the two nations, a matter not settled until after the War of the Triple Alliance (1865–70). Commander Luis Jorge Fontana founded the settlement of Formosa in 1879, bringing the remote area into national attention and helping to secure a territorial status in 1884. Formosa had less than 20,000 inhabitants in 1914; but in 1955, when it acquired the status of Province by decree of President Juan Perón, it had already more than 150,000. Following the Masacre de Rincón Bomba by the Argentinean Gendarmerie of nomadic Amerindians in 1947, President Perón initiated a program of land reform in the province; the program, by the time of his 1955 overthrow, had issued only around 4,000 land grants, however. Continuing to grow slowly, though relatively steadily, the Formosa campus of the National University of the Northeast was established as the National University of Formosa in 1988.
География
26° 22°30' оңтүстік және 57°30' – 62°25' батыс географиялық координаталарында орналасқан жазықтар Бермехо және Пилкомайо өзендері аралығында, оңтүстік-шығысқа қарай сәл еңіспен жатыр. Осы тегістікке байланысты өзен арналары тұрақсыз, ал кішкентай көлдер пайда болып, бірте-бірте қайта сіңіріледі.
Located within the geographic coordinates 26° 22°30' south, and 57°30' 62°25' west, the plains run between the Bermejo and Pilcomayo Rivers with a slight inclination towards the southeast. Due to this flatness, riverbeds are not stable, and small lagoons that are slowly reabsorbed arise.
Климат
Жылдық орташа температура 21 °C; жазда 45 °C-қа дейін көтерілуі мүмкін. Тропикалық ауа райы шығыста теңдей жылдық жауын-шашынмен (жыл сайын 1000 мм) сипатталады, ал елдің қалған бөлігінде қыс құрғақ мезгіл (80 мм) болып келеді. Ылғалдылықтың айырмашылығы бір жағынан джунгли өсімдігіне, екінші жағынан Чакено орманға алып келеді. Салта провинциясымен шекара "Импенетрабель" ("Төңкерілмес") деп белгілі. Формосаның қорғалатын аумақтары – Рио Пилкомайо ұлттық паркі және Формоса ұлттық қорығы.
The average annual temperature is 21 °C; during summer it can rise to 45 °C. The tropical weather is characterized with uniform annual rains in the east (1000 mm annual), while in the rest of the country winter is a drier season (80 mm). The humidity variation results in the jungle vegetation on one side, and the Chaqueño forest in the other. The limit with the Salta Province is known as the Impenetrable ("Impenetrable"). Formosa's protected areas are the Río Pilcomayo National Park and the Formosa National Reserve.
Тайваньмен антиподтық қатынас
Сәйкес келуіне орай, провинцияның бір бөлігі Тайваньдың солтүгіне антоподты (қарсы) келеді, ол сонымен қатар "Формоза" деп те белгілі болған. (Тайваньты португалдық теңізшілер кем дегенде 1542 жылдан бері "Формоза" деп атаған.)
Coincidentally, part of the province is the antipode to northern Taiwan, which was also known as "Formosa". (Taiwan was named "Formosa" by Portuguese explorers since at least 1542.)
Фауна
Аргентинаның солтүстігінде орналасқан Формоза провинциясы өте бай жануарлар әлемімен танымал. Аймақтың ылғалды жерлер, ормандар, далалар және өзендерді қамтитын әртүрлі экожүйелері жануарлардың көптеген түрлеріне қолайлы ортаны қамтамасыз етеді. Формозаның жануарлар дүниесі керемет әртүрлілікпен ерекшеленеді, бұл кең аумақтың экологиялық тепе-теңдігін сақтауда маңызды рөл атқарады және экожүйенің жалпы тиімділігіне үлес қосады. Дегенмен, Формозаның туған жеріндегі жануарлар адамның қызметі салдарынан қырылдап азайды. Бұрын ормандар мен джунглилердің көптеп кездесетін тұрғыны болған ягуаретте саны азайған. Бұл аймақта пума сияқты басқа да мысық тұқымдас жануарлардың түрлері де мекендейді. Ылғалды ормандарда тапирлер мен маймылдар қоныстанса, олардың ішінде ерекше дауысымен танылған карая деп аталатын ұлыса маймыл ерекше көзге түседі. Құрғақ ормандарда армадиллолар, оның ішінде жергілікті тұрғындар тату-карета деп атайтын алып армадилло, сондай-ақ Чако аймағында кең таралған түлкілер мен кеміргіштер мекендейді. Формозадағы құстар мен бауырымен жорғалаушылардың саны Аргентинаның басқа провинцияларындағы популяцияларға ұқсас.
Formosa, a province located in northern Argentina, is renowned for its exceptional fauna diversity. The region's diverse ecosystems, encompassing wetlands, forests, grasslands, and rivers, provide a wide array of habitats for a rich variety of animal species. The fauna of Formosa showcases a remarkable assortment, playing a vital role in preserving the ecological balance of this vast environment and contributing to the overall functionality of the ecosystem. Nevertheless, the indigenous animals of Formosa have faced significant declines as a result of human activities. The yaguareté, once a prevalent inhabitant of the forests and jungles, has experienced a population decrease. Other felids, such as pumas and various feline species, also inhabit the area. The humid forest areas are home to tapirs and monkeys, with the distinctive howler monkey, known as carayá, standing out among them. In the drier forest zones, armadillos, including the giant armadillo, locally known as tatú carreta, alongside foxes and rodents commonly found in the Chaco region, have established their habitats. The bird and reptile populations in Formosa share similarities with those found in other provinces of Argentina.
Экономика
Алыстағы және ауқымды, қонақжайсыз географиясы мен климатымен қиындыққа тап болған Формоза экономикасы Аргентинаның ең кедейлерінің бірі болып келді. 2006 жылы оның экономикасы 2,082 миллиард АҚШ долларына, немесе жан басына шаққанда 4,278 АҚШ долларына бағаланды. Оның экономикасы Аргентинадағы үшінші ең кішкентай және екінші ең аз дамыған экономика, бірақ 2002 жылдан бері Аргентинаның жаңаруына белсенді үлес қосты. Өндіріс саласы нашар дамыған Формоза экономикасы мал шаруашылығы және мақта, жеміс сияқты ауыл шаруашылығы өнімдеріне негізделген, олар негізінен Патино, Пилагас және Пилкомайо департаменттерінде шоғырланған. Формозадағы мал басы 1,5 миллионнан асып, мал шаруашылығы провинцияның ауыл шаруашылығының негізгі бағыты болып табылады. Аргентинаның басқа аймақтарындағыдай, Формозада да ауыл шаруашылығы басқа салаларға ұзын уақыттан бері басымдықтан шығып, жалпы өнімнің шамамен 10% құрайды (орташа көрсеткіштен сәл жоғары). Мақта өндірісі 1970 жылдардың соңында 100 000 тоннадан 1990 жылдардың соңында 10 000 тоннаға дейін төмендеді, себебі халықаралық бағаның құлдырауы және бекітілген валюта бағамы. 2001 жылғы дағдарыстан кейін өндіріс 2004 жылы жылына 50 000 тоннаға дейін сәл қалпына келді. Мақта егілген жерлердің 70% астамы 10 гектардан кішкентай отбасылық шаруашылықтарға тиесілі. Мақта провинцияның ауыл шаруашылығы байлығының жартысын құрайды, одан кейін соя (жылына 25 000 тонна) және жүгері (жылына 55 000 тонна) келеді, олар 2001 жылғы дағдарыстан кейін аздап жанданды. Ішкі тұтынуға арналған бананның орташа жылдық өнімі 70 000 тоннаға жетеді. Экспортқа арналған цитрус және шырын өндірісі, әсіресе грейпфрут, қарқынды өсіп келеді, 1200 гектарға отырғызылып, жылдық өнім шамамен 15 000 тоннаны құрайды. Басқалары: бал (273 тонна) және одан жасалған өнімдер, ағаш (140 000 тонна) және тоқыма өнеркәсібі (мақта, былғары). Туристік инфрақұрылым жетілмеген. Қызығушылық тудыратын орындарға Формоса қаласы, Рио Пилкомайо ұлттық паркі, Банадо Ла Эстрелла, Лагуна Йема, Эррадура қаласы және Миссия Лайши кіреді.
Remote and saddled by its inhospitable geography and climate, Formosa's economy has long been one of Argentina's poorest. Its economy in 2006 was estimated at US$2.082 billion, or, US$4,278 per capita. Its economy is the third smallest and second least developed in Argentina, yet it has shared in Argentina's recovery since 2002 very well. Poorly industrialized, Formosa's economy is based on cattle and agricultural activities like cotton and fruit cultivation, these being mostly centered in the Patino, Pilagás and Pilcomayo departments. Cattle in Formosa exceed 1.5 million head and ranching has long been the agricultural mainstay of the province. Like elsewhere in Argentina, agriculture has long since been overtaken by other activities and amounts to about 10% of Formosa's output (somewhat more than average). Cotton cultivation passed from over 100,000 tons at the end of the 1970s to 10,000 at the end of the 1990s because of the drop of the international price, and the fixed exchange rate. After the 2001 crisis, production slightly revived to 50,000 tons a year in 2004. More than 70% of the area sown with cotton belongs to small family run farms of less than 10 hectares. Cotton represents half of the agricultural wealth of the province followed by soybean (25,000 tons a year) and maize (55,000 tons), who have experienced a less dramatic invigoration after the 2001 crisis. Bananas, grown mainly for domestic consumption, amount to a steady annual average crop of 70,000 tons. Citrus and juice production for exportation, specially grapefruit, is growing rapidly, with 1,200 planted hectares and an annual production of around 15,000 tons. Others; honey (273 tons) and derivatives, timber wood (140,000 tons) and textile industry (cotton, leather). Tourist infrastructure is barely developed. Sites of interest include the city of Formosa, the Río Pilcomayo National Park, Bañado La Estrella, Laguna Yema, Herradura town, and Misión Laishí.
Үкімет
Облыстық үкімет қалыпты үш тармаққа бөлінеді: атқарушы билік, оны халық сайлаған губернатор басқарады және ол кабинет мүшелерін тағайындайды; заң шығарушы билік; және сот билігі, оны Жоғарғы Сот басқарады. Формоза провинциясының Конституциясы провинцияның негізгі заңы болып табылады. Аргентинада ең ірі құқық қорғау мекемесі – Аргентина Федералды Полициясы, бірақ қосымша жұмыстарды Формоза облыстық полициясы атқарады.
The provincial government is divided into the usual three branches: the executive, headed by a popularly elected governor, who appoint the cabinet; the legislative; and the judiciary, headed by the Supreme Court. The Constitution of Formosa Province forms the formal law of the province. In Argentina, the most important law enforcement organization is the Argentine Federal Police but the additional work is carried out by the Formosa Provincial Police.
Мемлекеттік әнұран
Формозаның "Himno Marcha Formosa" деп аталатын өзінің әнұраны бар. 1955 жылғы 8 сәуірде "Марша Формоза" әнұраны алғаш рет орындалды, 1964 жылы оның түпкілікті нұсқасы жасалып, ән ретінде ресми мәртебе алды. 1988 жылғы 21 шілдедегі №1471 жарлық бойынша бастауыш, орта және жоғары білім беру мекемелерінде міндетті білім беру және оны қоғамдық шараларда орындау белгіленді.
Formosa has its own anthem, called "Himno Marcha Formosa". On April 8, 1955, the Anthem "Marcha Formosa" was sung for the first time, in 1964 the definitive arrangement of it was made and it became official as a song. By decree No. 1471 of July 21, 1988, compulsory education was established in primary, secondary and tertiary establishments and its intonation in public events.