Кіріспе

Уругвай тарихы әр түрлі кезеңдерді қамтиды: Колумбқа дейінгі дәуір немесе ерте тарих (16 ғасырға дейін), отарлық кезең (1516–1811), Ұлт құру кезеңі (1811–1830) және Уругвайдың тәуелсіз мемлекет ретіндегі тарихы (1830 жылдан қазіргі уақытқа дейін). Жазбаша тарих 1516 жылы Хуан Диас де Солис экспедициясымен испандық жазбагерлердің Рио-де-ла-Платаға келгенімен басталды, бұл аймақты испандықтардың билеуінің басталуын білдірді. 1527 жылы қазіргі Уругвай аумағында алғашқы еуропалық елді мекен құрылды. Оны Себастьян Кабот, испан экспедициясының басшысы негіздеді. 1777 жылы испан тәжі Рио-де-ла-Платаның вице-корольдігін құрды, ол 1810 жылғы мамыр революциясынан кейін ыдырай бастады. Қазіргі Уругвай аумағына Португалия, Бразилия және Алгарве Біріккен Корольдігі шабуыл жасады, алғашқыда Португалия корольдығының бөлігі болып, Цисплатина провинциясы құрылды. 1824 жылы Бразилия империясына қосылды, ал бір жылдан кейін тәуелсіздігін жариялады, осылайша Цисплатин соғысы басталды. 1828 жылы британдық делдалдықпен бейбіт келісімге қол қойылып, Уругвайдың тәуелсіздігі мойындалды. 1830 жылы елдің алғашқы конституциясы қабылданды.

Жергілікті

Адамның ең ерте іздері шамамен 10 000 жыл бұрынғы кезеңге жатады және олар Бразилиядан бастау алған мәдениеттердің жалғасы болып табылатын Каталаненсе және Куарейм мәдениеттерінің аңшы-жинақшы мәдениеттеріне тиесілі. Ең көне табылған болалар шамамен 7 000 жыл бұрын жасалған. Шамангадан ежелгі тас өнерінің мысалдары табылды. Шамамен 4 000 жыл бұрын бұл жерге шарруа және гуарани халықтары келді. Колониялық кезеңге дейін Уругвай аумағында аң аулау және балық аулау арқылы күнкөріс көріп, 10 000 – 20 000 адамнан аспайтын көшпелі шарруа, чана, арачан және гуарани тайпалары тұрған. 1500 жылдары еуропалықтармен алғашқы байланыс кезінде шамамен 9 000 шарруа, 6 000 чана және гуарани болған деп есептеледі. Уругвай тәуелсіздік алған кезде жергілікті халықтар еуропалық аурулар мен үздіксіз соғыстардың нәтижесінде көбінесе жоғалып кеткен. Еуропалық геноцид 1831 жылдың 11 сәуірінде Сальсипуедс қырғынымен аяқталды, онда президент Фруктуозо Ривераның бұйрығымен Уругвай армиясы шарруа ерлерінің көпшілігін өлтірді. Қалған 300 шарруа әйелдері мен балалары еуропалықтарға үй шаруашылығындағы құлдар мен қызметшілер ретінде таратылды.

Колонизация

Колониялық дәуірде Уругвайдың қазіргі аумағы Банда Ориентал (Уругвай өзенінің шығыс жағалауы) деп аталды және Португалия Бразилиясы мен Испания империясының бәсекелес колониялық мүдделері арасындағы аралық аймақ болды. Португалдықтар қазіргі Уругвай аймағын 1512–1513 жылдары алғаш рет зерттеді. 1516 жылы бұл жерге қонған алғашқы еуропалық саяхатшы Хуан Диас де Солис болды, бірақ ол жергілікті тұрғындар тарапынан қаза болды. Фердинанд Магеллан 1520 жылы Монтевидео болашақ орнына тоқтады. Себастьян Кабот 1526 жылы Рио-де-ла-Платаны зерттеді, бірақ сол кезде тұрақты елді мекендер құрылмады. Алтын мен күміс кендерінің болмауы 16-шы және 17-ші ғасырларда аймақтың қоныстануын шектеді. 1603 жылы Эрнандо Ариас де Сааведраның бұйрығымен мал және жылқы әкелінді, ал 17-шы ғасырдың ортасына қарай олардың саны күрт өсті. Қазіргі Уругвай аумағындағы алғашқы тұрақты елді мекенді 1624 жылы испан иезуиттері Рио-Негродағы Вилла-Сорианода құрды, онда олар Шарруа тайпасы үшін Мисионс Ориенталиес жүйесін құруға тырысты. 1680 жылы португалдық отарлаушылар Буэнос-Айреске қарама-қарсы жағалаудағы Ла-Плата өзенінің солтүстік жағалауында Колония-ду-Сакраменту қаласын құрды. Испания Португалияның Бразилия шекарасын кеңейтуіне тыйым салуға тырысқанда, испан отарлаушылық әрекеті күшейді. 1726 жылы испандықтар солтүстік жағалауда Сан-Фелипе-де-Монтевидео қаласын салды, ал оның табиғи порты көп ұзамай Буэнос-Айреспен бәсекелесетін сауда орталығына айналды. Олар сондай-ақ Колония-дель-Сакраментоны басып алуға тырысты. 1750 жылғы Мадрид шарты испандықтардың Банда Ориенталға бақылауын бекітті, отарлаушыларға жер берілді және жергілікті кабельдо құрылды. 1776 жылы жаңа Рио-де-ла-Плата вице-корольдігі құрылды, оның астанасы Буэнос-Айрес болды және Банда Ориентал аумағы оның құрамына кірді. Осы кезде жер мал өсірушілер арасында бөлістірілді, ал ет маңызды өнімге айналды. 1800 жылға қарай Монтевидеода 10 000-нан астам адам, ал провинцияның қалған бөлігінде 20 000-ға жуық адам тұрды. Олардың шамамен 30 пайызы африкалық құлдар еді. Уругвайдың 19-шы ғасырдың басындағы тарихы Ла-Плата бассейніне үстемдік ету үшін британдықтар, испандықтар, португалдықтар және жергілікті отарлаушы күштер арасындағы үздіксіз қақтығыстармен қалыптасты. 1806 және 1807 жылдары ағылшын-испан соғысы (1796–1808) кезінде британдықтар шабуыл жасады. Буэнос-Айрес 1806 жылы басып алынды, содан кейін Сантьяго де Линьерс басқаратын Монтевидео күштері тарапынан босатылды. 1807 жылы жаңа және күшейтілген британдық шабуыл кезінде Монтевидео 10 000 британдық әскермен басып алынды. Алайда британдықтар екінші рет Буэнос-Айреске басып кіре алмады, ал Линьерс капитуляция шартында Монтевидеоның босатылуын талап етті. Ұлыбритания мен Испания Наполеонға қарсы одақтас болғандықтан, Пиреней соғысы британдықтардың шабуылдарына тоқет берді.

Артигас тұсында провинциялық бостандық

1810 жылғы мамыр революциясы Буэнос-Айресте вице-корольдікте испан билігінің аяқталуына және Рио-де-ла-Платаның Біріккен провинцияларының құрылуына әкелді. Революция Монтевидео тұрғындарын испан тәжіне адал қалған роялистерге (көпшілігі солай болды) және провинциялардың Испаниядан тәуелсіздігін қолдаған революционерлерге бөлді. Бұл жақын арада Буэнос-Айрес пен испан вице-королі арасындағы Бірінші Банда Ориентал науқанына алып келді. Жозе Гервасио Артигас басқарған жергілікті патриоттар 1811 жылғы 26 ақпанда Испания билігіне қарсы соғыс жариялады. Буэнос-Айрес көмегімен Артигас 1811 жылғы 18 мамырда Лас-Пьедрас шайқасында испандарды жеңіп, Монтевидеоға қоршау салды. Осы сәтте испан вице-королі Бразилиядан португалдарды Банда Ориенталға әскери шабуыл жасауға шақырды. Бұл провинцияны португалдарға жоғалтудан қорқып, Буэнос-Айрес испан вице-королімен бейбіт келісімге келді. Британдықтардың ықпалымен португалдар 1811 жылдың соңында қайтарылып, Монтевидеоны роялистердің бақылауында қалдырды. Буэнос-Айрестің бұл сатқындығына ашуланған Артигас шамамен 4000 қолдаушысымен бірге Энтре-Риос провинциясына шегінді. 1813 жылғы Екінші Банда Ориентал науқанында Артигас Буэнос-Айрестен Хосе Рондо әскеріне қосылып, Монтевидеоға екінші рет қоршау салды, нәтижесінде қала Рио-де-ла-Платаға берілді. Артигас Буэнос-Айрес үстемдігінен құтылуды және Тукуман конгресінде көзделгендей орталықтандырылған мемлекет құруды қалаған бірнеше провинцияны біріктірген "Азат халықтар лигасының" құрылысына қатысты. Артигас осы Лиганың қорғаушысы болып жарияланды. Оның саяси идеяларына (артигизм) сүйене отырып, ол жер реформасын жүргізіп, жерді шағын шаруаларға бөліп берді.

Бразилия провинциясы

Федералды Лиганың беделінің және ықпалының үнемі артуы Португалия үкіметін алаңдатты, ол Лиганың республикалық идеялары Бразилияның жанындағы португал колониясына таралуын қаламады. 1816 жылдың тамызында Бразилия әскерлері Артигасты және оның төңкерісін жою мақсатымен Банда Ориенталды жаулап алуға кірісті. Португалия әскерлерінің құрамында Наполеон соғыстарының тәжірибелі, тәртіпті португалдық еуропалық әскерлері мен жергілікті бразилиялық әскерлер болды. Көптеген әскери тәжірибесі мен материалдық артықшылығы бар бұл әскер 1817 жылдың 20 қаңтарында Монтевидео қаласын басып алды. 1820 жылы Артигастың күштері Такуарембо шайқасында жеңіліске ұшырады, содан кейін Банда Ориентал Бразилия құрамына Цисплатина провинциясы ретінде қосылды. 1823-1824 жылдары Бразилияның тәуелсіздік соғысы кезінде Монтевидео тағы бір рет қоршауға алынды.

Отыз үш

1825 жылы 19 сәуірде Буэнос-Айрес қолдауымен Хуан Антонио Лаваллея басқарған Отыз Үш шығыс адамы Цисплатинаға түсті. Олар 20 мамырда Монтевидеоға жетті. 14 маусымда Ла-Флоридада уақытша үкімет құрылды. 25 тамызда жаңадан сайланған провинциялық жиналыс Цисплатина провинциясының Бразилия империясынан бөлініп, Рио-де-ла-Плата біріккен провинцияларына адал болатынын жариялады. Бұған жауап ретінде Бразилия Цисплатин соғысын бастады. Бұл соғыс 1828 жылы 27 тамызда Монтевидео шартына қол қойылып аяқталды. Ұлыбританиялық дипломат, виконт Понсонбинің делдалдығымен Бразилия мен Аргентина екі елдің арасындағы буферлік мемлекет ретінде тәуелсіз Уругвайды мойындауға келісті. Парагвай сияқты, Уругвайдың тәуелсіздігі толық кепілдікке алынбады, тек Парагвай соғысы ғана Уругвайдың ірі көршілерінің аумақтық мүдделерінен толық тәуелсіздігін қамтамасыз етті. 1830 жылғы Конституция 1829 жылдың қыркүйегінде бекітіліп, 1830 жылдың 18 шілдесінде қабылданды.

Сыртқы қатынастар

Монтевидео үкіметі Бразилияның қаржылық және әскери қолдауына 1851 жылы екі ел арасындағы мәңгілік одақ туралы бес шартқа қол қою арқылы жауап берді. Монтевидео Бразилияның Уругвайдың ішкі істеріне араласу құқығын растады. Уругвай сондай-ақ Рио Куареймнің солтүстігіндегі аумақтық талаптарынан бас тартты, осылайша оның аумағын шамамен қысқартты және Лагуна-Мерин мен Рио Ягуарон суларындағы Бразилияның эксклюзивті кеме жүргізу құқығын мойындады, бұл екі елдің табиғи шекарасы болды. 1851 жылғы шарттарға сәйкес, Бразилия қажет деп санаған сайын Уругвайға әскери түрде араласты. 1865 жылы Бразилия императоры, Аргентина президенті және Колорадо генералы Венансио Флорес, олардың екеуі де билікке келуіне көмектескен Уругвай үкіметінің басшысы, Үштік одақ туралы шартқа қол қойды. Үштік одақ Парагвайдың басшысы Франсиско Солано Лопеске қарсы соғыс үшін құрылды. Бұл соғыс қысқа ғана болғандықтан, егер Парагвайдың Бланколарды қолдауы (Бразилия мен Аргентина провинцияларына шабуылдар) ұзақ және қымбат Парагвай соғысына әкелмеген болса, Бразилия мен Аргентинаның мүдделері үшін үлкен жетістік болар еді. 1868 жылдың ақпан айында бұрынғы президенттер Бернардо Берро мен Венансио Флорес қаныпездікпен өлтірілді.

Фальсификацияларға қайта оралу, 186575

Венансио Флорес Уругвай президенті болып сайланғанда, фьюзионистік саясат аяқталды, бұл Бланко және Колорадо фракцияларын қайта күшейтіп, бөліп тастады. Колорадолар 1865 жылдан 1958 жылға дейін үздіксіз билік жүргізді, ішкі қайшылықтарға, көршілес мемлекеттермен қақтығыстарға, саяси және экономикалық құбылуларға және Еуропадан келген жаппай көші-қон толқынына қарамастан. 1860-жылдары Уругвай өркендеу кезеңін бастан өткерді. Монтевидео аймақтың маңызды экономикалық орталығына айналды. Табиғи портының арқасында ол Аргентина, Бразилия және Парагвай елдерінен тауарлардың транзиттік пунктіне айналды. Уругвай өзенінің бойында орналасқан Паисанду және Салто қалалары да ұқсас дамуға ие болды. Қала ішінде жаңа аудандар пайда болды және көптеген ғимараттар салына бастады. Азамат соғысынан кейін басталған еуропалық көші-қон жалғасты, ал Вилла Космополис (қазіргі Вилла-дель-Серро) кеңейді. Экономика Азамат соғысынан кейін, әсіресе мал шаруашылығы және экспорт салаларында күрт өсімді бастан өткерді. 1860 мен 1868 жылдар аралығында қойдың саны 3 миллионнан 17 миллионға дейін өсті. Бұл өсімнің себебі ең алдымен еуропалық иммигранттар енгізген мал шаруашылығының жақсартылған әдістеріне байланысты болды. 1866 жылы елде алғашқы теміржол желісі салынды. Итальяндықтар Монтевидеода Итальяндық сауда палатасын құрды, ол Италиямен саудада және қаладағы итальяндық орта тапты дамытуда стратегиялық рөл атқарды. Генерал Лоренцо Батлье и Грау үкіметі 1870 жылдың қыркүйегінде Бланко көшбасшысы Тимотео Апарисио бастаған «Найзалар революциясын» басып тастады. Бұл саясаттың орнатылуы биліктегі партия мен оппозиция партиясының қатар өмір сүруіне негізделген жаңа келісім формуласын іздеуді білдірді. 1875 жылдың мамырында принципистар «Үш түсті революцияны» бастады, ол сол жылдың соңында Бланко көшбасшысы Апарисио Саравия мен Лоренцо Латорре басқаратын әскер күштерінің күтпеген коалициясымен жеңіліске ұшырады. 1875 жылдан 1890 жылға дейін әскерилер саяси биліктің орталығына айналды. Ел тұрақсыз жағдайды бастан өткерді, сондықтан екі ірі топтың өкілдері – «hacendados» өкілдерін біріктірген Уругвай ауылдық қауымдастығы және шетелдік саудамен айналысатын кәсіпкерлерді біріктірген Монтевидеоның жоғары коммерциясы Латорреге билікті алуды ұсынды. 1876 жылдың 10 наурызында Лоренцо Латорре Педро Варела Оливера үкіметін құлатып, күшті атқарушы президенттік билікті орнатты, ол Латорре режимі деп белгілі болды. Латорре режимінің негізгі мақсаттары – ішкі бейбітшілікке, тәртіпке (әсіресе ауылдық жерлерде) қол жеткізу және жеке меншік құқығын нығайту болды. Осы мақсаттарға жету үшін елдің жаңғыруына және заманауи мемлекеттік аппарат құруға әкелген реформалар жүзеге асырылды. Бейбітшілік пен тәртіпті қамтамасыз ету үшін қауіпсіздік күштері кәсібилендіріліп, жаңғыртылды. Ұлттық армия Маузер және Ремингтон мылтықтарына монополия құрды, бұл оған кез келген көтеріліске қарсы үстемдік етуге мүмкіндік берді, сонымен қатар бүлікшілерді қорқыту құралы ретінде қызмет етті. Мал ұрлығы мен қарақшылықтың алдын алу үшін ауыл полициясы құрылды. Бастапқыда ол сондай-ақ зайырлы болуы тиіс еді, бірақ үкімет пен католик шіркеуі арасындағы қарым-қатынасты нашарлату үшін бұлай болмауға шешім қабылданды. Ата-аналар балаларына катехизис сабақтары оқытылуын қаласа, олар мұны нақтылаулары керек деп белгіленді. Мемлекеттік білім берудің құрылуы португал тілінде сөйлейтін Бразилия шекарасына жақын аудандарда испан тілінің нығаюына, сондай-ақ иммигранттардың интеграциясына ықпал етті. «Теміржол жолдары туралы жалпы заң» қабылданғаннан кейін теміржол желісі реттеліп, кеңейтілді, британдық капиталмен алғашқы компаниялар құрылды. Теміржолдар Монтевидеода жиналды, бұл шикізатты және өндірілген өнімді елдің басты портына тасымалдауға мүмкіндік берді, сондай-ақ қарулы көтеріліс болған жағдайда әскерлердің аумақтың кез келген бөлігіне жылдам қозғалуын қамтамасыз етті. Телеграф желісі де бүкіл елге кеңейтілді. Сол жылы елдегі қолданыстағы викариат Рим папасы Лео XIII-тің 1878 жылдың 13 шілдесінде Монтевидео епархиясына көтерілді, ал Ясинто Вера Монтевидеоның бірінші епископы болып тағайындалды. Әскерилік кезеңде Азамат соғысынан кейін басталған еуропалық иммигранттардың көп саны жалғасты. Бұл елдің мәдениеті мен демографиясына қатты әсер еткен үлкен итальяндық-уругвайлық және испандық-уругвайлық қауымдастықтардың құрылуына әкелді. Бірнеше онжылдықта Уругвай халқы екі есе өсті, ал Монтевидео халқы үш есе өсті, өйткені көптеген жаңа иммигранттар сонда қоныстанды. 1860 жылы халықтың 48 пайызын құраған иммигранттардың саны 1868 жылы 68 пайызға өсті. 1870-жылдары тағы 100 000 еуропалық келді, сондықтан 1879 жылы Уругвайда шамамен 438 000 адам тұрды, олардың төрттен бірі Монтевидеода. Көші-қонның арқасында Уругвай халқы 20 ғасырдың басында бір миллионға жетті. Экономика да тұрақталды және экспорт, әсіресе Hereford сиыр еті мен Merino жүн экспорты артты. Фрай Бентоста консервіленген сиыр еті өндірісі басталды. 1880 жылы Лоренцо Латорре президенттік лауазымнан кетіп, оның орнына Франсиско Антонино Видаль келді, ол өзінің мерзімін аяқтады. 1882 жылы оның орнына Максимо Сантос келді. 1886 жылы Кебрачо революциясы болды, онда Бланко және Колорадо жақтастарын біріктірген революциялық күштер милитаристтік үкімет күштеріне қарсы шықты. 1886 жылдың тамызында президент Сантос қастандықтан аман қалды, бұл оның лауазымынан кетуіне әкелді. Максимо Сантостың орнына Кебрачо революциясы кезінде үкімет күштерін басқарған генерал Максимо Тахес келді. Ол саяси партиялардың қайта ұйымдастырылуына мүмкіндік берген ашық саясат жүргізді.

Азаматтық билікке және коллективизмге оралу, 1890-1903

1890 жылға қарай елде урбанизацияның үдеуі, еуропалық иммиграцияның артуы, міндетті білім беру есебінен білім деңгейінің жоғарылауы және орта таптың дамуы сияқты түрленулер жалғасты. Саяси салада 1903 жылға дейін созылған кезең, ондаған жылдар бойы үстемдік құрған каудиллизмнің есебінен жоғары буржуазияның саяси басымдығымен ерекшеленді. Ол, биліктегі президент жоғары сайланатын лауазымдарға үміткерлерді өзі таңдауы керек деген саяси тезисті ұсынатын «Жиындық сайлау» ұғымын ұсынды. Осылайша, «La Colectividad» тобының мүшелері, Колорадо партиясының бір бөлігі, президенттікке үзбей иелік етуді қамтамасыз етті. Эррера мен Обес билікке келгеннен кейін бірнеше ай өткен соң Баринг дағдарысы болды, ол уругвай экономикасына зор әсер етті. 1894 жылы Хуан Идиарте Борда – «La Colectividad» мүшесі – Эррера и Обестің президенттік лауазымынан кейін орнына келді. Оның басшылығымен мемлекеттік банк – Banco de la Republica құрылды. Коллективизмге байланысты, мемлекеттік саясат президенттің жақын шеңберінен шығармады және Колорадо партиясының үстемдігін қамтамасыз етті, ал Ұлттық партия сайлау заңнамасының нәтижесінде және 1896 жылғы сайлаудағы әділетсіздіктерді айыптауға байланысты қатысудан шеттетілді. 1897 жылдың наурыз айында Бланко каудильо Апарисио Саравия бастаған көтеріліс болды, ол 1897 жылғы революция ретінде белгілі болды. Қарсыласу Пакто де ла Круз шартының қолдануымен аяқталды, онда саяси өкілдік пен бірлескен басқару туралы келісімге қол жеткізілді. Осылайша, Серро-Ларго, Трейнта-и-Трес, Ривера, Малдонадо, Флорес және Сан-Хосе департаменттерінің губернаторлары Ұлттық партияның орталық органы – Құрметті Кеңес тарапынан тағайындалатын болды. 1897 жылдың 25 тамызында Президент Хуан Идиарте Борда Тәуелсіздік күні тойлауларына қатысқанда қаза тапты. Оның орнын 1903 жылға дейін осы лауазымды атқарған Хуан Линдольфо Куэстас басты. 19 ғасырдың соңында уругвай қоғамының жоғары білім және мәдени деңгейіне байланысты «900 ұрпағы» пайда болды, ол жазушылар, ақындар және зиялылардың ықпалды тобы еді. Оның құрамына Флоренсио Санчес, Мария Эухения Ваз Феррейра, Хулио Эррера и Рейссиг, Делмира Агустини және Хорасио Кирога және тағы басқалар кірді.

Баттл дәуірі, 190333

Жозе Батль и Ордонес 1903 жылдан 1907 жылға дейін және 1911 жылдан 1915 жылға дейін президент болды, Уругвайдың қазіргі саяси дамуының үлгісін қалыптастырды және 1929 жылы қайтыс болғанға дейін саяси аренада басымдық танытты. Батль бірлесіп қатысу келісіміне қарсы болды, себебі ол департаменттерді партиялар арасында бөлуді демократиялық емес деп есептеді. Бланколар пропорционалды сайлау жүйесі енгізілсе, өз биліктерін жоғалтудан қорқып, 1904 жылы Апарисио Саравия басқарган соңғы төңкерісті бастады, ол Масолер шайқасында Колорадоның жеңісімен аяқталды. Батль дәуірінде жұмысшы халыққа жаңа құқықтар, отарлауды қолдау, жалпы еркек сайлау құқығы, шетелдік компанияларды мемлекеттік меншікке алу, заманауи әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін құру сияқты түрлі реформалар жүзеге асырылды. Батль басқарған кезде сайлаушылар саны 46 мыңнан 188 мыңға дейін өсті. 1905 жылы төмен кірісті азаматтар үшін табыс салығы алынып тасталды, әрбір қалада орта мектептер ашылды (1906), әйелдерге ажырасу құқығы берілді (1907), телефон желісі мемлекеттік меншікке алынды (1915). Кедей шаруаларға несиелер мен тұқымдық материалдар берілді, ауыл шаруашылығы колониялары құрылды, ал Монтевидео да осы жылдары үлкен әлеуметтік және экономикалық дамуға ие болды. Департаменттердің барлық астаналарында ауруханалар, босандыру үйлері мен ғылыми-зерттеу институттары, сондай-ақ орта мектептер салынды. Орта білім Университеттің орта және дайындық білім бөліміне біріктірілді. Сонымен қатар, 1919 жылы "орта мектепті бітірмеген ересектер білімін жалғастыруы үшін" кешкі орта мектеп ашылды. Батллизмнің экономикалық саясаты компанияларды мемлекеттік меншікке алуға негізделген, себебі кейбір қызметтерді мемлекет жалпы игілік үшін қамтамасыз етуі керек деп есептелді. Компанияларды сатып алуға жұмсалатын қаражаттың заңдық лимитімен, ұлттандырулардың ішінде электр энергиясын беру – Ұлттық электр станциялары және электр желілері басқармасы құрылды, сақтандыру компаниялары және ипотекалық несиелер – 1911 жылы құрылған Мемлекеттік сақтандыру банкі мен Уругвайдың Ипотекалық банкі 1912 жылы мемлекеттік меншікке алынды. Бұдан өзге, ағылшын басқаратын теміржолдармен бәсекелесу үшін теміржолға параллель жолдар салу басталды, ал Монтевидеода мемлекеттік басқаруда трамвай желілері орнатылды. 1918 жылғы Конституция саяси келіссөздер нәтижесінде Республика Президенті мен Ұлттық әкімшілік кеңесінен тұратын атқарушы билікті құрды, бұл – коллегиялық орган. Президент – оның өкілеттік мерзімі төрт жылды құрады – Ішкі істер, қорғаныс және сыртқы істер министрліктерінің басшыларын тағайындады. Ұлттық әкімшілік кеңесі қаржы, білім, еңбек, денсаулық сақтау және қоғамдық жұмыстар министрліктерінің басшыларын тағайындады. Бұл коллегиялық орган тікелей сайланды және әр екі жылда бір рет оның мүшелерінің 1/3 бөлігі жаңаланды. 1900 жылдар шамасында Уругвайдағы нәресте өлімі көрсеткіші (НӨК) әлемдегі ең төменгі көрсеткіштердің біріне ие болды, бұл халықтың өте сау екенін көрсетеді. Алайда 1910 жылы НӨК бір қалыпқа келді, ал басқа елдерде төмендеуін жалғастырды. Өлімнің негізгі себептері – диарея және тыныс алу жолдары аурулары азаймады, бұл халық денсаулығының нашарлауын көрсетті. Батльдің қайтысынан кейінгі жылдары қосымша әлеуметтік және экономикалық реформалар жүргізілді. 1930 жылы Уругвай тұңғыш рет ФИФА Әлем чемпионатының өткізілді және жеңіске жетті. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың алғашқы онжылдықтарында ел демократиясы мен әлеуметтік мемлекетін консолидациялауға, сондай-ақ жоғары білім беру және мәдени деңгейге қол жеткізуге үлес қосты, сондықтан оны "Американың Швейцариясы" деп атай бастады.

Габриэль Терраның диктатурасы, 193338

1920 жылдары Уругвай қоғамы мен экономикасы гүлденіп, қазіргі заманға сай болды. Дегенмен, 1929 жылғы Уолл-стрит құлауы сыртқы саудаға зор тәуелді болған елге ауыр соққы берді. Ұлыбритания Британ империясының экономикалық конференциясында Уругвайдан импорт көлемін тоқтатуға шешім қабылдады, ал халықаралық ет бағасы күрт төмендеді. 1930 жылға қарай экономикалық дағдарыс елге тарады, жұмыссыздық өсті, уругвайлық песоның құны түсті және ет өңдеу өндірісі 60%-дан астамға азайды. Ол 1931 жылдың 1 наурызында қызметке кірісті және 1918 жылғы Конституцияны сынады, ол Ұлттық әкімшілік кеңесін құрды, оны басқару мүмкін емес деп есептеді. Кеңестің экономикалық дағдарысты жеңілдету үшін қабылдаған шаралары қоғамның барлық салаларын қамтитын түзетулерді қамтыды, бұл жалпы наразылықты күшейтіп, органның саяси оқшаулануына әкелді. Кеңестің Колорадо Батллист көпшілігі мен Тәуелсіз Ұлттық партиясының азшылығы мемлекеттік араласуды жүзеге асыру туралы келісімге келді, осы мақсатта шетелдік компаниялардың валютадан заңсыз шығуына жол бермеу үшін мемлекеттік мұнай компаниясы – Ұлттық жанармай, спирт және портланд цементі әкімшілігі (ANCAP) құрылды. Кеңес келісімді қабылдамады, оппозициялық Ұлттық партияның басшысы Луис Альберто де Эррера президент Террамен бірге конституциялық реформаны жүргізу науқанына қосылды. 30 наурызда «Эль Диа» газетінде конституциялық реформаға қарсы Колорадо Батллист саясаткерлерінің манифесті жарияланды, жауабында Терра парламент пен Ұлттық әкімшілік кеңесін таратып, төңкерілді. Бұл оқиға «терристалық диктатураның» басталуы деп аталды. Терра дәстүрлі, протекционистік және кооперативтік режимді орнатты. Ол ұлттық символиканы дәріптеумен және әскери шерулермен ерекшеленді. 1933 жылдың маусым айында Конституциялық Ассамблеяның мүшелерін сайлау өтті. 1934 жылдың наурызында бұл орган оны 1938 жылға дейін президент етіп тағайындады. Сәуірде жаңа конституцияны мақұлдаған референдум өтті. Ол Ұлттық әкімшілік кеңесін таратып, оның өкілеттіктерін президентке берді, жеке басқарушы билікті қалпына келтірді. Сонымен қатар, гомосексуализм қылмыстан шығарылды, көптеген құқықтар конституциялық деңгейде бекітілді, екі жыныстың теңдігі мен әйелдердің сайлау құқығы орнатылды. Сыртқы саясатта Терра режимі 1935 жылы Кеңес Одағымен дипломатиялық қатынастарды үзіп, 1936 жылы Франсиско Франко басқарған Испанияның Ұлттық қорғаныс кеңесін мойындады. Оның басқару кезеңінде Ринкон-дель-Бонете су электр стансасын салу неміс компанияларының консорциумына тапсырылды, олар елге өздерінің мамандарын жеткізіп, оларды ауылдық аймақтағы қалада орналастырды. Терраның орнын оның жақын саяси серігі және қайын інісі генерал Альфредо Балдомир Феррари иеленді. Осы кезеңде мемлекет елдің экономикасы мен саудасына бақылауды сақтап, сонымен бірге еркін нарық саясатын жүргізді.

Диктабланда және жаңа конституция, 193847

1938 жылғы сайлауда Колорадолық Альфредо Балдомир Феррари президент болып сайланды. Терраның диктатурасы аяқталған соң, көптеген әлеуметтік және саяси топтар жаңа конституциялық реформаны қолдады, және президент Балдомир оған қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда президент Балдомир елдің бейтараптығын жариялады. Бірақ, айлар өте келе, Уругвай үкіметі одақтастар мен АҚШ-тың нұсқауларына көшіп, Габриэль Терраның сыртқы саясатынан түбегейлі өзгеше жаңа бағыт алды. 1939 жылдың 13 желтоқсанында Уругвайдың солтүстік-шығысынан бір күндік теңіз сапарында үш британдық крейсер мен неміс «Admiral Graf Spee» крейсері арасында Плата өзені шайқасы болды. Монтевидео портында үш күндік тоқталыстан кейін, «Admiral Graf Spee» кемесінің капитаны өзін күшті қарсыласқа тап болғанын сезіп, 17 желтоқсанда кемені суға батыруға бұйрық берді. Соғыс күшейген сайын, Германия мен Италияның мәдени және спорттық ұйымдарын тексеру үшін парламенттік комиссия құрылды, олардың ел ішінде нацистік-фашистік әрекеттерді жасыру үшін пайдаланылғаны күдіктелді. Сонымен қатар, «демократиялық республикалық үкіметке қарсы идеяларды» таратушы кез келген ұйымды заңсыз деп жариялайтын заң қабылданды, және басқындықтан қорқу себебімен қарулы күштер қайта ұйымдастырылып, міндетті әскери қызмет енгізілді. 1940 жылдың маусымында Германия Уругваймен дипломатиялық қарым-қатынасты үзумен қатерленді. Желтоқсан айында Германия Уругвайдың «Тор» неміс рейдерімен шайқасқаннан кейін оған қауіпсіз бейім бергеніне наразылық білдірді. Кеме, хабарға сенер болсақ, «Admiral Graf Spee» кемесінен құтқарылған болат плиталармен жөнделді. 1942 жылдың 25 қаңтарында Уругвай, Латын Америкасының тағы 21 елімен бірге, нацистік Германиямен дипломатиялық қарым-қатынасын тоқтатты. 1945 жылдың ақпанында Уругвай Біріккен Ұлттар Ұйымының декларациясына қол қойды, содан кейін Осі державаларына соғыс жариялады, бірақ тікелей соғыс қимылдарына қатыспады. Еуропадағы соғыспен бірге, Уругвайде конституциялық реформа мәселесі бойынша әртүрлі партиялардың фракциялары арасында келіспеушіліктер болды. 1934 жылғы Конституцияға келісім берген Луис Альберто де Эррера басқаратын Эрреризм тобы реформа жобасына қарсы болды, және өкілдер палатасының спикеріне президенттің үміткерін қолдамағаннан кейін Балдомир үш Эррериста министрін ауыстырды. Саяси келісімнің болмауына байланысты, 1942 жылдың 21 ақпанында президент Балдомир Бас Ассамблея мен Сайлау комиссиясын таратып, өз-өзіне төңкеріс жасады. Ол сондай-ақ сол жылдың қараша айының соңғы жексенбісінде сайлау өткізу туралы жариялады. Төңкеріс кезінде тұтқындаулар, полиция тарапынан қысым, цензура және адам құқықтарының бұзылуы болған жоқ, сондықтан бұл оқиғалар «жұмсақ диктатура» деп танылды, ал режим «диктабанда» деп аталды. Бас Ассамблеяның орнына 16 мүшеден тұратын Мемлекеттік кеңес (Колорадо Батллисталары мен тәуелсіз Бланколар) құрылды, ол жаңа конституциялық реформа жобасын әзірлеуге жауапты болды. 1942 жылдың 29 қарашасында жалпы сайлау өтті, оның нәтижесінде Колорадолық Хуан Хосе де Амезага Республика Президенті болып сайланды. Мемлекеттік кеңес жақын арада таратылып, жаңадан сайланған парламентпен алмастырылды. Жалпы сайлаумен бірге конституциялық референдум өтті, ол дауыс берушілердің шамамен 77% қолдауына ие болып, 1942 жылғы Конституцияның күшіне енуіне әкелді.

Жаңа Батллизм дәуірі, 194758

1946 жылғы жалпы сайлауда Томас Беррета Хуан Хосе де Амесаганың орнын басып, президент болды. Алайда, 1947 жылдың тамызында ол простата қатерлі ісігінен қайтыс болды, ал оның орнын сол кездегі вице-президент Луис Батль Беррес – Жозе Батль и Ордонес немересі – басты, ол ел президенті лауазымын атқарган Батль отбасының үшінші мүшесі болды. Уругвай Екінші дүниежүзілік соғыс пен Корея соғысының арқасында экономикалық өркендеуінің ең жоғары деңгейіне жетті. Бұл қақтығыстар кезінде ел одақтас әскерлеріне сиыр еті, жүн және былғарымен жабдықталды. 1949 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сиыр еті жеткізілгені үшін британдық қарызды өтеу мақсатында британдық теміржолдар мен су компаниялары мемлекеттік меншікке алынды. Луис Батль Беррес интервенционистік және протекционистік саясатты жүзеге асырды, ол 1930 жылдары дамыған импортты алмастыру саясатын және ғасыр басында Жозе Батль и Ордонес енгізген Батллизм әл-ауқаты мемлекетінің принциптерін жалғастырды. 1950 жылғы жалпы сайлауда Колорадо Андрес Мартинес Труэба, Батль Беррес фракциясының 15-ші тізіміне кірген, Республика президенті болып сайланды. Қызметке кіргеннен кейін ол коллегиалды атқарушы билікті қайта орнату үшін конституциялық реформа ұсынды, бұл бұрын коллегиалды жүйеге қарсы болған Ұлттық партияның жетекшісі Луис Альберто де Эррера тарапынан қолдау тапты. 1951 жылы конституциялық референдум өткізіліп, 1952 жылғы Конституция бекітілді, ол Ұлттық үкімет кеңесін құрды. Ол жеңімпаз партиядан алты және екінші партиядан үш мүшеден тұрды. Оның алғашқы құрамы Колорадо партиясының көпшілігінен құралды. Мартинес Труэба 1955 жылға дейін кеңестің төрағасы ретінде президенттік өкілеттіктерін аяқтады. 1954 жылғы сайлауда Колорадо партиясы Ұлттық үкімет кеңесінде қайтадан көпшілік орындарды иеленді. 1955-1959 жылдар аралығында ауылшаруашылық өнімдеріне әлемдік нарықтағы сұраныстың төмендеуінен туындаған экономикалық дағдарыстың салдары нашарлап, зейнеткерлер мен пенсионерлердің саны артты, сонымен қатар мемлекеттік қызметкерлердің саны да өсті, бұл «Жаңа Батллизм» моделіне халықтың наразылығына әкелді.

Бланконың колледж басшылары дәуірі, 1958-66

Ұлттық партия 1958 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, Ұлттық үкімет кеңесіндегі басқарушы саяси күшке айналды. Үкіметтік кезең тұрақты емес және әлсіздікпен сипатталды, себебі Ұлттық партия ішіндегі эрреризм, рурализм және Ақ демократиялық одақ фракциялары арасындағы қақтығыстар болды, бұл партия жетекшісі Луис Альберто де Эррераның қайтысымен одан да ушықты. 1960 жылы Халықаралық валюта қорымен ауыл шаруашылығын қаржыландыру мақсатында 300 миллион доллар көлемінде несие алу туралы ниет хаты қол қойылды. Экономикалық дағдарыс студенттердің белсенділігіне және еңбекшілердің наразылығына әкелді. Ұжымдық басқару кеңесі экономиканы тұрақтандыру үшін қажетті қатаң шаралар бойынша келісе алмады. Уругвай экспорттық тауарларына деген сұраныс төмендеген кезде, ұжымдық басшылық Уругвайдың валюлық резервтерін жұмсау арқылы бюджетті қысқартудан аулақ болуға тырысты, содан кейін шетелдік қарыздарды алуға көшті. Уругвай песосы құнсызданып, инфляция күрт өсті. 1962 жылғы сайлауда Ұлттық партия тағы да ең көп дауыс жинап, Ұлттық үкімет кеңесінде көпшілік орынды иеленді.

Тұрақсыздықтың өсуі, 1966-1973

1960-шы жылдардың басында нашарлаған экономикалық дағдарысқа байланысты әлеуметтік наразылық пен кәсіподақтардың қозғалысы күшейді, бұл Уругвай Конституциясында белгіленген, үкіметке сыртқы шабуыл немесе ішкі қырқыстардың қауіпті және күтпеген жағдайларында конституциялық кепілдіктерді уақытша тоқтата тұруға мүмкіндік беретін өкілеттіктерді қолдануға әкелді. Сонымен қатар, "Ұлттық Азаттық Қозғалысы – Тупамарос" деген радикалды солшыл партизандық ұйым пайда болды, ол қару-жарақ ұрлау, үкімет шенеуніктері мен әскери шенеуніктерге бомба шабуылдары жасау және адамдарды ұрлау сияқты әрекеттерге кірісті. 1966 жылғы сайлауда Оскар Диего Гестидо президент болып сайланды, бұл "Колорадо" партиясының Эстевес сарайына қайта оралуын білдірді. Конституциялық референдум Ұлттық Үкімет Кеңесін таратып, оны 1967 жылғы жаңа Конституция бойынша бір адамдық атқарушы билікпен алмастырды. 1967 жылдың желтоқсан айында президент Гестидо өзінің мерзімінің бірінші жылын аяқтамай қайтыс болды. Оның орнына сол кездегі вице-президент Хорхе Пачеко Ареко келді, ол Социалистік партияны, Шығыс революциялық қозғалысын, Уругвай Анархистік Федерациясын және Революциялық Солшыл қозғалысты тоқтатуға, сондай-ақ "El Sol" және "Época" газеттерін жабуға бұйрық берді, себебі бұл топтар мен БАҚ Латын Америкалық Ынтымақтастық Ұйымының мүшелері болып, революцияны қолдап, билікке жол ашуға тырысқан. Пачеко Ареконың президенттігі кезінде студенттік қозғалыс кеңінен тарады. 1968 жылдың тамызында университет орталықтарына жасалған шабуылға қарсы демонстрация кезінде студент Либер Арсе полиция күштерінің қолынан қаза тапты. Маусым айында президент Пачеко Ареко және Ұлттық Полициямен ынтымақтастық жасаған ЦРУ агенты Дэн Митрионе қолға алынды. 1971 жылдың қыркүйегінде, жалпы сайлауға екі ай қалғанда, Тупамаросқа жататын 106 тұтқын Монтевидеоның Пунта-Карретас ауданындағы түрмеден қашып шықты. Үкімет төңкеріске қарсы күресті Қарулы Күштерге тапсырды, бұл саяси мәселелерге қолбасшылардың араласуына әкелді. Қараша айында жалпы сайлау өтті, оның нәтижесінде "Колорадо" партиясынан Хуан Мария Бордаберри президент болып сайланды.

Әскери диктатура, 1973-1985 жылдар

Тупамароларды жеңгеннен кейін, 1973 жылы әскерилер билікті басып алды. Азаптаулар MLN ұйымын таратуға қажетті ақпаратты алу үшін, сондай-ақ кәсіподақ өкілдеріне, Коммунистік партия мүшелеріне және тіпті қарапайым азаматтарға қарсы тиімді қолданылды. Азаптаулар Уругвай диктатурасы аяқталған 1985 жылға дейін жалғасты. Уругвайда көп ұзамай әлемдегі саяси тұтқындардың саны бойынша рекордты көрсеткіш тіркелді. MLN жетекшілері импровизацияланған түрмелерде оқшауланып, қайта-қайта азаптауларға ұшырады. Уругвайдан эмиграция күрт өсті, өйткені көптеген уругвайлықтар әлемнің түкпір-түкпірінен саяси пана іздеді. Бордаберри 1976 жылы «президенттік өкілеттігінен» алынғаннан кейін, оның орнын Алберто Демичели басты. Кейіннен әскери үкімет таңдаған Ұлттық кеңес Апарисио Мендесті сайлады. 1980 жылы өздерінің жағдайын заңды ету мақсатында қарулы күштер конституцияға өзгеріс енгізуді ұсынды, оны референдум арқылы халықтың пікіріне ұсынбақ болды. Конституциялық өзгерістерге қарсы дауыс бергендердің саны сайлауға қатысқандардың 57,2 пайызын құрады, бұл де-факто үкіметтің беделсіздігін көрсетті, кейіннен бұл көрсеткіш экономикалық дағдарыспен ушықты. 1981 жылы генерал Грегорио Альварес президенттікке келді. 1982 жылы саяси партиялар арасында алғашқы сайлаулар өтті, ал 1983 жылы әскери хунта мен саяси билік арасында диалог күшейе бастады. Қараша айында келіссөздер келісімге келмеуіне байланысты тоқтатылып, Монтевидеодағы Конституциялық құрамның обелискінде демократиялық ауысуды талап ететін жаппай митингі өтті. 1984 жылдың шілде-тамыз айларында азаматтық билікке оралу жолын белгілеген «Тәуелсіздік клубының келісіміне» әкелген келіссөздер жүргізілді. 1984 жылы жалпы сайлау өтті, нәтижесінде Колорадо партиясының жетекшісі Хулио Мария Сангуинетти президенттікке сайланды және Рафаэль Аддиего Бруноның қысқа мерзімді президенттігінен кейін 1985 жылдан 1990 жылға дейін қызмет етті. Сангуинеттидің алғашқы әкімшілігі елдегі әскери билік жылдарында экономикалық реформаларды жүзеге асырып, демократияны нығайтты. Дегенмен, Сангуинетти адам құқықтарын бұзу туралы айыптауларды қолдамады және оның үкіметі Тупамароларға немесе MLN-ге қарсы репрессия мен азаптауларға қатысқан әскери шенеуніктерді қудаламады. Оның орнына ол «Амнистия заңы» деп аталатын амнистия туралы келісімге қол қойды. 1973 жылдан 1985 жылға дейінгі 12 жылдық әскери билік кезінде 180-ге жуық уругвайлық қаза тапқандығы белгілі болды. Олардың көп бөлігі Аргентинада және басқа да көрші елдерде қаза тапты, ал тек 36-сы Уругвайда өлтірілді. Көптеген қаза тапқандардың мәйіті табылмады, ал жоғалғандар «жоғалғандар» немесе испан тілінде «desaparecidos» деп аталды.

Жақында болған тарих

Сангинеттидің сыртқы сауда мен капиталды тартуға бағытталған экономикалық реформалары белгілі бір табысқа жетіп, экономиканы тұрақтандырды. Ұлттық татуласуды және демократиялық азаматтық биліктің қайта оралуын жеңілдету үшін Сангинетти әскери режим кезінде адам құқықтарын бұзуда айыпталған әскери басшыларға қатысты даулы жалпы кешірімді плебисцит арқылы халық мақұлдауын алды және бұрынғы партизандарды босатуды жеделдетті. Ұлттық партияның Луис Альберто Лакаль 1989 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетіп, 1990 жылдан 1995 жылға дейін қызмет етті. Президент Лакаль экономиканың негізгі құрылымдық реформаларын жүзеге асырды және сауда режимдерін одан әрі либерализациялауды, соның ішінде 1991 жылы Уругвайды Оңтүстік ортақ нарыққа (МЕРКОСУР) енгізуді қолға алды. Лакальдің өкілеттігі кезінде экономикалық өсімге қарамастан, түзетулер мен жекешелендіру әрекеттері саяси қарсылықты туғызды, ал кейбір реформалар референдум арқылы жойылды. 1994 жылғы сайлауда бұрынғы президент Сангинетти жаңа мерзімге ие болды, ол 1995 жылдан 2000 жылдың наурызына дейін жалғасты. Жалпы Ассамблеяда бір партияның көпшілігі болмағандықтан, Ұлттық партия Сангуинеттидің Колорадо партиясымен коалициялық үкіметке қосылды. Сангуинетти үкіметі Уругвайдың экономикалық реформаларын және МЕРКОСУР-ға интеграциясын жалғастырды. Басқа маңызды реформалар сайлау жүйесін, әлеуметтік қамсыздандыруды, білім беруді және қоғамдық қауіпсіздікті жақсартуға бағытталған. Сангинеттидің өкілеттігінің басым бөлігінде экономика тұрақты өсті, бірақ тауар бағасының төмендігі мен оның негізгі экспорттық нарықтарындағы экономикалық қиындықтар 1999 жылы рецессияға әкелді, ол 2002 жылға дейін жалғасты. 1999 жылғы ұлттық сайлау 1996 жылғы конституциялық түзету арқылы құрылған жаңа сайлау жүйесі бойынша өткізілді. Сәуірдегі алғашқы сайлау әр партияның жеке президенттік үміткерлерін анықтады, ал 31 қазандағы ұлттық сайлау заң шығарушы органда өкілдік етуді анықтады. Қазанда өткен сайлауда бірде-бір кандидат көпшілікке ие болмағандықтан, қарашада екінші тур өткізілді. Екінші турда Колорадо партиясының кандидаты Хорхе Батль, Ұлттық партияның қолдауымен, Кең майдан кандидаты Табаре Васкесті жеңді. Колорадо және Ұлттық партиялар өздерінің заңнамалық коалициясын жалғастырды, өйткені бірде-бір партия өздері кең фронт коалициясының әр үйдің 40 пайызын жеңгендей көп орынға ие болмады. 2002 жылдың қарашасында Бланколар өз министрлерін кабинетінен шығарған кезде ресми коалиция аяқталды, бірақ Бланколар көпшілік мәселелерде Колорадоларды қолдауды жалғастырды. Батльдің бес жылдық өкілеттік мерзімі экономикалық рецессия мен белгісіздікпен ерекшеленді, алдымен 1999 жылы Бразилиялық реалдың құнсыздануы, содан кейін 2001 жылы Уругвайдың ірі ірі қара ет секторында ауызша және тіс ауруының (афтоза) басталуы, ақырында Аргентинаның саяси және экономикалық құлдырауы. Жұмыссыздық 20 пайызға дейін өсті, нақты жалақы төмендеді, песо құнсыздалды, ал кедейлікте жүрген уругвайлықтардың пайызы 40 пайызға жетті. Осы нашарлаған экономикалық жағдайлар қоғамдық пікірді Батльдің әкімшілігі мен оның алдыңғылары қабылдаған еркін нарықтық экономикалық саясатқа қарсы айналдыруға ықпал етті, бұл 2003 жылы мемлекеттік мұнай компаниясын және 2004 жылы мемлекеттік су компаниясын жекешелендіру ұсыныстарын плебисциттер арқылы халықтық қабылдамауды әкелді. 1989 жылы Монтевидеода сайлаулар өткізілді, онда Кең майданның кандидаты Табаре Васкес Монтевидеоның мэрі болып сайланды. Васкез 1990 жылдан 1994 жылға дейін қала әкімі қызметін атқарды. Кең майданның жеңісі ұзақ уақыттан бері келе жатқан әлеуметтік проблемалардың нәтижесі болды, бір байқаушы "Экономикалық дағдарыс, әскери диктатура және неолибералды саясат үйлесімділігі өмір сүру деңгейінің төмендеуіне және әлеуметтік теңдікке, сондай-ақ әлеуметтік шығындар мен қалалық қызметтердің төмендеуіне әкелді. Уругвайды бір кездері үлгілік әл-ауқат мемлекеті етіп жасайтын әлеуметтік қауіпсіздік желісі қатты бүлінген, ал мемлекеттік мекемелер, қоқыс жинаудан бастап, бұқаралық көлікке дейін, енді жақсы жұмыс істемеді. Осы жарақаттарға қоса, менде асқақ және тиімді емес деп танылған муниципалдық бюрократиямен жұмыс істеу сынағы болды. Салық төлеуге немесе форма толтыруға бірнеше сағат кетеді; орталықтандырылған муниципалды үкіметтен қызмет алу үшін бірнеше жыл кетеді". Frente Amplio осы проблемаларды шешуге уәде берді, тиімді, тиімді және жауапты муниципалдық үкімет құруға, қазіргі заманға сай және қолжетімді қызметтерді ұсынуға, сондай-ақ қаржылық жүктемелер мен экономикалық пайдалар тең бөлінген қаланы құруға. Саяси мәтін анық болды. Егер Frente Amplio Монтевидеоны осылай өзгертсе, ол ұлттық билік үшін күшті сынға ұшырап, Васкес сенімді президенттік үміткер болар еді. Frente Amplio Монтевидеоны басқарған кезеңде бірқатар әлеуметтік бастамалар іске асырылды. Жаңа шамдар орнатылды, ал муниципалитет жерлерін кооперативтік тұрғын үйлер салу үшін қоғамдарға беру арқылы тұрғын үй құрылысына қолдау көрсетілді, сондай-ақ құрылыс машиналарын жалға алуға және ұзақ мерзімді несиелер арқылы төленетін арзан материалдарды беруге қаржыландыру жүргізілді. Бұрынғы әкімдіктерге қарағанда, көбірек жерлер басып алушыларға берілді, сондай-ақ халыққа тұрғын үйлерін жақсартуға көмектесу үшін құрылыс материалдарының "банкті" құрылды. Халықтық вакцинация жоспарлары кеңейтілді және көз күтімі мен клиникалық жоспар бастамаға алынды, бірақ толыққанды іске асырылмады, ал субсидияланған сүттің таралуы үш есеге артты және мекемелік күндізгі тамақтар үшін тегін сүт берілді. Бұған қоса, басқа автобус жолаушыларынан студенттер мен қарттарға берілетін субсидиялар автобус компанияларына тікелей субсидиялар арқылы муниципалитетке ауыстырылды. 2004 жылы уругвайлықтар Табаре Васкесті президент етіп сайлады, сонымен қатар Кең майдан коалициясына парламенттің екі палатасында да көпшілік орындарды берді. Жаңадан сайланған үкімет Уругвайдың сыртқы қарызы бойынша төлемдерді жалғастыруға уәде бергенімен, сонымен қатар кедейлік пен жұмыссыздық мәселелерін шешу үшін жедел жұмыс бағдарламаларын іске асыруға уәде берді. 2009 жылы бұрынғы Тупамаро және Ауыл шаруашылығы министрі Хосе Мухика президент болып сайланды, ол 2010 жылдың 1 наурызында Васкестің орнына келді. 2012 жылы аборт заңдастырылды, одан кейін бір жылдан кейін бір жынысты неке және марихуана заңдастырылды. Кең майданның билікте болған кезеңінде әлеуметтік қамсыздандыру, салық салу, білім беру, тұрғын үй, темекіні бақылау және жұмысшылардың құқықтары салаларында бірқатар басқа реформалар жүргізілді. 2003 жылдан бері кәсіби одақ белсенділерінің саны 110 000-нан 2015 жылы 400 000-нан астамға дейін төрт есеге өсті, ал жұмыс істейтін халық саны 1,5 миллион адамды құрады. Халықаралық кәсіби одақ конфедерациясының мәліметінше, Уругвай "негізгі еңбек құқықтарына, әсіресе қауымдастық еркіндігіне, ұжымдық келісімдерге және ереуіл құқығына" қатысты Америкадағы ең жетілген ел болып табылады. 2014 жылдың қарашасында бұрынғы президент Табаре Васкес орталық оң оппозициялық үміткер Луис Лакаль Пуды президенттік сайлауда жеңді. 2015 жылдың 1 наурызында Табаре Васкес президент Хосе Мухиканың орнына Уругвайдың жаңа президенті болып ант берді. 2019 жылдың қарашасында консерватор Луис Лакаль Пу сайлауда жеңіске жетті, бұл Кең майданның 15 жылдық солшыл үкіметіне нүкте қойды. 2020 жылдың 1 наурызында бұрынғы президент Луис Альберто Лакальдің ұлы Луис Лакаль Пу Уругвайдың жаңа президенті болып ант берді.