Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теңіздің бетіне де, теңіз түбіне де жақын емес, кедергісіз су кеңістігі.
Unobstructed water in the body of the sea that is neither close to the surface nor to the sea floor
Пелагикалық аймақ ашық мұхиттың су бағанасынан тұрады және тереңдігі бойынша аймақтарға бөлінеді. «Пелагикалық» сөзінен шыққан. Пелагикалық аймақты теңіздің бетінен түбіне дейінгі көзге көрінетін цилиндр немесе су бағанасы ретінде қарастыруға болады. Су бағанасындағы жағдайлар тереңдікке қарай өзгереді: қысым артады, температура мен жарық азаяды, тұздылық, оттегі, микроэлементтер (мысалы, темір, магний және кальций) өзгереді. Бұл Жер атмосферасындағы қабаттануға ұқсас, бірақ судың тереңдігіне байланысты су бағанасы тік бойынан бес түрлі қабатқа дейін бөлінеді (суретте көрсетілген). Теңіз тіршілігіне теңіз түбінің, жағалаудың немесе су асты тауларының топографиясы, сондай-ақ мұхит пен атмосфера арасындағы шекараға жақындық әсер етеді, бұл фотосинтез үшін жарық, жоғарыдан хищниктер және желдің толқындарды тудырып, ағыстарды қозғалысқа келтіреді. Пелагикалық аймақ – теңіз жануарлары топографиялық шектеулерсіз кез келген бағытта еркін жүзе алатын, жағалаудан алыс ашық сулар. Океандық аймақ – континенттік шельфтен тыс, терең ашық мұхит, ол сағалар сияқты жағалауға жақын сулардан өзгеше. Океандық аймақтағы сулар тереңдікке дейін, ал одан әрі – гадопелагикалық аймаққа дейін барады. Жағалау сулары әдетте салыстырмалы түрде жай эпипелагикалық сулар болып табылады. Барлығында, пелагикалық аймақ 1,330 миллион км³ (320 миллион куб миль) көлемді алып, орташа тереңдігі және ең терең тереңдігі бар. Пелагикалық тіршілік тереңдеген сайын азаяды. Пелагикалық аймақ теңіз түбіндегі бентостық және демерсальдық аймақтардан өзгеше. Бентостық аймақ – шөгінді бетін және кейбір жер асты қабаттарын қоса, теңіз түбіндегі экологиялық аймақ. Бұл аймақта тіршілік ететін моллюскалар мен крабтар сияқты теңіз организмдері бентос деп аталады. Бентостық аймақтың үстінде демерсальдық аймақ орналасқан. Демерсальдық балықтарды судан тығыз және түбінде тұратын бентостық балықтарға және түбінен жоғары жүзіп жүретін бентопелагикалық балықтарға бөлуге болады. Демерсальдық балықтарды түбінде тамақтанатын балықтар және жер асты балықтары деп те атайды.
The pelagic zone consists of the water column of the open ocean and can be further divided into regions by depth. The word pelagic is derived The pelagic zone can be thought of as an imaginary cylinder or water column between the surface of the sea and the bottom. Conditions in the water column change with depth: pressure increases; temperature and light decrease; salinity, oxygen, micronutrients (such as iron, magnesium and calcium) all change. Somewhat analogous to stratification in the Earth's atmosphere, but depending on how deep the water is, the water column can be divided vertically into up to five different layers (illustrated in the diagram). Marine life is affected by bathymetry (underwater topography) such as the seafloor, shoreline, or a submarine seamount, as well as by proximity to the boundary between the ocean and the atmosphere at the ocean surface, which brings light for photosynthesis, predation from above, and wind stirring up waves and setting currents in motion. The pelagic zone refers to the open, free waters away from the shore, where marine life can swim freely in any direction unhindered by topographical constraints. The oceanic zone is the deep open ocean beyond the continental shelf, which contrasts with the inshore waters near the coast, such as in estuaries or on the continental shelf. Waters in the oceanic zone plunge to the depths of the abyssopelagic and further to the hadopelagic. Coastal waters are generally the relatively shallow epipelagic. Altogether, the pelagic zone occupies 1,330 million km3 (320 million mi3) with a mean depth of and maximum depth of Pelagic life decreases as depth increases. The pelagic zone contrasts with the benthic and demersal zones at the bottom of the sea. The benthic zone is the ecological region at the very bottom, including the sediment surface and some subsurface layers. Marine organisms such as clams and crabs living in this zone are called benthos. Just above the benthic zone is the demersal zone. Demersal fish can be divided into benthic fish, which are denser than water and rest on the bottom, and benthopelagic fish, which swim just above the bottom. Demersal fish are also known as bottom feeders and groundfish.
Тереңдігі мен қабаттары
Пелагикалық аймақ бес тік аймаққа бөлінеді. Жоғарыдан төмен қарай:
The pelagic zone is subdivided into five vertical regions. From the top down, these are:
Эпипелагиялық (күн сәулесі)
Фотосинтез үшін жеткілікті жарық болатын теңіз бетіндегі жарықтандырылған аймақ. Мұхиттың дерлік барлық біріншілік өнімі осы аймақта пайда болады, және теңіз жануарлары осы аймақта шоғырланған, оның ішінде планктон, суда қалқып жүзетін теңіз шөптері, медузалар, тунец, көптеген акулалар мен дельфиндер.
The illuminated zone at the surface of the sea with sufficient light for photosynthesis. Nearly all primary production in the ocean occurs here, and marine life is concentrated in this zone, including plankton, floating seaweed, jellyfish, tuna, many sharks and dolphins.
Мезопелагиялық (күн батысында)
Мезопелагиялық аймақта ең көп кездесетін және гүлденіп өсетін организмдер гетеротрофты бактериялар. Бұл аймақта қылыш балық, кальмар, қасқыр балық және кейбір сепия түрлері тіршілік етеді. Мұнда тіршілік ететін көптеген организмдер биолюминесценцияға ие. Кейбір мезопелагикалық жандар түнде тамақтану үшін эпипелагикалық аймаққа көтеріледі.
The most abundant organisms thriving into the mesopelagic zone are heterotrophic bacteria. Animals living in this zone include swordfish, squid, wolffish and some species of cuttlefish. Many organisms living here are bioluminescent. Some mesopelagic creatures rise to the epipelagic zone at night to feed.
Пелагикалық омыртқасыздар
Пелагикалық омыртқасыз жануарлардың мысалдарына криль, копеподтар, медузалар, декаподтардың дернәсілдері, гиперидтік амфиподтар, ротиферлер және кладоцерандар жатады. Торсон ережесіне сәйкес, төмен ендіктегі бентостық теңіз омыртқасыздары кеңінен таралатын пелагикалық дернәсілдерге дамитын көптеген жұмыртқаларды туады, ал жоғары ендіктегі мұндай организмдер азырақ, бірақ ірілеу лецитотрофтық (сары ақуызбен қоректенетін) жұмыртқалар мен үлкен ұрпақтар туады.
Some examples of pelagic invertebrates include krill, copepods, jellyfish, decapod larvae, hyperiid amphipods, rotifers and cladocerans. Thorson's rule states that benthic marine invertebrates at low latitudes tend to produce large numbers of eggs developing to widely dispersing pelagic larvae, whereas at high latitudes such organisms tend to produce fewer and larger lecithotrophic (yolk feeding) eggs and larger offspring.
Пелагикалық балықтар
Пелагикалық балықтар жағалау, мұхит және көл суларының су бағанасында тіршілік етеді, бірақ теңіздің немесе көлдің түбінде немесе оның жанында емес. Оларды түбінде немесе оның маңында тіршілік ететін демерсал балықтарымен және коралл рифтерінде тіршілік ететін балықтармен салыстыруға болады. Пелагикалық балықтар көбінесе планктонмен қоректенетін көшіп-қоныс жасайтын жемдік балықтар, сондай-ақ осы жемдік балықтарды іздеп, қоректенетін ірі жыртқыш балықтар болып табылады. Көшіп-қоныс жасайтын жемдік балықтардың мысалдары – сельдь, анчоус, капелан және менхаден. Жемдік балықтармен қоректенетін үлкен пелагикалық балықтардың мысалдары – шапақ балық, тунец және мұхит акулалары.
Pelagic fish live in the water column of coastal, ocean, and lake waters, but not on or near the bottom of the sea or the lake. They can be contrasted with demersal fish, which do live on or near the bottom, and coral reef fish. Pelagic fish are often migratory forage fish, which feed on plankton, and the larger predatory fish that follow and feed on the forage fish. Examples of migratory forage fish are herring, anchovies, capelin, and menhaden. Examples of larger pelagic fish which prey on the forage fish are billfish, tuna, and oceanic sharks.
Пелагикалық бауырымен жорғалаушылар
Гидрофис платур, сарықарны теңіз жыланы, 65 теңіз жыландары түрінің ішіндегі өмірін толығымен пелагикалық аймақта өткізетін жалғыз түрі болып табылады. Ол теңізде тірі туады және құрлықта қорғансыз болады. Бұл түр кейде беттік сулардағы жарықтар бойында мыңдаған санды түзіп жиналады. Сарықарны теңіз жыланы – әлемдегі ең көп тараған жылан түрі. Теңіз тасбақаларының көптеген түрлері өмірінің алғашқы жылдарын пелагикалық аймақта өткізеді, есейген сайын жағалауға жақындайды.
Hydrophis platurus, the yellow bellied sea snake, is the only one of the 65 species of marine snakes to spend its entire life in the pelagic zone. It bears live young at sea and is helpless on land. The species sometimes forms aggregations of thousands along slicks in surface waters. The yellow bellied sea snake is the world's most widely distributed snake species. Many species of sea turtles spend the first years of their lives in the pelagic zone, moving closer to shore as they reach maturity.
Пелагикалық құстар
Пелагикалық құстар, сонымен қатар мұхиттық құстар немесе теңіз құстары деп те аталады, олар өзендер мен көлдер сияқты шектеулі су алаптарының орнына ашық теңіздерде және мұхиттарда тіршілік етеді. Пелагикалық құстар планктондық шабақтармен, кальмарлармен және тірі жемдік балықтармен қоректенеді. Мысалы, Атлантикалық тупик, макарон пингвиндері, қара терндер, кеудеқанаттар және альбатростар, Procellariidae және петрелдер сияқты Procellariiformes құстарын атауға болады.
Pelagic birds, also called oceanic birds or seabirds, live on open seas and oceans rather than inland or around more restricted waters such as rivers and lakes. Pelagic birds feed on planktonic crustaceans, squid and forage fish. Examples are the Atlantic puffin, macaroni penguins, sooty terns, shearwaters, and Procellariiformes such as the albatross, Procellariidae and petrels.