Жасыл түкті шотландия иті

Кіріспе

Ит тұқымы

Қатты колли (сонымен қатар Ұзын шашты колли деп те аталады) – орташа және ірі денелі, ұзын шашты ит тұқымы. Ол бастапқыда Шотландияда қой шаруашылығында қолданылған және өсірілген коллидің бір түрі болды. Соңғы кезде осы тұқымды көрмеге қатыстыруға және серіктес ретінде өсіруге көбірек назар аударылуда. Тұқым стандартында ерекше ұзын, тар, біртегіс мұрын және тік (жартылай тік) құлақтары болуы керек, сондықтан кейбір күштектердің құлақтарын жас кезінде таспамен байлайды. Қатты коллилер әдетте сары, ақ (кейде махоган), көк мерле, үш түсті және ақ түсте болады. 19-шы ғасырда пайда болған бұл тұқым, қазір автор Альберт Пейсон Терхуннің өзінің Лэд деген иті туралы әңгімелері арқылы, содан кейін Эрик Найттың Лэсси кейіпкері және оның романдары, фильмдері мен телешоулары арқылы кеңінен танымал. Жұмсақ шашты колли деп аталатын бір түрі де бар. Кейбір тұқымдық ұйымдар, оның ішінде Американдық және Канадалық кинологиялық клубтары, жұмсақ шашты және қатысты шашты коллилерді бір тұқымның нұсқалары деп санайды. Қатты коллилер шағын Шетланд қойшы итіне немесе "Шелтиге" өте ұқсас, бірақ екі тұқымның тікелей туыстық байланысы жоқ.

Тарих

Rough және Smooth collies екеуі де Шотландия мен Уэльсте пайда болған мал өсіруге арналған иттердің жергілікті түрінен тараған. Борзойдың осы тұқымның негізгі ағымына енгені нақты белгілі емес. Виктория патшайымы Балморал сарайында осы иттердің біреуін көргеннен кейін Rough Collie-ні алғаннан бастап, олар сәндік затқа айналды. Американың Колли клубы – АҚШ-тағы ең көне тұқымдық клубтардың бірі (1886 жылы құрылған). Англиядағы Колли клубы 1881 жылдан бері жұмыс істейді. Жұмсақ төменгі қабатының үстінде ұзын, тығыз, қалың сыртқы қабат жабын болады, мойнында айқын жаға, аяқтарында қауырсындар, ішкі жағында және артқы жағында безендірулер бар.

Тендерлік

Қатты коллилерде жүйкелілік пен агрессия байқалмауы керек, және олар әдетте балалармен және басқа жануарлармен жақсы тіл табысады. Көп жағдайда, Rough Collies-тер прогрессивті ретина атрофиясымен (PRA) зардап шегуі мүмкін, бұл ретинаның екі жақты дегенерациясына алып келіп, көру қабілетінің прогрессивті жоғалуын және соқырлықты тудыратын генетикалық ауру. Генетикалық тестілеу және мұқият скринингтік бағдарламалар арқылы, теориялық тұрғыдан, осы екі мәселені таза тұқымды желілерде жоюға болады. Алайда, Ұлыбританиядағы Kennel Club тіркеу немесе көрмеге қатысу үшін осы тестілерді міндетті етпейді. CEA өте кең таралған, сондықтан әсер еткен иттерді жою өте баяу және мұқият селекциялық шешімдер арқылы жүзеге асырылады, генетикалық қордың қажетсіз қысқаруын болдырмау үшін. Rough Collie күштіктерін ерте жаста (6-8 апта) сертификатталған ветеринарлық офтальмолог тексеруі керек, CEA анықтау үшін. PRA кейінірек пайда болады және ДНК тестілеуімен анықталуы мүмкін, бірақ ол (АҚШ-та) CEA-ға қарағанда әлдеқайда сирек кездеседі. (Ұлыбританияда PRA жиірек кездеседі.) Ескеріңіз, Ұлыбритания Kennel Club-тың "Аккредиттелген өсірушілер схемасы" осы мүшелер класы үшін көз тексеруін талап етеді және генетикалық тестті ұсынады. Иттердің циклді нейтропениясы – циклді қан ауруы, әдетте күштіктер үшін өлімге алып келеді. Бұл ауру "сұр колли синдромы" деп те аталады, себебі ауруға шалдыққан күштіктердің түсі ашық сұр, қызғылт/сұр немесе бежевый болады, бұл түстер Rough Collie-ге тән емес. Ересекке жеткен күштіктер өмір бойы иммундық жүйесінің бұзылуларымен күреседі және үш жылдан артық өмір сүрмейді. ДНК тестілеу осы ауруды тудыратын рецессивті геннің тасымалдаушыларын анықтауға көмектеседі. Бүйірдің дисплазиясы: Көптеген ірі тұқымдар сияқты, Rough Collies-терде де бүйірдің дисплазиясы болуы мүмкін. Бұл ауру "көпгенді" болып көрінсе де, көптеген өсірушілердің мұқият таңдауы осы мәселені азайтуда. Ұлыбритания Kennel Club-тың "Аккредиттелген өсірушілер схемасы" осы мүшелер класы үшін hip бағаларын талап етеді. Бұл мәселелердің барлығын тестілеуге болады, сонымен қатар генетикалық деп саналатын, бірақ оларды анықтауға тест жоқ бірқатар мәселелер де бар. Оларға эпилепсия, ісіну, аллергияға бейімділік және қалқанша безінің бұзылулары (негізінен гипотиреоз) жатады. Осы ауруларға ДНК тесттері жоқ болғандықтан (сондай-ақ олардың себептері генетикалық емес болуы мүмкін), өсірушілер оларды тудырмау үшін ауруға шалдыққан иттерді гендік қорынан шығаруға тырысады. Шетланд қойшы иттері мен Rough Collie-лердің ойық дерматозы (UDSSC) – дискоидты эрифематоздың везикулярлық түрі деп саналатын ауру. Бұл жамбас, шатқыр, қолтық асты және іштің төменгі бөлігіне әсер ететін ойық дерматоз.

Rough collies should show no nervousness or aggression, and are generally great with children and other animals. More rarely, Rough Collies can be affected by progressive retinal atrophy (PRA), another genetic disease in which bilateral degeneration of the retina results in progressive vision loss culminating in blindness. Through genetic testing and careful screening program it would be theoretically possible to eradicate both of these problems in purebred lines, however, certainly in the UK, the Kennel Club does not require these tests to be done either for registration or showing. CEA is so prevalent that elimination of affected dogs except through very slow and careful breeding decisions to avoid shrinking the gene pool more than absolutely necessary. Rough Collie puppies should be screened at an early age (6–8 weeks) by a certified veterinary ophthalmologist to check for CEA. PRA has a later onset and can be detected by DNA test, but is much less widespread (in the US) than CEA. (In the UK, PRA is more common.) Note, the UK Kennel Club "Accredited Breeder Scheme" requires eye tests and recommends the genetic test for this class of members. Canine cyclic neutropenia is a cyclic blood disorder that is usually fatal to affected puppies. The disease is also referred to as "gray collie syndrome", due to affected puppies having a pale gray, pinkish/gray or beige colouring, none of which are normal Rough Collie colours. Puppies that survive through adulthood are plagued with immune disorders throughout their lives and rarely live more than three years. DNA testing can help detect carriers of the recessive gene that causes the disease. Hip dysplasia: As with most of the larger breeds, hip dysplasia is a potential concern for Rough Collies. Although this disease appears to be "multigene", careful selection by many breeders is reducing this problem. The UK Kennel Club "Accredited Breeder Scheme" requires hip scores this class of members,

In addition to these problems, all of which can be tested for, there are a number of problems which are thought to be genetic but for which no screening test exists. These include epilepsy, bloat, a tendency towards allergies, and thyroid disorders (primarily hypothyroidism.). Because no DNA tests exist for these disorders (and all can have causes other than genetic origins), breeders can only do their best to avoid producing them by removing affected dogs from the gene pool. Ulcerative dermatosis of Shetland sheepdog and rough collie (UDSSC) is a disease that is believed to be a vesicular variant of discoid lupus erythematosus. It is an ulcerative dermatosis that affects the thigh, groin, axillae, and ventral abdomen.

Қамқорлық

Екі қабатты жүнін жиі және жақсылап щеткалау керек, оны көрмеге дайындау үшін. Жануарлардың үй итіне күтім азырақ керек, бірақ оның денсаулығын сақтау үшін де біршама күтім қажет. Тығыз жүні шөп тұқымдарын және қызылқұрттарды жинап алады, сонымен қатар көптеген иттердің жүні біркелкі болмай, түйіледі, әсіресе құлақтарының артында, мойындығының айналасында (егер мойындық кигізілсе) және артқы жағында. Стерилизациялау және кастрациялау жүннің құрылымын өзгертіп, оны жұмсақ және түйілуге бейім етеді.

Мал шаруашылығы

XVIII ғасырда коллидің табиғи мекені Шотландияның таулы аймақтары болды, онда олар ғасырлар бойы қойшы иті ретінде пайдаланылып келді. Иттер өз қожайындарына мал бағу және күзетуде көмектесу үшін өте мұқият өсірілді. Коллилер фермада жұмыс істейтін немесе шағын шаруашылықта бірнеше қой, ешкі немесе үйрек ұстайтын иесіне көмектесетін иттің рөлін ақылмен, икемділікпен атқара алады. Мал бағуға қатысу коллидің ерекше мұрасын сақтауға және иесі мен иті үшін жаңа мүмкіндіктер ашуға көмектеседі. Жақсы малшы итке тән қасиеттер – үйренуге бейімділік, бейімделу қабілеті, адалдық, дене және мінез-құлқының салмақтылығы, ептілік, әдемілік – көптеген салаларда маңызды және иттің керемет серік болуына үлкен үлес қосады. Ел бойынша жергілікті мал бағу клубтары клиникалық сабақтар, жұмыс күндері, сынақтар мен емтихан ұйымдастырады. Бірнеше ұйым коллилердің үнемі қатысатын мал бағу деңгейлерін анықтау бағдарламаларын ұсынады. Мал бағу инстинктінің сынағы коллилерді және олардың иелерін мал бағумен негізгі деңгейде таныстырады. Ол ешқашан малмен қарым-қатынас жасаған емес коллидің, осы тұқымның бастапқыда құрылған мақсатын орындауға табиғи инстинкті бар-жоғын көрсетуге арналған. Бұл – жақсы бақыланатын жағдайларда, мұқият таңдалған және оңай басқарылатын малмен бәсекелестіксіз танысу.

Іс-шаралар

Rough Collies иттердегі шапшаңдық сынақтарында, бағыну жаттығуларында, сыртқы түріне қарай бағалауда, флайболда, із кесуде және мал бағуда қатыса алады. Мал бағуға деген инстинкттері мен үйренуге қабілеті бәсекелестіксіз мал бағу сынақтары арқылы бағаланады. Мал бағудың негізгі инстинкттерін көрсететін Rough Collies-ті мал бағу сынақтарында өнер көрсетуге үйретуге болады. Бұл тұқым іздеу-құтқару қызметінде, терапиялық және соқырларға көмектесетін итттер ретінде де танымал.

Белгілі Rough Collies

Ласси, бастапқыда Рудд Уэтерваксқа тиесілі болған Rough Collies тұқылы иттің желісі, көптеген фильмдерде, бірнеше телесериалдарда, радио бағдарламасында ойнаған және түрлі романдар мен ғылыми еңбектерде тақырып болған. Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызы бар санаулы жануар актерлерінің бірі. Reveille – Техас A&M университетінің қазіргі талисманының аты. 1966 жылдан бері Reveille III талисман болғаннан бастап, осы атты иеленген әрбір ит Rough Collie болды; қазіргі талисман – Reveille X. Ол 2021 жылы қызметін бастады, және оны Rough Collie өсірушілері Джули Хинриксен мен Рассел Дайк (Juell Collies) сыйға берді. Дилан, Аргентина президенті Альберто Фернандестің үй жануары. Лад, Альберт Пейсон Терхуннің 20 ғасырдың басындағы Sunnybank Rough Collies туралы романдарының басты кейіпкері. Вольф, Альберт Пейсон Терхуннің 20 ғасырдың басындағы Sunnybank Rough Collies туралы романдарының басты кейіпкері. Gray Dawn, Альберт Пейсон Терхуннің 20 ғасырдың басындағы Sunnybank Rough Collies туралы тағы бір романы. Пал, Ласси рөлін сомдаған алғашқы Rough Collie. Ч. Лаунд Лоялти оф Беллхейвен, Вестминстер Кеннел Клубының иттер көрмесінде жеңіске жеткен ең жас Rough Collie, оның жасы тоғыз ай.