Кіріспе

Корея бұғазының арнасы Цусима бұғазы (対馬海峡) немесе Шығыс арнасы (동수로 Донгсуро) – Корея мен Жапония арасында орналасқан, Жапон теңізі, Сары теңіз және Шығыс Қытай теңізін байланыстыратын Корея бұғазының бір бөлігі. Бұл арна Цусима аралының шығысы мен оңтүстік-шығысында орналасқан, шығысында және солтүстік-шығысында Хонсю, оңтүстігінде және оңтүстік-шығысында Кюсю және Гото аралдары жатыр. Ол Шимно-шимадан оңтүстік-шығысқа қарай ең тар болып келеді, Цусима аралының оңтүстік жағындағы жақын орналасқан Ики аралымен шектеседі, ол Хонсюның ұшына жақын бұғазда толығымен орналасқан. Осы нүктеден оңтүстікке қарай Жапонияның ішкі теңізінің сулары Хонсю мен Кюсю арасындағы тар Канмон бұғазы арқылы Шығыс арнасының суларымен қосылып, әлемдегі ең қызыу теңіз жолдарының бірін құрайды. Бұл бұғаз 1905 жылы Ресей-Жапон соғысында Жапон және Ресей теңіз күштері арасындағы шешуші шайқас – Цусима шайқасының орын алған жері болды, онда Ресей флоты дерлік толығымен жойылды.

География

Цусима бұғазы Цусима аралы бойында шамамен 100 километрге созылады және ең тар жерінде шамамен 65 километрге жуық ені бар. Бұғаздың тереңдігі шамамен 140 метрді құрайды және батыстан солтүстікке қарай (Гото аралдары) Цусима аралдарымен шектеледі. Жақын орналасқан Ики аралы Камино-Шима (Оңтүстік арал) оңтүстік жағасынан Кюсюға қарай 50 шақырымдай қашықтықта жатыр. Құросио ағымының жылы тармағы бұғаз арқылы өтеді. Жапон аралдарынан бастау алып, Жапон теңізі арқылы ағып, содан кейін Хоккайдоның оңтүстігіндегі Цугару бұғазы арқылы Солтүстік Тынық мұхитына құятын тармаққа бөлінеді. Тағы бір тармақ солтүстікке қарай жалғасып, Сахалин аралының екі жағалауы бойымен бөлінеді; Хоккайдоның солтүстігіндегі Ла Перуз бұғазы арқылы Владивостокқа жақын Сахалин аралының солтүстігіндегі Тартар бұғазы арқылы Охот теңізіне құяды. Құросио ағымы Шығыс Қытай теңізінен Жапон теңізіне жапондық амбержак, жапондық жылқы скумбриясы сияқты балық шаруашылығының мол ресурстарын әкеледі, бірақ қазіргі уақытта гигант Номураның медузаларының көптеп жиналуы және ағым бойындағы елдерден келген қалдықтар сияқты апаттар да әкеледі. Хонсюдың батыс шетіндегі Шимоносеки мен Оңтүстік Кореяның Пусан (немесе Пусан) арасында коммерциялық паром қызметі істейді. Шимоносеки мен Цусима аралы арасында да паром қатынайды. Китакиусу (Кюсю) және Шимоносеки (Хонсю) қалалары Канмон бұғазы арқылы салынған көпірмен байланысқан, бұл көпір оларды Нагасакимен қосады, ал соңғысы префектура деңгейіндегі астана болып табылады және Цусима мен Ики аралдарын басқарады. Канмон бұғазы Цусима аралының ортасынан шамамен 85 миль (135 км) шығысқа қарай орналасқан, ал Нагасаки қаласы аралдың оңтүстік жағасынан оңтүстік-шығысқа қарай 100 миль (165 км) қашықтықта жатыр.

Тарихи әсері

Жапонияның ең алғашқы қонысы, қазіргі жапондықтарға ең ұқсас адамдармен, шығыс арнасының жанындағы солтүстік Кюсюдің жағалауында орналасқан. Бұл факт аңыз, тарихи және археологиялық дәлелдермен расталады және даусыз. Корея түбегі арқылы материктен солтүстік Кюсюға иммиграцияның басталу мерзімі Ханның Төрт әскерінің құлауынан (б.з.д. 108 ж.) 4-ші ғасырға дейінгі кезеңді қамтиды. Тарихи тұрғыдан, бұл тарлықтар (яғни Корея/Цусима бұғазының барлық бөлігі) Корея түбегіндегі елдер мен Жапония арасындағы сауда үшін қауіпті сапарлардың (Корея түбегінің оңтүстік жағалауынан Цусима аралдарына, Ики аралына және Хонсюдың батыс жағалауына дейін) негізгі жолы болған. Бұғаз көші-қон немесе шапқышылық жолы ретінде де қызмет еткен, екі бағытта да. Мысалы, археологтардың пікірінше, алғашқы мезолиттік көші-қон (Жомон) шамамен б.з.д. 10 ғасыр шамасында Хонсюға келген, бұрынғы палеолиттік адамдарды ығыстырған. Бұл адамдар 100 000 жыл бұрын, Плейстоцен мұз дәуірінде теңіз деңгейі төмен болған кезде Азиядан Жапонияға жер арқылы келген. Корея мен Қытайдан келген иммигранттар да Кюсюға көшіп келу толқындарына үлес қосты, бірақ кім, қашан және қанша келгені туралы әлі де қызу пікірталас жүруде. Буддизм, қытай жазуымен бірге, 5 ғасырда Корея түбегінен шығыс арна арқылы Жапонияға бұғаз арқылы жеткен. Ики аралы мен Камино-сима аралы, үлкен Цусима аралының оңтүстік жағында, шамамен 50 шақырым қашықтықта орналасқан. Пусан (Корея) мен Цусиманың солтүстік ұшы арасындағы қашықтық Корея бұғазы арқылы шамамен бірдей. Бұл кішкентай қайықтармен ашық теңізде жүзу үшін өте үлкен қашықтықтар еді. Жапонияға шабуыл жасаған моңғолдар осы теңізден өтіп, Цусима аралдарын қиратты. 1281 жылы Кублай хан басқарған моңғол флотынан Жапонияны құтқарған деп есептелетін "қасиетті жел" – тайфун, камиказе болды. 16 ғасырда Тоётоми Хидэёси осы бұғаз арқылы Корея түбегінен Қытайды жаулап алуды жоспарлаған. Ресей-Жапон соғысының шешуші теңіз шайқасы – Цусима шайқасы 1905 жылы жапон және орыс флоттарының арасында осы бұғазда өтті. Жапон теңіз күштері үш жапон торпедалық кемесін жоғалтып, орыс флотын дерлік толығымен жойды.