Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Француз ақыны және трагедия авторы (1674–1762)
French poet and tragedian (1674–1762)
Проспер Жолио де Кребильон (13 қаңтар 1674 – 17 маусым 1762) – француз ақыны және трагедия авторы. Оны кейде Кребильон немесе (Трагикалық Кребильон) деп атайды, оның ұлы Клод Проспер Жолио де Кребильоннан (Қуанышты Кребильон) ажырату үшін.
Prosper Jolyot de Crébillon (13 January 1674 – 17 June 1762) was a French poet and tragedian. He is sometimes known as Crébillon or (Crébillon the Tragic) to distinguish him from his son Claude Prosper Jolyot de Crébillon (Crébillon the Gay).
Өмірбаян
Кребильон Дижон қаласында дүниеге келді, оның әкесі Мелхиор Жолио корольдік нотариус болған. Қаладағы иезуит мектебінде, сосын Мазарин колледжінде білім алды. Ол адвокат болды және Париждегі Приер деген заңгердің кеңсесіне орналастырылды. Скарронның ескі досының ұлы, ұстазының ынталандыруымен, ол «Бруто балаларының өлімі» атты пьеса жазды, бірақ ол сахнада қойылған жоқ. 1705 жылы «Идоменей» пьесасымен жетістікке жетті; 1707 жылы «Атре және Тиест» пьесасы сарайда бірнеше рет қойылды; 1709 жылы «Электра» пайда болды; ал 1711 жылы ол өзінің ең жақсы пьесасын – «Радамист және Зенобияны» жазды, ол күрделі сюжетіне қарамастан, шедевр саналды. Бірақ оның «Ксеркс» (1714) пьесасы бір рет ғана ойнатылды, ал «Семирамида» (1717) толық сәтсіздікке ұшырады. 1707 жылы Кребильон тұрмысқа шықты, бірақ әйелі қайтыс болды, оған екі кішкентай бала қалды. Әкесі де мүліктің жоқтығынан қайтыс болды. Үш жыл сарайда ештеңеге қол жеткізбей, көптеген қызғаныштар тудырды. Меланхолияға беріліп, ол шатырға көшіп, итті, мысықты және құстарды өсірді. Ол тазалыққа да, тамаққа да немқұрайлы болды және тек темекі шегуден ләззат алды. 1726 жылы «Пирр» атты табысты пьесасымен сахнаға оралды. 1731 жылы ұзақ уақыт оқшауланғаннан кейін, ол Француз академиясының мүшесі болып сайланды; 1735 жылы патшалық цензор болып тағайындалды; ал 1745 жылы мадам де Помпадур оған 1000 франк зейнетақы және патшалық кітапханадағы қызмет тағайындады. 1748 жылы оның «Катилина» пьесасы сарайда үлкен жетістікке ие болды, ал 1754 жылы, сексен жасқа келгенде, ол өзінің соңғы трагедиясын – «Триумвират» пьесасын ұсынды. Оның жалғыз ұлы Клод та жазушы болды. Көптеген адамдар Кребилонды трагедиялық ақын ретінде Вольтерден жоғары санайтын. Бәсекелестік рухы Вольтерді Кребилонның бес трагедиясының («Семирамида», «Электра», «Катилина», «Триумвират» және «Атрей») сюжеттерін өзіне қабылдауға итермеледі. «Кребилонды мақтау» (1762; атауы ирониялық мағынада) поэттің қайтыс болған жылы жарық көрді және әдетте Вольтерге жатқызылды, бірақ ол авторлығын жоққа шығарды. Оның шығармаларының көптеген басылымдары бар, олардың ішінде: Жозеф де Ла Порттың алғы сөзі мен мақтауы бар «Шығармалар» (1772); Д’Аламбердің «Кребилонды мақтауы» (1775) бар «Шығармалар» (1828); және Огюст Витоның ескертуімен «Толық театр» (1885). Толық библиографияны Морис Дютрей өзінің «Кребилонның өмірі мен театры туралы зерттеу» (1895) еңбегінде келтіреді. Эдгар Аллан По Кребилонның «Атрей» пьесасынан алған жолдарды өзінің «Ұрланған хат» әңгімесінің соңғы жолдары мен күңгірт аяқталуы ретінде пайдаланды.
Crébillon was born in Dijon, where his father, Melchior Jolyot, was notary royal. Having been educated at the Jesuit school in the town, and afterwards at the Collège Mazarin. He became an advocate, and was placed in the office of a lawyer named Prieur at Paris. With the encouragement of his master, son of an old friend of Scarron's, he produced a Mort des enfants de Brutus, which was never produced on the stage. In 1705 he succeeded with Idoménée; in 1707 his Atrée et Thyeste was repeatedly acted at court; Electre appeared in 1709; and in 1711 he produced his finest play, Rhadamiste et Zénobie, considered as his masterpiece despite a complicated and over involved plot. But his Xerxes (1714) was only performed once and his Sémiramis (1717) was an absolute failure. In 1707 Crébillon had married a penniless girl, who died, leaving him two young children. His father had also died, insolvent. In three years at court he had gained nothing and aroused considerable envy. Oppressed with melancholy, he moved to a garret, where he surrounded himself with dogs, cats and birds, which he had befriended; he became utterly careless of cleanliness or food, and sought comfort only in smoking. He returned to the stage in 1726 with a successful play, Pyrrhus. In 1731, despite his long seclusion, he was elected to the Académie française; in 1735 he was appointed royal censor; and in 1745 Madame de Pompadour presented him with a pension of 1000 francs and a post in the royal library. In 1748 his Catilina was performed with great success at court; and in 1754, aged eighty, he presented his last tragedy, Le Triumvirat. His only son Claude was also an author. Crébillon was considered by many to be superior to Voltaire as a tragic poet. The spirit of rivalry induced Voltaire to take the subjects of no less than five of Crébillon's tragedies (Semiramis, Electre, Catilina, Le Triumviral and Ahreeas) as his own. The so called Éloge de Crébillon (1762; the title meant ironically), which appeared in the year of the poet's death, was generally attributed to Voltaire, though he strenuously denied the authorship. There are numerous editions of his works, among which may be noticed: Œuvres (1772), with preface and éloge, by Joseph de La Porte; Œuvres (1828), containing D'Alembert's Éloge de Crébillon (1775); and Théâtre complet (1885), with a notice by Auguste Vito. A complete bibliography is given by Maurice Dutrait in his Étude sur la vie et le théâtre de Crébillon (1895). Edgar Allan Poe took lines from Crébillon's Atrée as the last lines and obscure ending of his tale "The Purloined Letter".