Израиль әдебиеті: израильдік авторлардың иврит, йиддиш, ағылшын, араб және орыс тілдерінде жазылған туындылары. Агнон, Смилянский, Бреннер сияқты классиктер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израиль әдебиеті — Израиль мемлекетінде израильдіктер жазған әдебиет. Израиль әдебиеті деп есептелетін көптеген туындылар еврей тілінде жазылған, алайда кейбір израильдік авторлар идиш, ағылшын, араб және орыс тілдерінде де жазады.
Literature written in Israel by Israelis
Israeli literature is literature written in the State of Israel by Israelis. Most works classed as Israeli literature are written in the Hebrew language, although some Israeli authors write in Yiddish, English, Arabic and Russian.
Еврей жазушылары
Қазіргі Израиль жазуының негізін Екінші Алиядан шыққан әдебиетшілер тобы қалады. Олардың қатарында еврей тіліндегі әдебиет бойынша Нобель сыйлығының жалғыз иегері және Израиль әдебиетінің жалғыз иегері Шмуэль Йосеф Агнон, Моше Смиланский, Йосеф Хайм Бреннер, Дэвид Шимони және Якоб Фичман бар. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін еврей әдебиеті Шығыс Еуропада ортаталатын. Соғыстан және Ресей революциясынан кейін көптеген еврей жазушылары Палестинаға келді, сондықтан палестиналық жазу сол кезде еуропалық дәстүрдің жалғасы болды. 1921 жылы Тель-Авивте 70 жазушы жиналып, Еврей жазушылар қауымдастығын құрды. Осы кезде Бреннер редакциялаған алғашқы әдеби мерзімді басылымдар – «Ха Адама» және Фичман редакциялаған «Маабарот» пайда болды. 1920-1930 жылдары Палестина еврей әдебиетінің басты орталығына айналды. Еврей әдебиетінің көптеген негізін қалаушылары сионистер болды және ақырында Палестинаға келді. Ғасырдың басындағы ұлы тұлғалар – Биалик, Ахад Ха Ам, Черниховский – барлығы Тель-Авивте соңғы жылдарын өткізді, және бұл олардың ең жақсы шығармашылық кезеңі болмаса да, жас еврей жазушыларына зор әсер етті. Қазіргі еврей жазушыларының арасында Палестинада туғандар аз болды. Бұл топқа Сефардтық еврейлер Ицхак Шами мен Йехуда Бурла кірді, олардың отбасылары 19 және 18 ғасырларда Палестинаға көшіп келген. Бұл топтың жазуы Палестинаның араб және еврей халқының шынайы бейнесімен ерекшеленеді, ол оның арасында өскендердің көзқарасынан баяндалған. Бірінші буынның ең маңызды жазушылары С. Я. Агнон мен Хайм Хазаз еуропалық ортаға терең тамыр жайып, еврей қайта жандануының алғашқы онжылдықтарындағы классикалық жазушылар мен Палестинадағы еврей жазушылары арасында байланыс ретінде қызмет етті. Жазушылардың келесі буыны әлемнің басқа бөліктері туралы жазғанда да, Палестинаға баса назар аударды. Олардың өмірлік негізі – алия кезеңі және көбінесе кибуцтағы өмір болды. Олардың арасында Ури Цви Гринберг пен Авраам Шлонский бар, олар Палестинада диаспораның түбірсіздігіне қарсы ем тапты. Жазушылардың үшінші буыны 1948 жылғы араб-израиль соғысы қарсаңында пайда болды. Оның негізгі өкілдері (С. Ижхар, Моше Шамир, Ханок Бартов, Хайм Гури, Бенджамин Таммуз, Ахарон Меггед) барлығы сабралар немесе ерте жаста елге әкелінген. Басқа елдерден, әсіресе Батыс елдерінен күшті әсерлер келді. «Қананилер» деп аталатын топ тіпті израильдіктер мен басқа жердегі яһудилердің арасындағы байланысты жоққа шығаруға тырысты. Бірақ 1948 жылдан кейін босдық сезімі мен жаңа құндылықтарды іздеу еврей өмірінің өткенін зерттеуге бағытталған тәжірибелерге әкелді. 1960 жылдардың келесі буыны (А. Б. Ехошуа, Амос Оз, Натан Йонатан, Йорам Каниук, Яков Шабтай) Израиль мәдениетін әлемдік контекстке орналастыруға тырысты және еврей өмірі мен Израильдің ерекшеліктеріне емес, жалпыға ортақ нәрсеге баса назар аударды. Бұл мектептің жазушылары көбінесе басқа елдердің наразылық әдебиеттерімен өзін-өзі теңестіреді. Келесі ұрпақ, 1960-1970 жылдары туып, 1980-1990 жылдары тұңғыш рет өнер көрсеткен жазушылар еврей-израильдік өмірдің негізгі мәселелерін жеке тұлғалар мен тағдырлардағы ұжымдық шиеленісті аша отырып қарастырды. Бұл дәуірдің белгілі жазушылары Этгар Керет пен Саид Кашуа.
The foundations of modern Israel writing were laid by a group of literary pioneers from the Second Aliyah including Shmuel Yosef Agnon, the only Nobel Prize winner for literature in Hebrew and the only one for Israeli literature, Moshe Smilansky, Yosef Haim Brenner, David Shimoni, and Jacob Fichman. Until World War I, Hebrew literature was centered in Eastern Europe. After the war and the Russian Revolution many Hebrew writers found their way to Palestine, so that at the time Palestinian writing was essentially a continuation of the European tradition. In 1921, 70 writers met in Tel Aviv and founded the Hebrew Writers' Association. About this time the first literary periodicals made their appearance—Ha Adamah, edited by Brenner, and Ma'abarot, edited by Fichman. The 1920 and 1930s witnessed the emergence of Palestine as the dominant center of Hebrew literary activity. Many of the pioneers of Hebrew literature were Zionists, and eventually made their way to Palestine. The great figures of the early part of the century—Bialik, Ahad Ha Am, Tchernichovsky—all spent their last years in Tel Aviv, and although this was not the period of their greatest creativity, they exerted a great influence on younger Hebrew writers. Among the earliest modern Hebrew writers was a small minority of writers who were born in Palestine. This cadre includes Yitzhaq Shami and Yehuda Burla , Sepharadi Jews whose families migrated to Palestine in the 19th and 18th centuries, respectively. The writing of this group stands out for its authentic depiction of the Arab and Jewish population of Palestine, told from the vantage point of those who grew up in its midst. The most important writers of the first generation, S. Y. Agnon and Haim Hazaz, were deeply rooted in their European background, and served as links between the classical writers of the early decades of the Hebrew revival and the Hebrew writers in Palestine during the following generations. For the next generation of writers, the center of focus was Palestine, even when they were writing about other parts of the world. Their framework was the period of aliyah and, very often, life in the kibbutz. Among the outstanding names are Uri Zvi Greenberg and Avraham Shlonsky, who found in Palestine the antidote to the rootlessness of the Diaspora. The third generation of writers emerged around the time of the 1948 Arab–Israeli War. Its key figures (S. Yizhar, Moshe Shamir, Hanoch Bartov, Haim Gouri, Benjamin Tammuz, Aharon Megged) were all sabras or had been brought to the country at an early age. Strong influences now came in from other countries, especially Western. A group called the "Canaanites" even sought to deny the connection between Israelis and Jews elsewhere. But after 1948, a feeling of emptiness and of searching for new values was leading to experiments in exploring the Jewish past. The subsequent generation of the 1960s (A. B. Yehoshua, Amos Oz, Natan Yonatan, Yoram Kaniuk, Yaakov Shabtai) has endeavoured to place Israeli culture within a world context and stresses not so much the unique aspects of Jewish life and Israel as the universal. This school of writers often identifies itself with the protest literature of other countries. The following generation, writers who were born in the 1960s and 1970s and made their debut in the 1980s and 1990s, examined the basic questions of Jewish Israeli existence by exposing the collective tensions in individual characters and fates. Notable writers from this era include Etgar Keret and Sayed Kashua.
Идиш жазушылары
Еврей жазушыларынан басқа, Израильде басқа тілдерде де, әсіресе идиш тілінде елеулі шығармашылық өнімділік бар. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Варшава, Мәскеу және Нью-Йорк идиш тіліндегі әрекеттің негізгі орталықтары болды. Палестинада идиш тіліне белгілі бір қарсылық сақталды, ол еврей тілінің қайта жаңғыруына сын ретінде қабылданатын. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін жағдай өзгерді. Еуропалық орталықтар Гитлер мен Сталин тарапынан жойылды, ал Нью-Йорк орталығы әлсіреп қалды. Көші-қон көптеген белгілі идиш жазушыларын Израильге әкелді. Мұндағы ішкі көзқарас, бір жағынан Еуропадағы Холокост, екінші жағынан еврей тілінің берік орнына байланысты жұмсарып, достыққа ұласты. Израильдегі идиш жазуын еврей әдебиетіндегідей ұрпақтар бойынша жіктеуге болады. Бірінші ұрпаққа өмірінің соңғы жылдарын Израильде өткізген Давид Пински мен Шолем Аш сияқты жазушылар кірді. Екінші буын, оның жетекшісі Абрахам Суцкевер, карьерасын Шығыс Еуропада бастап, Израильде жалғастырды. Үшінші ұрпақ "Жас Израиль" тобына бірікті, ол – ағылшын және француз жазуының авангардтық мектептерінен әсер алған, көбінесе кибуц мүшелері болатын, қазіргі заманғы ақындар мен жазушылардың тобы. Израильдегі идиш жазуы Еуропадағы Холокостқа (осы тақырыптағы жетекші жазушы – Ка Цетник) және жаңа көшіп келгендердің өміріне арналған. Израильдегі идиш жазушылары идиш жазушыларының қауымдастығына біріккен.
Apart from Hebrew writers, there is considerable creative productivity in Israel in other languages, notably in Yiddish. Before World War II, Warsaw, Moscow, and New York were the main centers of Yiddish activity. In Palestine there was still a certain hostility to the Yiddish language, which was felt as a challenge to the Hebrew revival. However, with World War II the whole picture changed. The European centers were liquidated by Hitler and Stalin, and the New York center declined. Immigration brought many of the leading Yiddish writers to Israel. Here the internal attitude relaxed and became friendly, in view of the Holocaust in Europe, on the one hand, and the secure position attained by Hebrew, on the other. Yiddish writing in Israel can be marked by generations, similar to those in Hebrew literature. The first consisted of writers such as David Pinski and Sholem Asch, who passed their last years in Israel. The second generation, led by Abraham Sutzkever, started its career in Eastern Europe but continued in Israel. The third generation was centered on "Young Israel", a modernist group of poets and prose writers, most of whom are kibbutz members, whose work has been influenced by the avant garde schools of English and French writing. Yiddish writing in Israel is concentrated on the European Holocaust (the leading writer on this is Ka Tzetnik), and life among new immigrants. Yiddish authors in Israel are organized in a Yiddish authors' association.
Араб жазушылары
Израиль қоғамында араб тіліндегі әдебиеттің пайда болуы алдымен израильдік палестиналық жазушы және коммунист саясаткер Эмиль Хабибиге байланысты. 1992 жылы ол араб әдебиеті саласындағы Израиль сыйлығымен марапатталды. Шын коммунист болған Хабиби Израиль коммунистік партиясын құруға көмектесті және Хайфа қаласында шығарылатын араб тіліндегі "Аль-Иттихад" коммунистік күнделікті газетін іске қосты. Хабибидің туындылары көбінесе Израиль қоғамын сынағанмен, ізтас ізденістеріне қарамастан, Израиль мәдениетінің бір бөлігі болып табылады.
The presence of Arabic language literature in Israeli society can be initially attributed to Emile Habibi, an Israeli Palestinian writer and a communist politician. In 1992, he was awarded the Israel Prize for Arabic literature. A fervent communist, Habibi helped created the Israeli Communist Party and established Al Ittihad, a communist daily Arabic language newspaper published in Haifa. Habibi's works, while often a critique of Israeli society, are nevertheless part of Israeli culture.
Израильде кітап шығару
Заң бойынша, Иерусалимдегі Еврей университетінің Еврей ұлттық және университет кітапханасы Израильде жарық көрген әрбір кітаптың екі данасын алады. 2004 жылы кітапхана 6436 жаңа кітап алғанын хабарлады. Олардың көпшілігі еврей тілінде басылды, ал еврей тілінде жарық көрген кітаптардың 89% -ы еврей тіліндегі түпнұсқа еді. 2004 жылғы жаңа кітаптардың шамамен 8% балалар кітаптары, ал 4% оқулықтарды құрады. Баспагерлер түріне қарай, кітаптардың 55% коммерциялық, 14% жеке баспадан шыққан, 10% мемлекеттік, 7% білім беру және 14% басқа да ұйымдар басып шығарған. Ортодоксалды және ультраортодоксалды секторлар кітаптардың жалпы санының 21% -ын құрады. 2017 жылғы мәліметтерге сәйкес, кітаптардың 17% Тораға қатысты, 16% әдебиет, ал 14% балалар кітаптары болды.
By law, the Jewish National and University Library of the Hebrew University of Jerusalem receives two copies of each book published in Israel. In 2004 it reported that it received 6,436 new books. Most of them were published in Hebrew, and 89% those books published in Hebrew were original to the Hebrew language. Almost 8% of the 2004 crop were children's books and another 4% were textbooks. According to the type of publisher, the books were 55% commercial, 14% self published, 10% governmental, 7% educational, and 14% published by other types of organizations. The orthodox and ultra orthodox sector was responsible for 21% of the total titles. 2017 figures show that 17% of books were Torah related, 16% were literature and 14% children's books.