Кіріспе

Стокгольмнің орталық алаңы

"Сергель алаңы" ("Sergels torg") – Швецияның Стокгольм қаласында 1960 жылдары салынған маңызды қоғамдық алаң. Ол 18 ғасырдың мүсіншісі Йохан Тобиас Сергельдің құрметіне аталған, оның шеберханасы бұрын алаңның солтүстігінде орналасқан еді.

Тарих

Аянттың құрылысы 1967 жылы аяқталды. Сергельс алаңы салынғанға дейін Брункеберг алаңы аймақтағы ең маңызды қоғамдық кеңістік болды, көлік осы алаңның маңында жиналатын, адамдар жұмысқа барып, көңіл көтеруге жиналатын орын еді.

Алғашқы ұсыныстар

Алберт Лилиенберг 1927 жылы қала жоспарлау бақылаушысы болып тағайындалды, ал бір жылдан кейін ол 1928 жылғы бас жоспарында осы орналасқан жердегі қоғамдық алаң үшін алғашқы ұсынысын жасады. Ол өз ұсынысында солтүстік-оңтүстік бағыттағы осьі Свеавегенмен (Sveavägen) қатар келетін алаңды көздеді, алаңның оңтүстігіне қарай суға дейін кеңейтіліп, батыс және шығыстан қосылатын Хамнгатан (Hamngatan) және Кларабергсатан (Klarabergsgatan) көшелерімен бірге суға дейін созылатын болды. Осы алғашқы ұсыныстан кейін алаң аумақ үшін жасалған барлық келесі қала жоспарларында көрсетілді, ені мен ұзындығы өзгеріп тұрды. Көптеген түзетілген ұсыныстар жасалғанмен, архитектуралық мәселелерге көңіл бөлгендері аз болды, көлік ағынын оңтайландыруға көбірек назар аударылды. 1960 жылы соңғы ұсынысын ұсынғанға дейін Хеллден (Helldén) үшбұрышты үлгімен жаяу жүргіншілер алаңына және оның батыс жағындағы кең баспалдақтарды қосты. 1962 жылы орталық монументі үшін өткізілген байқауда Эдвин Эрстрём (Edvin Öhrström) 37 метрлік шыны обелискпен жеңіске жетті, ол "Kristall vertikal accent i glas och stål" ("Шыны мен болаттағы кристалды тік акцент") деп аталды. Мүсін, ақыры 1974 жылы аяқталған және техникалық проблемалармен мазаланған, көзделген визуалды эффектіні бере алмады, Холлдың (Hall) сөзін келтіре келе: "осылайша [Стокгольмнің орталық бөлігін қайта құру] аясындағы көптеген жобалардың қатарына қосылды, олар шындықпен бетпе-бет кездесуге дайын болмады". Хеллденнің (Helldén) жақсы көрген суретшісі Олле Баертлинг (Olle Baertling) 1960 жылы алаңға арналған мүсін жұмысын бастады, бірақ байқауға қатысуға шақырылмады.

Мәдениет үйі

Площадтан оңтүстікке қарай Брункебергсторға апаратын көшемен бөлінген екі ғимарат салу жоспарланған, бірақ алаңнан оңтүстікке қарай орналасқан ескі ғимараттар 1960 жылдардың көп бөлігінде Гельденнің модернистік композициясына қарай бет бұрды. 1965 жылы осы аймақ үшін өткізілген байқауда Понтус Хултен ұсынған мәдени орталық болды, ол «Moderna Museet» мұражайының Skeppsholmen аралынан көшірілуін қалаған белгілі негіз қалаушы. Байқау жеңімпазы сәулетші Питер Цельсинг болды және Kulturhuset 1974 жылы ашылды. Бұл, негізінен, шыны фасадтары бар шағын қабаттармен толықтырылған бір алып бетон қабырға. Хултен бұл құрылымды «күшті тартымды күшпен әрекет ететін» сахна ретінде көркем тілмен сипаттады, адамдар мен өнер туындыларын шыны фасад арқылы көрсетеді. Алайда, Стокгольмнің солтүстік орналасқандығын ескеретін болсақ, күн сәулесінің қоғамдық кеңістіктерге толық түсуі басты мақсат, ал Kulturhuset күн сәулесін кесіп, алаңды үлкен көлемімен басып алатын проблемалы қабырға болып шықты. Сонымен қатар, Сергельс торгы көлік айналымымен үстемдік етеді, сондықтан оны біртұтас кеңістік ретінде сезіну қиын. 1930 жылдары салынған Slussen көлік инфрақұрылымымен бірге, Сергельс торгы – қаланың орталық ауданына үстемдік ететін көлік түйінін қоғамдық өнерге айналдыруға жасалған, әлемде сирек кездесетін әрекет. 1990 жылдардың ортасынан бері алаңды қайта жаңарту бойынша көптеген ұсыныстар жасалды және алаңға қатысты пікірталас әлі де жалғасуы мүмкін. Қазіргі уақытта (2015) 50 жылдық құрылыстарды жөндеу үшін алаңның үлкен бөлігі жабық. Сонымен қатар, Хамнгатаннан Кларабергсгатанға дейін трамвай жолдары төсеуге дайындық жүргізілуде.