Инфляцияға түзетілмеген пайыз мөлшерлемесі

Кіріспе

Инфляцияға реттелмеген пайыздық мөлшерлеме

Қаржы және экономика саласында номиналдық пайыздық мөлшерлеме – инфляция ескерілмей, несие немесе инвестиция бойынша көрсетілген пайыздық мөлшерлеме.

Түзетулер немесе алымдар мысалы

Инфляцияға түзету (нақты пайыздық мөлшерлемеден өзгеше). Күрделі пайыз (номиналды жылдық ставка деп те аталады).

Номиналды пайыздық мөлшерлемесі мен тиімді пайыздық мөлшерлемесі

Номиналды пайыздық мөлшерлеме, сондай-ақ жылдық пайыздық мөлшерлеме немесе ЖПМ (APR) деп те аталады, ол кезеңдік пайыздық мөлшерлемені жыл ішіндегі кезеңдер санына көбейту арқылы есептеледі. Мысалы, ай сайын күрделендірілген 12% номиналды жылдық пайыздық мөлшерлеме ай сайын 1% пайыздық мөлшерлеме (күрделендірілген) дегенді білдіреді. Жылдан кем кезеңдерде күрделендірілетін номиналды пайыздық мөлшерлеме, жылдық күрделендірілумен салыстырылғанда әрқашан төмен болады (бұл күрделендірілген пайыздың формуласын элементарлық алгебралық амалдар арқылы тікелей анықтауға болады). Назарда болыңыз: күрделендірілу жиілігі көрсетілмеген номиналды мөлшерлеме толыққанды анықталмайды: кез келген пайыздық мөлшерлеме үшін тиімді пайыздық мөлшерлемені анықтау үшін күрделендірілу жиілігі мен мөлшерлемені білу қажет. Кейбір шартты белгілер күрделендірілу жиілігін түсіндіргенімен, тұтынушылар тиімді мөлшерлемені білудің маңыздылығын түсінбей қалуы мүмкін. Номиналды пайыздық мөлшерлемелерді олардың күрделендірілу кезеңдері бірдей болмаса, салыстыруға болмайды; тиімді пайыздық мөлшерлемелер осы мәселені шешу үшін номиналды мөлшерлемелерді жылдық күрделендірілген пайызға «айналдыру» арқылы түзетіледі. Көп жағдайда, жергілікті ережелерге байланысты, несие берушілер мен жарнамаларда көрсетілген пайыздық мөлшерлемелер тиімді емес, номиналды пайыздық мөлшерлемелерге негізделген, сондықтан бұл мөлшерлемелерді тиімді жылдық мөлшерлемемен салыстырғанда төмен көрсетуі мүмкін. Шатастыратыны, инфляция контекстінде «номиналды» сөзінің мағынасы өзгеше. Номиналды мөлшерлеме инфляцияға түзетілмеген мөлшерлемені білдіре алады, ал нақты мөлшерлеме – тұрақты бағадағы мөлшерлеме. Фишер теңдеуі нақты және номиналды мөлшерлемелерді бір-біріне айналдыру үшін қолданылады. Осы әртүрлі мағыналарды білдіретін «номиналды» терминін пайдаланудан туындаған шатасуды болдырмау үшін, кейбір қаржы оқулықтарында тиімді мөлшерлемелер мен ЖПМ арасындағы айырмашылықты талқылағанда «номиналды мөлшерлеме» орнына «жылдық пайыздық мөлшерлеме» немесе ЖПМ термині қолданылады. Бұл терминді жай пайызбен (күрделендірілген пайызбен салыстырғанда) шатастырмау керек, себебі жай пайыз күрделендірілмейді. Тиімді пайыздық мөлшерлеме әрқашан жылдық күрделендірілгендей есептеледі. Тиімді мөлшерлеме келесідей есептеледі, мұнда r – тиімді мөлшерлеме, i – номиналды мөлшерлеме (ондық сан түрінде, мысалы, 12% = 0,12), ал n – жыл ішіндегі күрделендірілу кезеңдерінің саны (мысалы, ай сайын күрделендірілгенде 12):

The nominal interest rate, also known as an annual percentage rate or APR, is the periodic interest rate multiplied by the number of periods per year. For example, a nominal annual interest rate of 12% based on monthly compounding means a 1% interest rate per month (compounded). A nominal interest rate for compounding periods less than a year is always lower than the equivalent rate with annual compounding (this immediately follows from elementary algebraic manipulations of the formula for compound interest). Note that a nominal rate without the compounding frequency is not fully defined: for any interest rate, the effective interest rate cannot be specified without knowing the compounding frequency and the rate. Although some conventions are used where the compounding frequency is understood, consumers in particular may fail to understand the importance of knowing the effective rate. Nominal interest rates are not comparable unless their compounding periods are the same; effective interest rates correct for this by "converting" nominal rates into annual compound interest. In many cases, depending on local regulations, interest rates as quoted by lenders and in advertisements are based on nominal, not effective interest rates, and hence may understate the interest rate compared to the equivalent effective annual rate. Confusingly, in the context of inflation, 'nominal' has a different meaning. A nominal rate can mean a rate before adjusting for inflation, and a real rate is a constant prices rate. The Fisher equation is used to convert between real and nominal rates. To avoid confusion about the term nominal which has these different meanings, some finance textbooks use the term 'Annualised Percentage Rate' or APR rather than 'nominal rate' when they are discussing the difference between effective rates and APR's. The term should not be confused with simple interest (as opposed to compound interest) which is not compounded. The effective interest rate is always calculated as if compounded annually. The effective rate is calculated in the following way, where r is the effective rate, i the nominal rate (as a decimal, e. g. 12% = 0.12), and n the number of compounding periods per year (for example, 12 for monthly compounding):

Айлық жинақтау

1-мысал: Ай сайын есептелген 6% номиналды пайыздық мөлшерлемесі 6,17% тиімді пайыздық мөлшерлемесіне баламалы. 2-мысал: Жылдық 6% ай сайын 6%/12 = 0,5% ретімен қосылады. Бір жыл өткен соң бастапқы капитал (1+0,005)12 ≈ 1,0617 есеге артады.

Күнделікті қосылған

Күнделікті есептелетін несие тиімді жылдық пайыздық мөлшерлемесі бойынша айтарлықтай жоғары болады. 10% номиналды жылдық мөлшерлемесі және күнделікті есептелуі бар несие үшін тиімді жылдық мөлшерлеме 10,516% құрайды. 10 000 долларлық несие (жыл соңында бір рет толық сомамен төленген жағдайда) алған қарыз алушы, жылдық 10% мөлшерлемемен есептелген несие алған адамға қарағанда 51,56 доллар артық төлейді.