Кіріспе

Сүйектердің сирек кездесетін ауруы

Остеопетроз, сөзбе-сөз "тас сүйек" деген мағынаны білдіреді, сондай-ақ мәрмәр сүйек ауруы немесе Альберс-Шёнберг ауруы деп те аталады. Бұл өте сирек кездесетін, тұқым қуалайтын ауру, онда сүйектер қатаяды, тығыздығы артады. Бұл остеопороз сияқты кең таралған жағдайларға керісінше, онда сүйектер тығыздығын жоғалтып, нашарлайды, немесе остеомаляцияға, онда сүйектер жұмсақ болады. Остеопетроз сүйектердің еріп, сынуына себеп болуы мүмкін. Бұл остеосклероздың тұқым қуалайтын себептерінің бірі және остеосклерозды дисплазияның прототипі саналады. Аурудың себебі остеокластардың жұмысындағы бұзылыс және олардың сүйекті қайта сіңіре алмауы деп есептеледі. Адамның остеопетрозы – әртүрлі молекулалық зақымданулар мен клиникалық белгілерді қамтитын гетерогенді ауру болғанымен, барлық түрлерінде остеокластағы бір патогендік байланыс ортақ. Мутациялардың нақты молекулалық себептері мен орналасқан жері әлі белгісіз. Остеопетрозды алғаш рет 1903 жылы неміс радиологы Альберс-Шёнберг сипаттаған.

Себептер

Остеопетроздың әртүрлі түрлері кем дегенде он геннің біріндегі генетикалық өзгерістер (мутациялар) нәтижесінде пайда болады. Ата-ана жүктілікке дейін, жүктілік кезінде немесе одан кейін баланың остеопетрозына себеп бола алмайды. Остеопетроз кезінде остеокластардың саны азаюы, қалыпты болуы немесе көбеюі мүмкін. Ең маңыздысы, остеокласттардың дисфункциясы осы аурудың патогенезін анықтайды. Остеопетроз остеокласт резорбциясының шұңқырындағы қышқылдану процесіне кедергі келтіретін жатқызылған мутациялардың салдарынан туындайды, мысалы, CA2 генімен кодталған карбоангидраза ферментінің жетіспеушілігінен. Карбоангидраза остеокласттарға протон өндіру үшін қажет. Бұл ферментсіз сутегі иондарының сорғылануы тежеледі және остеокласттардың сүйек резорбциясы бұзылады, себебі кальций гидроксиапатитін сүйек матрицасынан бөліп алу үшін қышқыл орта қажет. Сүйек резорбциясы тоқтағанда, сүйек қалыптасуы жалғасады, нәтижесінде артық сүйек пайда болады. Кем дегенде тоғыз гендегі мутациялар остеопетроздың әртүрлі түрлеріне себепші болады. CLCN7 геніндегі мутациялар аутосомалық доминантты остеопетроздың шамамен 75 пайызына, аутосомалық рецессивті остеопетроздың 10-15 пайызына және аралық аутосомалық остеопетроздың барлық белгілі жағдайларына жауапты. TCIRG1 геніндегі мутациялар аутосомалық рецессивті остеопетроздың шамамен 50 пайызын тудырады. Басқа гендердегі мутациялар аутосомалық доминантты және аутосомалық рецессивті түрлерінің сирек кездесетін себептері болып табылады. Х-хромосомаға байланысты остеопетроз түрі – OL EDA ID – IKBKG геніндегі мутациялардың нәтижесінде пайда болады. Остеопетроздың шамамен 30 пайызының себебі белгісіз. Остеопетрозбен байланысты гендер остеокласттар деп аталатын арнайы жасушалардың қалыптасуына, дамуына және жұмыс істеуіне қатысады. Бұл жасушалар сүйек қайта құрылуы кезінде сүйек тінін ыдыратады, бұл қалыпты процесс, онда ескі сүйек алынып тасталады және оның орнына жаңа сүйек жаралады. Сүйектер үнемі қайта құрылып тұрады, және бұл процесс сүйектердің мықты және сау болуын қамтамасыз ету үшін мұқият бақыланады.

Емдеу

Бұл гемопоэтикалық дің жасушаларын трансплантациялау арқылы емделген алғашқы генетикалық ауру болды (остеокластар гемопоэтикалық прекурсорлардан туындайды). Науқасқа толық ем жоқ, алайда клиникалық сынақтарда сүйек миын трансплантациялау арқылы жазылатын ем ізделіп жатыр. Сау мидан остеокластар дамиды деп есептеледі.

Ауру таралуы

АҚШ-та жыл сайын шамамен 8-ден 40-қа дейін бала остеопетроздың қатерлі балалық түрімен дүниеге келеді. Остеопетроздың осы түрімен 100 000-нан 500 000-ға дейін адамның бірінде туады. Дания мен Коста-Рикада осы көрсеткіш жоғарырақ. Бұл ауру еркектер мен әйелдерге тең дәрежеде әсер етеді. Остеопетроздың ересектер түлі АҚШ-та шамамен 1250 адамға әсер етеді. Остеопетроздың ересектер түлімен 200 000 адамның біреуі ауырады. Бразилияда осы көрсеткіш жоғарырақ. Бұл ауру еркектер мен әйелдерге тең дәрежеде әсер етеді. Әлем бойынша бұл көрсеткіш жоғарырақ, бірақ Ресейдің Чувашия аймағында (3500-4000 жаңа туған баланың 1-і) чуваш халқының генетикалық ерекшеліктеріне байланысты мүмкіндіктер әлдеқайда жоғары.

Соңғы зерттеулер

Соңғы зерттеулер көрсеткендей, Rankl( / ) егесіктеріне бір ай бойы жүйелі түрде RANKL енгізу, адам ауруына өте ұқсас сүйек фенотипін жақсартады және сүйек миына, селезенке және тимусқа пайдалы әсер етеді; маңызды жағымсыз әсерлер тек егер егесіктерге шамадан артық ем жасалса ғана пайда болады. Жалпы алғанда, бұл фармакологиялық RANKL қолдану RANKL жетіспейтін ARO пациенттері үшін тиімді ем болуы мүмкін екенін көрсетті, бұл пилоттық клиникалық сынақта расталуы керек. Интерферон гамма 1b қатерлі остеопетрозбен ауыратын ауыр науқастарда аурудың прогрессиялау уақытын ұзартатындықтан FDA-мен мақұлданған.