Канадалық Бидай Бордының Тарихы және Тарқатылуы

Кіріспе

Тоқтатылған канадалық маркетингтік кеңесі

Канадалық Бидай Кеңесі – Батыс Канададағы бидай мен арпаны сатумен айналысатын маркетингтік кеңес болатын. 1935 жылдың 5 шілдесінде Канада Парламентімен құрылған, оның жұмысы Канадалық Бидай Кеңесі Заңымен Альберта, Саскачеван, Манитоба және Британдық Колумбияның шағын бөлігінде бидай мен арпа өндірушілері үшін міндетті маркетингтік жүйе ретінде реттелді. CWB-нің құзырына жататын аймақтардағы фермерлердің бидай мен арпаны CWB-ден басқа арна арқылы сатуына тыйым салынған. Көптегендер оны монополия деп атағанмен, ол шын мәнінде монопсония болды, себебі бидай мен арпаның жалғыз сатып алушысы осы Кеңес еді. Бұл Батыс Канада фермерлерінің мүддесін қорғайтын маркетингтік агенттік болды және операциясынан түскен барлық пайданы фермерлерге қайтарып берді. Бидай мен арпа сатудағы оның ықпалы "Бір терезе" деп аталды. Сынаптаулардың нәтижесінде, 2012 жылдың 1 тамызында Канадалық Бидай Кеңесінің "Бір терезе" арқылы сату құқығы ресми түрде тоқтатылды. Бұл өзгеріске Harper үкіметі ұсынған және 2011 жылдың желтоқсанында қабылданған Астық фермерлеріне еркіндік беру туралы заң (Bill C 18) себеп болды. Канадалық Бидай Кеңесі өз статусын көрсете отырып, жай ғана CWB деп атала бастады. CWB астық компаниясы ретінде жұмысын жалғастырды, бірақ заң жобасында CWB-ні жекешелендірудің мерзімдері де белгіленген. 2015 жылдың 15 сәуірінде Global Grain Group – Bunge Limited және Сауд Арабиялық Ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығына инвестициялық компаниясының бірлескен кәсіпорны CWB-нің 50,1% акциясын 250 миллион долларға сатып алатыны жарияланды. Бұл 1919-1920 жылдардағы тұрақты бағалармен салыстырғандағы айқын контраст фермерлердің нарықтық саудаға қатысты күдіктерін растады.

Билік аралығы (19201935)

1920 жылы алғашқы кеңес таратылғаннан кейін шаруалар фермерлік кооперативтер идеясына көшті. 1917 жылы құрылған "Бірлескен астық өсірушілер" сияқты астық көтеру кооперативтері бұрыннан-ақ бар еді. 1923 және 1924 жылдары канадалық бидайды сатып алып, оны шетелге қайта сату үшін бидай пулдары құрылды. Альберта бидай пулдары, Саскачеван бидай пулдары және Манитоба бидай лифттері өнеркәсіпте тез арада ірі компанияларға айналып, жеке саудагерлерді ығыстырды. Бірақ олар бағаның төмендеуіне қарсы сақтанбады (оның орнына провинциялық үкіметтердің кепілдіктеріне сүйенді) және 1929 жылғы бағалардың күрт құлдырауы кезінде олар, тиімді түрде, банкротқа ұшырады. Көптеген шаруалар жеке саудагерлердің қайта оралуын қаламады, сонымен қатар өздерінің сату компанияларына ие болу мүмкін емес сияқты көрінді, сондықтан мемлекеттік сату кеңесі идеясы қайта жанданды.

Қайта өркендеу және гүлдену (1935-2000)

Канаданың бидай кеңесі 1935 жылы Ұлы депрессиядан зардап шеккен фермерлерге көмектесу және астық бағасын реттеу мақсатында қайта құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңестің өкілеттігі кеңейтілді және 1941 жылдың желтоқсанынан соғыс аяқталғанға дейін бидай, сұлы, арпа, зығыр және жүгеріге заңмен белгіленген ең жоғары бағаны қою құқығы берілді. 1943 жылы Батыс Канада фермерлері үшін мүшелік міндетті болды, бұл соғысқа қолдау көрсету мақсатында жасалды. 1943 жылдың сәуір айында Кеңеске рапс пен күнбағыс сатып алуға рұқсат берілді. 1958 мен 1970 жылдар аралығында Уильям Крейг Макнамара CWB төрағасы болды және ол 1965 жылы CWB-ді тұрақты етуге қол жеткізді, осыған дейін Кеңестің мерзімі парламент тарапынан үнемі ұзартылып келген. Макнамара парламентті Заңдағы мерзімдік шектеуді алып тастауға көндірді, осылайша тұрақты Кеңес құрылды. 1969-1972 жылдардағы астық дағдарысы кезінде CWB-нің азықтық емес астық пен арпаның провинцияаралық тасымалдауын бақылау мәселесі қоғамдық талқыға түсті және ол бақылаудан алынды. Тек азықтық емес бидай мен арпа CWB бақылауында қалды.

ГМО-ға қарсы КББ ұстанымы (2004)

Канаданың бидай жөніндегі кеңесі 2004 жылы Монсантоның генетикалық түрлендірілген (ГТ) бидайын тоқтатуға зор үлес қосты. Бидай өндірушілердің біртұтас дауысы ретінде CWB нарық зерттеулерін жүргізді, ол халықаралық нарықтардың ГТ бидайды қаламағанын және ГТ бидайға рұқсат берілсе, Канададан бидай экспортын қабылдамайтынын көрсетті, себебі ластану қаупі бар еді. CWB бидай өсірушілердің пікірін де зерттеп, көптегендерінің ГТ бидайды қаламағанын анықтады. CWB зерттеу нәтижелерін және бидай өндірушілердің пікірлерін үкіметке ұсынды.

Бидай өсірушілер, теміржол және CWB

Иан Робсон, оның бабасы кооперативтік жиынтық жүйені құруға көмектескен, өзі сияқты көп буындық шағын шаруалардың теміржолдың күшін теңестіру үшін CWB-ге тәуелді екенін айтты. Робсон: "Біз теміржолға тәуелдіміз, және оның қалай өрбуін көріп тұрмыз. Канаданың көлік министрлігі біздің мүддемізді қорғауы тиіс, бірақ олар теміржолға қарсы шығудан қорқады". 2014 жылы CP компаниясын бас директор Хантер Харрисон және американдық белсенді акционер Билл Акман қалыптастырды. Америкалықтар CP акцияларының 73%-ын, ал канадалықтар мен американдықтар CN акцияларының 50%-ын иеленеді. "CWB-ның міндеті – шаруаларға астығы үшін белгілі бір баға төлеу, нарықтарды анықтау, ең жақсы бағаны келісу, тауарды жеткізу, аванстық төлемдер жасау және егін сатылғаннан кейін соңғы төлемді жүзеге асыру болды. Бидай бағасы өссе, шаруалар пайданы өздеріне алатын еді. Нарық төмендесе, шығынды мемлекет көтеретін. Шаруаның үлесінен маркетинг және жеткізуге кеткен шығындар ғана шегерілетін". |Джейк Макдональд, "The Globe and Mail" газеті, 2014 жыл.

Қазіргі сын

Жекешелендіруді жақтаушылар фермерлерге кеңестен шығуға рұқсат беру керек деп есептейді. Басқалары өз астығын кеңестен арзан бағамен сатудан гөрі, өздері сатса, жақсырақ баға ала алады деп ойлайды. CWB-ді сақтап қалуды қолдаушылар бидай кеңесінің ұжымдық келіссөздер жүргізу қабілеті фермерлерге ірі көпұлттық корпорацияларға жеке сатудан гөрі жақсы баға береді деп мәлімдеді. CWB-ға қарсылар бұған келіспей, фермерлердің табысының жақсаруын көрсететін ешқандай дәлел жоқ деп таласқан. Осы уақытқа дейін фермерлер бидай мен балдырбас (malt barley) емес, барлық дақылдарын тәуелсіз сатуға мүмкіндік алған, яғни кеңестің бақылауынсыз астық сатуға болатынын көрсетті. Дегенмен, бұл фермерлерді тауар нарығының құбылуына осалдығын арттырып, шаруашылықтың өзіне емес, бизнес жағына көбірек уақыт жұмсауға мәжбүрлеуі мүмкін. Бидай кеңесі соңғы жылдары өндірушілерге көбірек мүмкіндіктер ұсынуға тырысты, мысалы, фермерлер бидайларын АҚШ-тағы бағаға тең бағамен сатуға бағытталған міндетті алдын ала келісімшарттар арқылы кеңеске сата алатын болды. Кеңестің және кәсіподақтардың жақтастары CWB жеке фермерлерге әлемдік нарықта олардың көлемінің тиімділігінен және сату кезіндегі олигополиялық маркетингтік күштен, әсіресе қатты бидай үшін (Durum wheat), жоғары баға алуға мүмкіндік берді деп сендірді, бірақ мұның нақты дәлелі әлсіз немесе жоқ. 1990 жылдардың ортасында жүргізілген зерттеуде кеңестің «бір терезе» жүйесінің нәтижесінде фермерлер бидайдан тоннасына орташа есеппен 13,35 доллар көбірек пайда тапқаны болжалды, бірақ бұл зерттеу мен оның әдістемесі кеңінен сынға ұшырады. «Бір терезе» жүйесін қолдаушылар кеңес тоқтатылса, фермерлер 20 ғасырдың басындағыдай жағдайға түсіп қалуы мүмкін деп қорқытты, онда фермерлер өз астығын сату үшін бір-бірімен бәсекелесіп, ірі агробизнес пен теміржол монополияларының ықпалына түсетін еді, бұл шаруалардың табысын төмендетуі мүмкін. Ал қарсы пікір бойынша, кеңеске жатпайтын дақылдарды өндіретін фермерлер, мысалы, канола өсірушілерде мұндай мәселелер жоқ сияқты.

Arguments in favour of privatization believe that farmers should be allowed to opt out of the board. Others believe that they could get a better price for their grain than the board itself and would like to market their own grain. Proponents of maintaining the CWB stated that the collective bargaining power of the wheat board gives farmers a better price than they would have if they were individually marketing to large multi national corporations. CWB opponents disagreed, arguing that there was no evidence of better returns for farmers. At this time, farmers already had the ability to market all the crops save wheat and malt barley independently, meaning it is possible to succeed marketing grain without board oversight. This, however, may make farmers more susceptible to fluctuations in the commodity market and to focus more of their time on the business aspect of farming, rather than farming. The Wheat Board attempted to offer producers more options in its latter years—for example, farmers could sell their wheat with binding forward contracts to the Wheat Board that attempted to pay the same price that they would get for their grain in the U. S.

Supporters of the board and labour unions believed the CWB gave individual farmers increased marketing power in a world market which got them a higher price than they would have otherwise gotten, not only through the efficiencies of scale, but as well by exercising oligopolistic marketing power on the selling side, especially for Durum wheat, although the evidence of this is weak or non existent. A study conducted in the mid 1990s suggested that farmers gained on average a premium of $13.35 a tonne on wheat as a result of the board's Single Desk, although the study and its methodology was widely refuted. Supporters of the Single Desk feared that an end to the board would put farmers in a situation like in the early part of the 20th century where farmers effectively competed with each other to sell their grain, effectively putting them at the mercy of big agribusiness and the railroad monopolies, believing that would reduce farm incomes. The counter argument is that producers of non Board crops such as canola do not seem to have this problem.

Америкалық шағымдар

Солтүстік Америка еркін сауда келісімі және Дүниежүзілік сауда ұйымы шарты аясында еркін нарық жағдайларына бейімделу үшін Басқарма реформаланғанына қарамастан, американдық өндірушілер үнемі наразылық білдірді. АҚШ тарапынан көптеген қиындықтар туып, көптеген мәлімдемелер жасалғанына қарамастан, Дүниежүзілік сауда ұйымы 2003 жылы Бидай кеңесін мемлекеттік субсидиялар жүйесі емес, өндірушілердің өнімді сату ұйымы деп таныды, бірақ бұл шешім кейіннен күштен шығарылды. Шындығында, канадалық өндірушілерге мемлекеттік субсидиялар көбінесе берілмейді, ал олардың американдық және Еуропалық Одақ әріптестері ауыр субсидиялармен қамтамасыз етілген. Бидай кеңесіне жасалған шабуылдар сол кезде Канада мен АҚШ арасындағы екітаралы қарым-қатынастағы маңызды мәселелердің бірі болды.

Батыстан алыстату

Бидай кеңесі негізінен Батыс Канадада өндірілген егіндерді сатқандығы көптеген Батыс Канада фермерлері үшін наразылыққа және тіпті Альбертаның бөлінушілдік қозғалысына себеп болды. Канаданың шығысындағы (Манитобадан шығысқа қарай) және Британдық Колумбияның көп бөлігі (Пайс Ривер аймағын қоспағанда) фермерлері CWB-нің тамаққа арналмаған бидай мен арпаны бақылауынан босатылды. Онтарионың өз сауда кеңесі бар, бірақ ол міндетті емес.

CWB-ді жоюды талап ету

Көптеген топтар Бидай кеңесін таратуға шақырды. Осы топтардың көпшілігі өздерінің ойларын тарату және өздерінің мақсатына қолдау табу үшін интернетке жүгінді. Көптегендері Канаданың Бидай кеңесіне, ал кейбіреулері халықаралық бидай кеңестеріне, ең бастысы Австралияның Бидай кеңесіне назар аударды. AWB жеке компанияға айналғаннан кейін, CWB әлемдегі жалғыз маңызды мемлекеттік сауда кәсіпорны (STE) экспорттаушысы болып қалды, егер Қытайдың мемлекеттік кәсіпорындарын (SOE) ескермесек. 2008 жылдың 7 желтоқсанында CWB рұқсат кітапшасының иелері төрт кеңесшіл кандидатты және бір маркетингтік таңдаулы кандидатты сайлап, бидай кеңесін сақтауға дауыс берді. Ұлттық фермерлер одағының президенті Стюарт Уэллс: «Бұл хабардан артық айқындық болуы мүмкін емес» деді. Басқалар сайлаушылар тізімінің кемшіліктері бар екенін айтты, себебі оған көптеген шағын немесе жартылай уақытпен жұмыс істейтін өндірушілер кірген, олар кеңеске өнім жеткізбеуі мүмкін, сондай-ақ жер иелері сияқты өндіруші емес адамдар да бар, олардың күнкөрісі ауыл шаруашылығына толыққанды байланысты болмауы мүмкін. 2008 жылдың желтоқсанында Доха даму раундының жобалық регламенті қайта қаралып, түзетілген нысанда қол қойылғаннан кейін CWB бес жыл ішінде Бірыңғай үстел сияқты заңдық артықшылықтарынан айырылады.

CWB-нің шетелдіктерге берілуі (2012-2015 жж.)

Консервативті үкімет 2006 жылдың қаңтарында билікке келгеннен бері мақсаттарының бірі Батыс Канададағы бидай мен арпаның бірыңғай сату жүйесін (Single Desk) жою болды. Консерваторлар бұл өзгерісті Парламенттен мақұлдата алмады, себебі 2011 жылдың мамыр айындағы федералды сайлауға дейін олар парламентте аздық құрады және барлық оппозициялық партиялар бірыңғай сату жүйесін қолдады. Консерваторлар Парламент заңысыз CWB-ді таратуға бағытталған сот процесін де ұтырды. Содан кейін Харпер және Ауыл шаруашылығы министрі Чак Страл, әсіресе арпаға қатысты, CWB-нің дәстүрлі рөлін жою ниеттерін, мүмкін парламенттік шаралар арқылы жалғастыруға белсенділік танысты. 2011 жылғы мамырдағы жалпы сайлауда көпшілік мандат алғаннан кейін Консервативтік үкімет CWB-нің бірыңғай сату жүйесін заң арқылы жою ниетін жариялады. Жауап ретінде CWB бидай мен арпаға қатысты бірыңғай сату жүйесін сақтау жөнінде референдум өткізді. 2011 жылдың 12 қыркүйегінде жарияланған нәтижелерге сәйкес, арпа өндірушілердің 51 пайызы және бидай өндірушілердің 62 пайызы кеңестің бірыңғай сату жүйесін сақтауға дауыс берді. Астық өндірушілеріне сауда еркіндігін беру туралы заң CWB-нің жекешелендірілуіне кезең-кезеңімен кешуді көздейді, кеңеске 2016 жылға дейін жоспар жасауды және оны 2017 жылы іске асыруды талап етеді. 2015 жылдың 15 сәуірінде Global Grain Group компаниясы, Bunge Canada—Bunge Limited еншілес компаниясы және SALIC Canada—Сауд Арабияның Ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығына инвестициялық компаниясының еншілес компаниясы CWB-нің 50,1% акцияларын 250 миллион долларға сатып алатыны туралы хабарланды. CWB-нің қалған акциялары кеңеске мүше фермерлерге тиесілі болады. G3 компаниясына сату "Солтүстік Америка фермерлері" тобының бастамасымен Батыс Канада фермерлері CWB-ні сатып алып, оны шетелдік корпорацияларға сатудың орнына канадалық фермерлердің меншігінде қалдыруға тырысқан кезде болды. Топ жоғары ұсыныс жасағанмен (349 миллион доллар?), қаржыны толық жинамағандықтан ұсыныстан бас тартылды (FNA жасаған ұсынысқа берілген мерзім өте қысқа болды). 2015 жылдың 12 маусымында Қаржы министрлігі фермерлерге салық салудың салдарына қатысты заң жобасын жариялады, сондай-ақ фермерлер үшін CWB-нің 49,9% акциясын сенімгерлікпен ұстайтын трастқа қатысты (Табыс салығы кодексінің 135.2-бабы). Заңнаманы түсіндіретін баспасөз хабарламасы жарияланбады. Заңнаманың қалай жұмыс істейтіні туралы түсіндірме Carswell's Practitioner's Income Tax Act және Carswell's Taxnet Pro басылымдарының 48-ші нөмірінде келтірілген.

One of the aims of the Conservative government since coming to power in January 2006 was to end the Single Desk marketing power on Western Canadian wheat and barley. The Conservatives had been unable to get this change approved by Parliament because they held a minority of seats until the May 2011 federal election and all opposition parties supported the Single Desk. The Conservatives also lost a court battle to unilaterally dismantle the CWB without an act of Parliament. In the aftermath, Harper and then Minister of Agriculture Chuck Strahl stated their intent to continue with the removal of the traditional role of the CWB, particularly in regards to barley (which is generally a more corporate crop), perhaps through Parliamentary action. After winning a majority in the May 2011 general election, the Conservative government announced its intention to remove the CWB Single Desk through legislation. In response, the CWB held plebiscites on whether to keep the Single Desk power on wheat and barley. The results were released on September 12, 2011; 51 percent of barley growers and 62 percent of wheat growers voted to maintain the board's Single Desk. The Marketing Freedom for Grain Farmers Act instituted a timeline for the eventual privatization of CWB, requiring the board to formulate a plan by 2016, to be implemented in 2017. On April 15, 2015, it was announced that a 50.1% majority stake in CWB would be acquired by Global Grain Group, a joint venture between Bunge Canada—a subsidiary of Bunge Limited, and SALIC Canada—a subsidiary of the Saudi Agricultural and Livestock Investment Company, for $250 million. The remaining equity of CWB will be held by its member farmers. The sale to G3 took place while a "Farmers of North America" led group of Western Canadian farmers attempted to raise funds to purchase the CWB and keep it Canadian farmer owned rather than selling it to foreign corporations. The group was rebuffed despite having a higher offer, ($349 million?) on grounds that they had not raised the funds. (the time frame was artificially short for the kind of offer FNA was attempting). On 12 June 2015, the Department of Finance released draft legislation to handle the tax consequence to farmers, and to the Trust which will hold 49.9% of CWB in trust for farmers (proposed section 135.2 of the Income Tax Act). No news release was issued to explain the legislation. An explanation of how the legislation works is included in the 48th edition of Carswell's Practitioner's Income Tax Act and Carswell's Taxnet Pro.