Кіріспе
Джервис шығанағы (['dʒɜːrvɪs], ['dʒɑːrvɪs]) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының оңтүстік жағалауындағы және Джервис шығанағы аймағындағы (ACT) мұхиттық шығанақ және ауыл. Бұл аймақтың абориген тұрғындарының дхурга тілінде ол Боодери деп аталады, бұл "молшылық шығанағы" деп аударылады. Шығанақтың оңтүстік жағалауындағы жер Австралия Ұлттық Достастығының территориясы болып табылады, ол Джервис шығанағы аймағы деп белгіленеді және Австралия астанасының әкімшілігінде болады, бірақ оның құрамына кірмейді. Аймаққа Джервис Бей және Врек Бей елді мекендері кіреді. Австралия Корольдік Теңіз күштерінің (RAN) базасы Джервис шығанағы аймағында, Джервис Бей және Гринпатч Пойнт арасында орналасқан.
Тарих
Жервис шығанағынан оңтүстікке қарай 55 шақырым жердегі Бёррилл көлінде табылған археологиялық жатақтар аборигендердің 20 000 жыл бұрын қоныстанғандығын көрсетеді. Джервис шығанағын 1770 жылғы 25 сәуірде, Сент-Джордж күнінен екі күн өткен соң лейтенант Джеймс Кук көріп, оңтүстік мүйісін Сент-Джордж мүйісі деп атады. 1791 жылдың тамызында үшінші флоттың бөлігі болған "Атлантик" атты тұтқын тасымалдау кемесімен лейтенант Ричард Боуэн шығанаққа кіріп, оған өзінің басшысы болған адмирал Джон Джервистің құрметіне ат қойды. 1791 жылдың қарашасында Мастер Мэттью Уэзерхед кеме жөндеу үшін үшінші флоттың құрамына кірген "Матильда" кемесімен шығанаққа кірді. 1797 жылдың ортасында "Сидней Ков" кемесінің құлауынан аман қалғандар Порт-Джексонға (Сиднейге) жету үшін 600 шақырымдық қиын сапарға шығып, бұл аймақтан жаяу өтті – олардың тек үшеуі ғана саяхатын аяқтады. 1797 жылдың 10 желтоқсанында барлаушы Джордж Басс шығанаққа кіріп, Боуэн аралына ат қойды. Александр Берридің Шоалхавендегі жерді иеленуі аборигендерді 1822 жылы Wreck Bay-ге көшіруге мәжбүр етті. Шешек және жүйсіз ауру олардың санын күрт азайтты. Жергілікті тұрғындар "Жервис шығанағы тайпасы" деп атаған аборигендердің бөлек тобы – Вандандиан халқы – 20 ғасырдың соңына дейін Курамбене сағасының жағасындағы, Хуссисонның жанындағы және Сент-Джордж бассейнінің маңындағы дәстүрлі жерлерінде тұрды. 1841 жылы Джервис шығанағындағы Оңтүстік Хуссисон жеке қалашығы теңіз порты және Жүн жолының соңғы станциясы ретінде құрылды. 1952 жылы оның атауы Винсенция болып өзгертілді. 1912 және 1913 жылдары шығанақта кит аулау базасы болды. Бұл кемелердің арасында "Лох Тей" фабрикалық кемесі және оның екі кемесі "Кэмпбелл" мен "Соррелл" болды. 1915 жылы Жервис шығанағының жері Жаңа Оңтүстік Уэльс штатынан Британдық Ұлттық үкіметке берілді. Ол Канберрада салынып жатқан жаңа федералды астананың теңіз порты болады деп жоспарланды, ол Австралияның жалғыз ішкі астанасы болмақ. 1960 жылдардың соңында Австралияның бірінші атом электр станциясын осы аймақта салу ұсынылды және учаске дайындалды, бірақ жоба іске аспады. 1995 жылы Джервис шығанағы ұлттық паркі мен Ботаникалық бақтар Wreck Bay аборигендер қауымына қайтарылды. 1997 жылы қауым, паркпен бірлесіп басқаратын Ұлттық үкіметпен келісімге келді және оны Будери ұлттық паркі және Ботаникалық бақтар деп қайта атауға шешім қабылдады.
Геология
Джервис шығанағы – суға батқан өзен аңғары, ол соңғы мұз дәуірінің соңында, 15 мың жыл бұрын қалыптасқан. Шығанақ қазіргі түрін б.з.д. 4000 жыл шамасында, теңіз деңгейі көтерілгеннен кейін және құмды тосқауылдар оңтүстік жартыаралды құрғаннан кейін алды. Джервис шығанағындағы тау жыныстарының көп бөлігі 280-225 миллион жыл бұрын пайда болған Сидней бассейнінің құмтас формациясының құрамына кіреді, бірақ төменгі жатқан аймақтар Үшінші дәуір шөгінділерімен жабылып жатыр.
Сипаттама
Джервис шығанағының оңтүстік жағында Гринпач, Хаймс Бич және Боуэн аралы орналасқан. Жаңа Оңтүстік Уэльс жағалауында солтүстіктен оңтүстікке қарай Каллала жағажайы, Каллала шығанағы, Хускиссон және Винсентия жатыр. Шығанақтың солтүстік жағындағы Бикрофт түбегі Австралия Корольдік Әскери-теңіз күштері (RAN) тарапынан бомбалау полигоны ретінде пайдаланылған. Перпендикуляр мүшесі түбекке оңтүстік шекарасын құрайды. Джервис шығанағы Сиднейден оңтүстікке шамамен үш сағаттық жерде орналасқан. Сидней әуежайы мен Оңтүстік жағалау арасында күн сайын есіктен есікке дейін тасымалдау қызметі бар.
Қоршаған орта және қорғалатын аумақтар
Джервис шығанағының табиғи ортасының маңызды аумақтары қорғалатын аймақтар ретінде белгіленген, оның ішінде Будери ұлттық паркі, Джервис шығанағы ұлттық паркі (Жаңа Оңтүстік Уэльс) және Джервис шығанағы теңіз паркі. BirdLife International құс өмірі халықаралық ұйымы шығанақтың екі жағындағы жерді маңызды құс аймағы (IBA) деп таныды, себебі жағалаудағы бұталы жерлер сирек кездесетін шығыс қылқалам құсының ең ірі қосалқы популяциясын қамтамасыз етеді, ол басқа қосалқы популяциялардан оқшауланған. Джервис шығанағында әлемдегі ең ақ құмның кездесетіні анықталған.
Демалыс
Джервис шығанағы ойын-сауық балық аулау, каяк, паддлборд, желкен және суға батыру спортымен танымал. Туроператорлар Хуссисоннан жол ашады, ал әуесқойлар шығанақ жағасындағы қалалар мен кемпингтердегі қайық түсіру алаңдарын пайдаланады. Суға батыруға танымал орындар: Лабиринттер, Горгониялық қабырға, Перпендикуляр нүктесі, су астындағы Fairey Firefly ұшағы, моллюскілердің төсегі, Орталық аймақ, Он фатомдық риф және Боуэн аралы. Джервис шығанағы киттерді қадағалаумен де әйгілі, себебі жануарлар шығанақтың кіреберісінен өтетін кезде, сондай-ақ солтүстікке және оңтүстікке қарай киттердің қоныс аударуын байқауға болады, олар көбінесе демалу үшін қорғалған суларға кіреді. Джервис шығанағында көрілетін киттердің көп бөлігі – маусымнан қарашаға дейін Австралияның шығыс жағалауында қоныс аударатын жұмсақ киттер. Оңтүстік киттер де соңғы жылдары баяу, бірақ тұрақты өсім көрсетуде, өйткені олар 19 және 20 ғасырларда қарқынды аң аулауға ұшыраған бұрынғы мекендерін қайта мекендеп жатыр. Басқа да көрілген түрлерге жалған қасқыр киттер, косаткалар, минк киттері және бір рет көк кит кірді.
Туризм
Жервис шығанағында туризм көптеген жергілікті тұрғындар үшін табыс табудың маңызды жолдарының бірі болып табылады, көптеген кәсіпорындар оған бағытталған. Джервис шығанағының келушілер ақпарат орталығы Хаскиссон қаласында орналасқан және Леди Денман теңіз мұражайы мен галереясының құрамына кіреді. Новра және Улладулла қалаларында жергілікті кеңес басқаратын келушілерге арналған ақпарат орталықтары бар.
Аквакультура
2015 жылы шығанақтағы бір аймаққа алғашқы коммерциялық аквакультура лицензиясы көк мидия өсіретін кәсіпорынға берілді. Олар алғашқыда тастаған арқандарда көптеген Ангаси устрицалары мен гребендердің өсіп жатқанын да байқады, бірақ өнеркәсіп көк мидияға баса назар аударды, себебі олардың етінің қабығына қатынасы жоғары. Көк мидияның алғашқы толық көлемді коммерциялық жины қараша айында 2020 жылы күтілуде. Сонымен қатар, теңіз балдырын коммерциялық мақсатта өсіру мүмкіндігі де зерттелуде, ал Шоалхейвен қалалық кеңесі өнеркәсіптің қажеттілігі үшін кемежай, қайықтарды жөндеу орталығы және басқа да инфрақұрылымды дамытуға инвестиция салуда. Бұл өнеркәсіп 1000-ға дейін жұмыс орны құруға мүмкіндік береді деп күтілуде.
Климат
Джервис шығанағында мұхиттық климат (Кёппен климаттық жіктелуі: Cfb) басым, орташа ең жоғары температурасы қыста 16 °C-тан басталып, жазда 25 °C-қа жетеді, бірақ теңіз бризімен жұмсатылады. 2001 жылдан бері тіркелген ең жоғары температура 2006 жылдың 1 қаңтарында 42,1 °C, ал ең төменгі температура 2005 жылдың 13 тамызында 4,7 °C болды. Жазғы ыстық түндерде жылдам қозғалатын салқын ауа фронты – «оңтүстік соққысы» (southerly buster) деп аталатын құбылыспен жеңіледі. Жауын-шашын жыл бойына біркелкі таралады, бірақ жылдың бірінші жартысындағы басымдық шығыс желдеріне байланысты. Кез келген уақытта қысқа, қарқынды жауын-шашын болуы мүмкін, бұл жергілікті су тасқынына алып келуі мүмкін. Джервис шығанағында жылы айларда найзағайлар, қатты жаңбырлар және кейде бұрқасын да болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 1200 мм құрайды, бұл Тасман теңізіне қарайтын жарым аралдағы орналасуының нәтижесінде Оңтүстік жағалаудағы басқа аймақтарға қарағанда ылғалдырақ. Жылдық жауын-шашынға Эль-Ниньоның оңтүстік осцилляциясының (El Niño Southern Oscillation) әсері бар.