Кіріспе

1995 жылы Мирге американдық экипаждың ғарышқа ұшуы – АҚШ/Ресей ғарыш бағдарламасының төртінші миссиясы және ғарыш кемесі «Атлантис» пен «Мир» станциясының екінші байланысы. «Атлантис» ғарыш кемесі 1995 жылғы 12 қарашада Кеннеди ғарыш орталығының 39А ұшыру алаңынан ұшып шықты. Миссия 8 күннен кейін «Атлантис» Кеннедиге қонған кезде аяқталды. Бұл «Атлантис» ұшқан станцияға қатарынан жеті рет жіберілген екінші миссия. Ғарыш кемесіне ресейлік «Мир» док модульмен бірге күн батареялары жеткізілді. Үш күндік байланыс кезінде ресейлік, канадалық және американдық экипаж «Атлантис» пен «Мир» арасында жабдықтар мен материалдарды алмастырды, бірнеше ұзақ мерзімді эксперименттерді жүргізді және станцияны жаңа жабдықтармен жаңартты, әсіресе док модульін орнату кезінде.

Миссияға дайындық

Экипаж миссияға дайындықты 1994 жылы он үш ай бұрын бастаған, ғарыш кемесін басқару, «Атлантис» «Мирге» жақындағанда қажет болатын байланыс процедуралары және миссия кезінде орбиталық аппаратта жүргізілетін ғылыми эксперименттерді басқаруды үйренген. STS-74 миссиясына арналған «Атлантистің» дайындығы 1995 жылғы 25 тамызда Орбиталық өңдеу кешенінің 2-бөлімінде «Атлантистің» оң жағындағы орбиталық маневрлеу жүйесінің үш қозғалтқышын ауыстырумен басталды. 1995 жылғы 5 қыркүйекте «Атлантиске» үш ғарыш кемесінің негізгі қозғалтқыштары орнатылды, сондай-ақ ресейлік док модульге қатысты жұмыстар аяқталды. 7 қарашада инженерлер бұрынғы ұшуларда қолданылған ракеталардың тұрақтандырғыш тіректерінде шағын жарықтар табылуына байланысты, ракеталарды ұшуға дайындығын тексеру үшін қосымша жұмыс қажет емес деп шешті. STS-74 миссиясы үшін қолданылатын ракеталарда мұндай жарықтар жоқ екені анықталды. 9 қарашада 39А алаңы криогендік резервуарларды криогендік оттегі және сутегімен толтыруға дайындалды, олар үш отын ұяшығы арқылы электр энергиясын және ұшу үшін суды қамтамасыз етеді. 1995 жылғы 11 қарашаға сағат 7:56 EST (12:56 UTC) жоспарланған алғашқы ұшыру әрекеті Трансатлантикалық қауіпсіздік орнындағы нашар ауа райына байланысты кейінге қалдырылды. Бастапқы ұшыру терезесі 6 минут 57 секундқа созылды және кері санау жоспарланған уақытта басталды. Сағат 7:51 EST (12:51 UTC) шамасында 5 минуттан кейін ұшыруды кейінге қалдыру туралы шешім қабылданғанда экипаж бортта болды.

Миссияның уақыт кестесі

12 қараша (ұшыру және ұшу күні 1)

Сағат 7:12 EST-де миссияны басқару тобының сауалнамасынан кейін барлық станциялар (ғарыш қадағалау офицерінен басқа) «ұшыруға рұқсат» берді және сағат 7:20 EST-де ұшыру үшін диапазон тазартылды. «Атлантис» сағат 7:30:43 EST-де ұшыру алаңынан көтерілді; негізгі қозғалтқыштар сағат 7:39 EST-де өшірілді. Ұшырудан кейін шамамен 43 минут өткен соң, 2 минут 13 секундтық қозғалтқыштың іске қосылуы ғарыш кемесінің бағытын 162 теңіз милі шеңберлі орбитаға өзгертті. Орбитаға шыққаннан кейін бес экипаж мүшесі «Атлантисті» орбиталық операцияларға дайындауға кірісті. «Атлантистің» жүк бөлімінің есіктері ұшудың 90 минутында ашылды, содан кейін орбиталық операцияларға «рұқсат» берілді. Ұшудың үш сағатынан кейін командир Кен Кэмерон және ұшқыш Джим Халселл орбиталық аппараттың реакциялық басқару қозғалтқыштарын «Атлантистің» «Мирге» қарай бағытын түзету үшін кездесулер сериясының біріншісінде іске қосты. Жанартастан кейін көп ұзамай, алғашқы канадалық миссия маманы Крис Хэдфилд ғарыш кемесінің жүк бөлімінде орналасқан ресейлік док модулін іске қосты, модульді «Атлантистің» орбиталық док жүйесіне 2-ші ұшу күнінде байланыстыруға дайындықтады.

13 қараша (ұшу күні 2)

«Атлантис» ғарыш кемесінің бес мүшесі алғашқы күнінің көп бөлігін орбиталық аппаратты және оның жүктемесін 14 қарашада ресейлік док модулін «Орбиталық док жүйесіне» қосуға дайындауға жұмсады, ал 15 қарашада «Мирге» байланыс жасау жоспарланған. Модуль де, док жүйесі де «Атлантистің» жүк бөлімінде орналасқан. Миссия мамандары Джерри Росс пен Билл МакАртур байланыс немесе ілесу кезінде ғарышқа шығу қажет болған жағдайда киетін ғарыш киімдерін тексерді. Ғарыш костюмін тексергеннен кейін миссия маманы Крис Хэдфилд келесі күні док модулін «Атлантистің» док жүйесіне ауыстыруға дайындалды. Робот қолға қосылған барлық жүйелер күтілгендей жұмыс істеді және байланысқа дайын болды. Экипаж мүшелері STS-74 ұшу-қону станциясында сынақтан өткен робот қолының дәл орналасуын анықтайтын «Advanced Space Vision System» (АҚЖ) жүйесін де тексерді. Орнату кезінде пайдаланылған АҚЖ жүйесі док модульдің және док жүйесінің сыртында орналасқан үлкен нүктелерден тұрды. Күндізгі кестеге Орбиталық док жүйесінің ортасындағы центрлік камераны орнату және баптау да кірді. Бұл камера кейіннен командир Кен Кэмеронға «Атлантис» «Мирге» жақындағанда және байланыс жасағанда бағытталғанда көмектесті. 2-ші күні сағат 5:00 CST (11:00 UTC) «Атлантис» «Мирден» шамамен 6437 километр қашықтықта болды және станцияға шамамен 603 километр жылдамдықпен жақындап келе жатқан. Кэмерон, Хэдфилд және басқа да қол жетімді экипаж мүшелері Монреаль және Торонто қалаларында орналасқан канадалық тілшілердің сұрақтарына жауап берді. Канадалық ғарыш агенттігінің астронавы Хэдфилд ғарыш кемесімен ұшқан төртінші канадалық астронав болды. «Мирмен» 4-ші ұшу күні байланыс жасау үшін ресейлік док модулін орнатуға қатысты барлық жүйелер тексеріліп, дайын болғаннан кейін STS-74 экипажы осы күні 8 сағат ұйықтады.

14 қараша (3-ші ұшу күні)

Ұшудың 3-күнінде STS 74 экипажының мүшелері 15 футтық ресейлік док модульді шатлдың орбиталық док жүйесімен сәтті біріктірді. Жұптасу операциясы кезінде ешқандай мәселе тіркелмеді. Канадалық ғарыш агенттігінің астронавты және STS 74 миссиясының маманы Крис Хэдфилд шатлдың робот манипуляторын пайдаланып, док модульді жүк бөлімінің артқы жағынан көтеріп, тік қалпына келтірді және оны орбиталық док жүйесіне бес дюймдей жақындатты. Осы сәтте шатл төмен бағытталған қозғалтқыштарын іске қосып, док модульге қарай жылжыды. Екі ғарыш кемесі біріккеннен кейін, орбиталық док жүйесіндегі біріктіру сақинасы кері тартылып, екі ғарыш кемесі арасында герметикалық жабылуды қамтамасыз ету үшін бірнеше ілгектер мен құлыптар бекітілді. Бірігу 1:17 CST-де расталды, сол кезде «Атлантис» Шығыс Еуропаның үстінде 30-шы орбитасында болды. Біріктірілгеннен кейін көп ұзамай, командир Кен Камерон экипажға док модульді орнатуға дайындаған оқулары үшін алғыс айтты. Сағат 3:00 шамасында экипаж жердегі басқару орталығынан робот манипуляторын док модульден ажыратуға рұқсат алды. Содан кейін экипаж мүшелері шатлдың кабиналық қысымын шаршы дюймға 10,2 фунттан 14,7 фунтқа көтерді. Жұптасу процесінде туындаған мәселелерге байланысты, төтенше жағдайда ғарышқа шығу қажет болған жағдайда кабиналық қысым төмендетілді. Сондай-ақ, экипаж мүшелері док модульдің жоғарғы люгіне орталық камера орнатты. Бұл камера кейін Камеронға «Атлантис»ті «Мир» станциясына 4-ші ұшу күнінде біріктіру маневрін жасағанда негізгі визуалды бағыт беруші ретінде қызмет етті. Таңғы сағат 5:00-ге қарай «Атлантис» «Мир» станциясынан шамамен 1450 мильге қалып қойды және әрбір айналымда шамамен 180 мильге жақындады. Кейіннен жақындасу үшін қолданылған қозғалтқыштардың жұмысы жақындасу жылдамдығын одан әрі жақсартты, нәтижесінде 15 қарашада 06:27:38 UTC уақытында «Мир» станциясына біріктірілді.

15 қараша (ұшу күні 4 және қону)

Ақыры, «Атлантис» 4-ші ұшу күні «Мир» станциясының «Кристалл» модуліне, доктандыру модулінің жоғарғы андрогиндік бөлігі арқылы қосылды. «Атлантис» бортындағы жағдай шиеленіскен еді, Камерон шаттлды орбиталық қозғалтқыштардың көмегімен «Мир» бағытына маневрледі. «Атлантис» UTC бойынша 06:27:38-де «Мир» станциясына мінсіз орбиталық маневрлер сериясынан кейін докталды. Барлық қажетті тексерулер аяқталғаннан және люктер ашылғаннан кейін, бес шаттл астронавты «Мир» станциясына көшіп, «Мир» тұрақты экипажы – ресейлік космонавттар Юрий Гидзенко мен Сергей Авдеев (Мир EO 20 экспедициясын жүргізіп жатқан) және ESA астронавты Томас Райтермен (Euromir 95 экспедициясымен ұшқан) бірге үш күндік бірлескен операцияларды жүргізуге дайын болды. Екі экипаж бір-бірімен қолдасып, құшақтасып, гүлдер мен шоколадтармен алмасып, дәстүрлі сыйлық алмасты. Экипаж сонымен қатар түрлі тәжірибелік үлгілерді, жөндеу және талдауға арналған жабдықтарды, сондай-ақ «Мир» станциясында жасалған өнімдерді Жерге қайтару үшін «Атлантис» шаттлына өткізді. Сонымен қатар «Атлантис» бортында GPP жүгі болды, ол екі эксперименттен тұрды – GPP эксперименті және Фотограммаметриялық қосымшаның құрылымдық динамикасы эксперименті (PASDE). Жүкті Годдард ғарыш ұшу орталығының арнайы жүктер бөлімі басқарды. GPP кең жолақты спектроскопияны пайдалана отырып, Жердің термосферасы, ионосферасы және мезосферасының энергетикасы мен динамикасын зерттеді. GPP сонымен қатар шаттл мен «Мир» станциясының жарқылы, шаттл қозғалтқыштарының жұмысы, су төгілуі және отын ұяшықтарының тазалануын бақылап, ғарыш кемелерінің атмосферамен өзара әрекеттесуін зерттеді. Жүк бөлімінің әртүрлі жерлеріне орналасқан үш PASDE контейнері «Мир» станциясының күн батареяларының құрылымдық жауабы туралы деректерді миссияның докталған кезеңінде фотограмметриялық түрде жазды. Бұл деректер кейіннен массивтің құрылымдық динамикасын сипаттау үшін фотограмметриялық техниканы қолдануды тексеру мақсатында Жерде талданды, осылайша бұл технология Халықаралық ғарыш станциясы үшін шығындарды және тәуекелдерді азайтатынын көрсетті. 18 қараша күні UTC бойынша 08:15:44-те «Атлантис» доктандыру модулінің төменгі андрогиндік бөлігінен ажыратылды, ал доктандыру модулі «Кристалл» модуліне тұрақты түрде бекітілді, ол келесі доктау кезінде шаттл мен «Мир» станциясының күн батареялары арасында кеңістік қамтамасыз етті. Ауа райы нашар болған жағдайда, KSC-де сағат 1:37 EST-де қонуға мүмкіндік болды, орбиталық 129-да сағат 12:36-да орбитадан түсу импульсімен, бірақ ол қажет болмады.