Кіріспе
Прогресс (Ресейлік бір реттік жүк тасымалдау ғарыш кемесі) – Ресейдің бір реттік қолданылатын жүк көлігі. Оның мақсаты – орбитада адамның қалып-қадірін сақтау үшін қажетті жабдықтарды жеткізу. Ол экипажсыз болғанымен, ғарышкерлер ғарыш станциясына қосылған кезде оған кіре алады, сондықтан өндіруші оны экипажды деп жіктейді. Прогресс экипаждық «Союз» ғарыш кемесінен жасалған және осы ұшыру құралында, «Союз» зымыранында ұшырылады. Прогресс «Салют-6» сияқты ертерек және соңғы кезде Халықаралық ғарыш станциясын (ХҒС) қолдады. Жыл сайын ХҒС-қа үш-төрт рет «Прогресс» рейсі жасалады. «Прогресс» жаңасына немесе «Союзға» алмастырылар алдында (осы түйістіру портын пайдаланатын) дейін доктанған күйде қалады. Содан кейін ол қалдықтармен толтырылады, ажыратылады және орбитадан шығарылады, осы кезде ол атмосферада жанып кетеді. ХҒС-қа ұшырылған «Прогресс» кемелерінің әртүрлілігіне байланысты NASA өзінің номенклатурасын қолданады, онда «ISS 1P» – ХҒС-қа алғашқы «Прогресс» ғарыш кемесін білдіреді. Ұзақ мерзімді ғарыш миссияларын жүзеге асыру үшін тұрақты жабдықтау көзіне қажеттілік туындады. Космонавттарға тұтыну тауарлары (азық-түлік, су, ауа және т.б.) қажет болды, сонымен қатар техникалық қызмет көрсету заттары мен ғылыми жүктер қажет болды, сондықтан арнайы жүк тасымалдаушы қажет болды. Мұндай жүктерді жолаушылармен «Союз» кемесінде тасымалдау ыңғайсыз еді. 2021 жылдың 15 ақпанына дейін 168 «Прогресс» рейсі жасалды, олардың үш реті сәтсіз аяқталды. Үш сәтсіздік те 2011-2016 жылдар аралығында болды.
The Progress (Прогресс) is a Russian expendable cargo spacecraft. Its purpose is to deliver the supplies needed to sustain a human presence in orbit. While it does not carry a crew, it can be boarded by astronauts when docked to a space station, hence it is classified as crewed by its manufacturer. Progress is derived from the crewed Soyuz spacecraft and launches on the same launch vehicle, a Soyuz rocket. Progress has supported space stations as early as Salyut 6 and as recently as the International Space Station (ISS). Each year there are between three and four Progress flights to the ISS. A Progress remains docked until shortly before being replaced with a new one or a Soyuz (which will use the same docking port). Then it is filled with waste, disconnected, and de orbited, at which point it burns up in the atmosphere. Due to the variation in Progress vehicles flown to the ISS, NASA uses its own nomenclature where "ISS 1P" means the first Progress spacecraft to ISS. Progress was developed because of the need for a constant source of supplies to make long duration space missions possible. It was determined that cosmonauts needed an inflow of consumables (food, water, air, etc. ), plus there was a need for maintenance items and scientific payloads that necessitated a dedicated cargo carrier. Such payloads were impractical to launch with passengers in the restricted space of a Soyuz. As of 15 February 2021, there have been 168 Progress flights with three failures. All three failures have occurred between 2011 and 2016.
Дизайн
Прогресс – Союз сияқты өлшем мен пішін жағынан ұқсас. Ол үш модульден тұрады:
Қысыммен жабдықталған алдыңғы модуль. Бұл модуль экипажға қажетті жабдықтарды, ғылыми құрал-жабдықтарды, киім-кешектерді, дайын және таза тағамдарды, сондай-ақ үйден келген хаттарды тасымалдайды. Документалды құрылғысы Союздікіне ұқсас, бірақ диметилгидразин (UDMH) отыны және N2O4 тотықтырғышы үшін арналары бар. Отын бөлімі. Союздың қайта кіру модулі қысымсыз жанармай құю бөлімімен алмастырылды, ал ғарыш кемесінің сыртында құбырлар орналасқан. Бұл, егер ағып кету орын алса, улы газ станция атмосферасына енбеуін қамтамасыз етеді. Отын екі резервуарда сақталады. Қозғалтқыш модулі. Ғарыш кемесінің арт жағындағы қозғалтқыш модулі Союзбен бірдей және автоматты түрде доктандыруға арналған бағытталмалы қозғалтқыштарды қамтиды. Доктанғаннан кейін станцияның орбитасын жоғарылату үшін де қолданылуы мүмкін. Прогресс экипажсыз және бір рет қолдануға арналғандықтан, массаны азайтуға мүмкіндік болды. Бұл өмірді сақтау жүйелері мен жылу қалқандарының қажеттілігін жояды. Автоматты экипаж құтқару жүйелері мен парашюттердің болмауы салдарынан да салмақ азаяды. Сондай-ақ, ғарыш кемесі жеке модульдерге бөлінбейді. Ажыратылғаннан кейін, ғарыш кемесі кері соққы береді және атмосферада жанып кетеді.
Нұсқалар
Әртүрлі рейстердің арасында көптеген ұсақ айырмашылықтар болды, бірақ маңызды жаңартулар атаудың өзгеруінен көрінеді.
Progress-М 11F615A60 (20082015)
Прогресс ғарыш кемесінің жаңа модификациясы, жаңа TsVM 101 цифрлық ұшу компьютері және MBITS цифрлық телеметрия жүйесімен жабдықталған, алғаш рет 2008 жылдың 26 қарашасында 12:38 UTC-де Қазақстанның Байқоңыр ғарыш айлағынан ресейлік "Союз" зымыранымен ұшырылды. Осы сериядағы алғашқы ғарыш кемесі Progress M 01M болды. Ғарыш кемесі 400 сериясына (GRAU: 11F615A60) жатады, және оған енгізілген барлық өзгерістер кейіннен жаңа "Союз ТМА 01М" экипажды ғарыш кемелерін жасауда қолданылды. Progress M 27M 2015 жылдың 28 сәуірінде ұшырылды, бірақ ұшырылғаннан кейін көп ұзамай кемемен байланыс үзіліп, 2015 жылдың 8 мамырында атмосфераға қайта кірген кезде жойылды. Соңғы ұшырылған – Progress M 29M.
Прогресс M2
Progress M2 жоспарланған нұсқасы, бұл ұсынылған Mir 2 ғарыш станциясының жобасы еді, бірақ қаржылық қиындықтарға байланысты одан бас тартылды. M2 нұсқасында үлкен жүк немесе ғарыш станциясы модульдерін тасымалдауға арналған үлкен қызметтік модуль болжанатын, және ғарыш кемесінің үлкендігіне байланысты Zenit зымыранымен ұшырылуы керек еді.
Прогресс МБ (2015 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Progress MS – 2015 жылдың 21 желтоқсанында алғаш рет ұшырылған, жақсартылған түрі. Онда мынадай жаңарулар бар: 2023 жылдан бастап SpaceX компаниясының Dragon және Northrop Grumman компаниясының Cygnus ғарыш кемелері Халықаралық ғарыш станциясына американдық жабдықтауды жүзеге асырады.