Кіріспе

1328-1369 жылдар аралығында Англия патшайымы, Англия королевасы Филиппа Эно (кейде Эно; орта француз тілінде: Philippe de Hainaut; 24 маусым 1310 (немесе 1315) – 15 тамыз 1369) – король Эдуард III-нің әйелі және саяси кеңесшісі ретінде Англия королевасы болды. Ол 1346 жылы күйеуі Жүз жылдық соғысқа кеткен кезде регенттік қызметін атқарды. Эно графы Вильгельм мен француз ханшайымы Жанна Валуаның қызы Филиппа 1326 жылы Уэльс принці Эдуардқа күйеуге берілді. Олардың некесі 1328 жылғы 24 қаңтарда Йорк-минстерде Эдуардтың Англия тағына отыруынан және Францияның Изабелласының танымал шабуылынан кейін бірнеше ай өткен соң тойланды. Күйеуі таққа қайта оралғаннан кейін Филиппа король Эдуардты елдің саудасын дамытуға ықпал етті, Невиллдің кресті шайқасында жемісті қатысты және Шотландия мен Францияға жиі жорықтар жасады. 1347 жылы ол Кале тұрғындарының өмірін сақтауға патшаны көндіргені үшін ағылшын халқының арасында зор құрметке ие болды. Бұл құрмет Англияда олардың ұзақ билігі кезеңінде бейбітшілікті сақтауға көмектесті.

Балалық шақ

Филиппа 24 маусымда 1310/15 жылы Валенсиен қаласында дүниеге келді. Ол сегіз баланың бірі және Генуя графы Вильгельм I мен Франция королі Филипп III-тің немересі Валуалық Жаннадан туған бес қыздың екіншісі болды. Валуа корольдік үйі Капетия әулетінің тармақтық бөлімі болды, ол Франция үйі деп те аталады. Король Эдуард II Фландриямен одақ құру Англияға тиімді болады деп шешті және Эксетер епископы Степлдонды континентке елші ретінде жіберді. Саяхаты барысында ол Генуя графтығына кіріп, Генуя графы Вильгельмнің қыздарын тексерді, жас принц Эдуардқа болашақ жар ретінде қайсысы қолайлы екенін анықтау үшін. Епископтың корольге жолдаған есебінде графтың бір қызы егжей-тегжейлі сипатталған. Кейінгі жазбада бұл Филиппаның бала кезіндегі суреті екені айтылған, бірақ тарихшы Иан Мортимер бұл оның үлкен әпкесі Маргарет туралы баяндама деп санайды. Сипаттамада былай делінген:
"Көрген әйелдің шашы көкшіл қара және қоңыр түсті, ал беті көздерінің арасында және төменгі жағында маңдайынан тар. Оның көздері қара қоңыр және терең. Мұрыны біршама тегіс және тіпті, тек ұшында сәл кең және жалпақ, бірақ ол бүкіл мұрын емес. Еріні толық, әсіресе төменгі ерні. Төменгі тістері жоғарғы тістерінен сәл шығып тұр, бірақ бұл көз тартарлық емес. Денесінің барлығы жақсы құрылған және зақымдалмаған; және адам көзімен көретіндей кемшілік жоқ. Сонымен қатар, оның терісі әкесіне ұқсас, қоңыр түсті. Оның анасы айтқандай, ол келесі Сент-Джон күні тоғыз жасқа толады. Ол осындай жасқа өте биік те емес, тым аласа да емес; осал денелі. Қыз өзінің дәрежесіне лайық барлық нәрседе жақсы тәрбиеленген, ата-анасы және оның барлық жақындары тарапынан жоғары бағаланады және жақсы көріледі, біз анықтауға және шындықты білуге тырысқаннан кейін. Ол барлық жағынан бізге ұнайды. Бұл аймақ ірі сауда орталығы болып дамыған кезеңде Филиппа қаржы және дипломатия саласында жақсы білім алған. Оның үлкен әпкесі Маргарет ағасы Вильгельм II, Генуя графы, шайқаста қаза болғаннан кейін оның орнына отырды. Голландия, Зеландия және Фризия графтықтары Маргаретқа апалар арасындағы келісімнен кейін берілді. Төрт жылдан кейін, 1326 жылдың жазында, Англия королевасы Франциялық Изабелла Генуя сарайына күйеуі Эдуард II-ні тақтан түсіру үшін граф Вильгельмнен көмек сұрауға келді. Принц Эдуард анасын Генуяға ертіп барды, онда ол 13 жасар Филиппамен көмекке алмасу шартымен никелесуді ұйымдастырды. Екеуі де Филипп III Францияның шөберелері болғандықтан, папаның рұқсаты қажет болды; және 1327 жылдың қыркүйегінде Авиньоннан папа Иоанн XXII жіберді. Филиппаның сүйемелдеушілері желтоқсанда Англияға келді, оларды оның ағасы Генуялық Джон сүйемелдеді. 23 желтоқсанда ол Лондонға жетіп, оған "қуандырып қарсы алды".

Алғашқы жылдары

1327 жылдың қазан айында Филиппа Эдуардқа Валенсиендегі Ковентри епискобы арқылы өкілеттікпен үйленді. Ресми неке 1328 жылдың 24 қаңтарында, Эдуардтың Англия тағына отырғанынан кейін он бір ай өткен соң Йорк соборында болды; бірақ де-факто билікте патша ана Изабелла мен оның сүйіктісі Роджер Мортимер, 1-ші Март графы болды, олар бірлесіп оның регенттері ретінде әрекет етті. Олардың некесінен кейін көп ұзамай, жұбайлар Оксфордширдегі Вудсток сарайында тұруға кетті. Көптеген басқа патшалардан өзгеше, Филиппа шетелдік сүйіктілерін сақтап немесе Англия сарайына көптеген шетелдіктерді әкеліп, ағылшын халқын наразылыққа қалдырмады. Тамыз айында оның күйеулік қонысы белгіленді. Келесі маусымда ол өзінің тұңғыш ұлы Эдуардты дүниеге әкелді. 1330 жылдың қазан айында король Эдуард төңкеріс жасап, регенттерді тұтқындауға бұйрық беріп, жеке билігін бастады. Содан кейін Мортимер мемлекетке опасыздық жасағаны үшін жазаланды, ал патша ана Норфолк графтығындағы Касл Райзингке жіберілді, онда ол бірнеше жыл үй қамауында болды, бірақ ақырында оның жеңілдіктері мен еркін қозғалу құқығы қайта жаңартылды. Ол 1358 жылы Гартер орденінің ледиі (LG) атағымен марапатталды.

Саяси ықпал

Филиппа патшайымның үлгісі болды және патшалық және отбасылық міндеттерін теңгеріп, тәж үшін аянбай еңбек етті, оның осы дауылды кезеңдегі еңбегі зор құрметке ие болды. Ол Эдуардпен тұрақты және сәтті неке құрған патшайым ретінде көпке сүйікті және құрметті болды. Жүз жылдық соғыстың ауыр қаржылық жағдайына байланысты Филиппа патшаға елдің саудасын дамыту арқылы шығындарды өтеудің басқа жолын ұсынды. Ол Норвич қаласына фламанд тоқымашыларын шақырып, мата өнеркәсібін құрды және Тинеделде көмір өндірісін дамытуға көмектесті.

Әскери науқандар

1346 жылы күйеуінің болмауына байланысты Филиппа Англияның регенті қызметін атқарды. Шотландиялықтардың басып кіру қаупіне қарсы тұрып, ол ағылшын әскерін жинады, Дурхам қаласының жанындағы Невиллдің кресті шайқасында шотландтармен шайқасты және шайқасқа дейін ат үстінде ағылшын сарбаздарын рухтандырды. Бұл оқиға ағылшынның жеңісімен аяқталды, шотланд королі Дэвид II тұтқынға алынып, он бір жылға дейін тұтқындалды. Оксфордтағы Король колледжі оның құрметіне оның капелланы Роберт де Эглесфилд тарапынан құрылды.

Тақырыбы

Филиппа мен Эдвардтың он үш баласы болды, оның ішінде бес ұлы ересек жасқа дейін өмір сүрді. Олардың үш баласы 1348 жылы қара өлімнен қайтыс болды. Олардың көптеген ұрпақтарының арасындағы бәсекелестік 15 ғасырда Розалар соғысы деп аталатын ұзақ және қанды династиялық соғыстарға әкелді.
Аты-жөні Туған күні Өлген күні Ескермелер
Эдвард, Қара ханзада 15 маусым 1330 Вудсток сарайы, Оксфордшир 8 маусым 1376 Кент графесі Джоанмен үйленді. (Англия королі Ричард II-нің әкесі).
Изабелла 16 маусым 1332 Вудсток сарайы, Оксфордшир сәуір 1379 немесе 17 маусым/5 қазан 1382 Бедфордтың 1-ші графы Энгерран VII де Кусиге үйленді. Балалары болды.
Жоан 19 желтоқсан 1333 немесе 28 қаңтар 1334 Лондон мұнарасы 2 қыркүйек 1348 Кастилия патшасы Педроға құда түсуге келісім берілген, бірақ некеге тұрмас бұрын обадан қайтыс болды. Педроның екі қызы кейінірек Жоанның інілері Джон мен Эдмундқа үйленді.
Уильям Хатфилд 1336 жылдың желтоқсаны Хатфилд Манор үйі, Хатфилд, Оңтүстік Йоркшир туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. 1337 жылдың 10 ақпанына дейін Йорк соборында жерленді.
Лионель, Кларенстің 1-ші герцогы 29 қараша 1338 Антверпен 7 қазан 1368 Элизабет де Бургқа, 4-ші Ольстер графесіне үйленді. (Виоланте Висконти, Монферрат маркизасымен екінші рет үйленді). Балалары болды.
Джон, Ланкастердің 1-ші герцогы 6 наурыз 1340 Гент 3 ақпан 1399 Бланш Ланкастерге үйленді, ол патшалықтың ең қуатты және бай отбасының мүшесі. (Кастилия инфантасы Констанциямен екінші рет үйленді). Бұрынғы сүйіктісі Кэтрин Суинфордқа үйленді. (Англияның Генри IV және Бофорт герцогтарының әкесі).
Эдмунд Лэнгли, 1-ші Йорк герцогы 5 маусым 1341 Кингс Лэнгли, Гертфордшир 1 тамыз 1402 Кастилия инфантасы Изабелламен және (Жоанна Холландпен, оның екінші туысы) үйленді. Балалары болды.
Бланш 1342 жылдың наурызы Лондон мұнарасы туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Вестминстер аббаттығында жерленді.
Мэри 10 қазан 1344 Бишопс Уолтем, Гэмпшир қыркүйек 1361 Бреттань герцогы Иоан IV-ке үйленді. Балалары жоқ.
Маргарет 20 шілде 1346 Виндзор 1 қазан/25 желтоқсан 1361 Пемброктың 2-ші графы Джон Гастингске үйленді. Балалары жоқ.
Томас Жазғы 1347 Виндзор қыркүйек 1348 бала кезінде обадан қайтыс болды. Гертфордширдегі Король Лэнгли шіркеуінде жерленді.
Уильям Виндзорский 24 маусым 1348-ден бұрын Виндзор 5 қыркүйек 1348-ден бұрын бала кезінде қайтыс болды. Вестминстер аббаттығында жерленді.
Томас, Глостердің 1-ші герцогы 7 қаңтар 1355 Вудсток сарайы, Оксфордшир 8/9 қыркүйек 1397 Герфредтің 7-ші графы Хамфри де Боунның мұрагері Элеонора де Боунға үйленді. Балалары болды.

Танымал мәдениетте

Филиппа – Морис Дрюонның «Күрсінген патшалар» атты француз тарихи романдары сериясындағы кейіпкер. 1972 жылғы француз мини-сериалында оны Франсуаза Бурги, ал 2005 жылғы бейімдеуде Мари де Вильпен сомдады. 2003 жылы ол «100 ұлы қара британдықтар» тізімінде 5-орынға ие болды. Дегенмен, оны тізімге қосу туралы шешім сынға түсті, көптеген тарихшылар Филиппаның африкалық түбі бар екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ екенін айтты.