Маргарита Анжу: Англия мен Франция патшайымы

Кіріспе

Англия королевасы (1445–61), (1470–71) 13 ғасырдағы француз графесі Анжулық Маргарет (1430 жылдың 23 наурызы – 1482 жылдың 25 тамызы) – 1445 жылдан 1461 жылға дейін және 1470 жылдан 1471 жылға дейін король Генрих VI-ға үйленген Англия королевасы. Неке арқылы ол 1445 жылдан 1453 жылға дейін Франция королевасы да болды. Лотарингия герцогтығында Валуа-Анжу әулетіне туған Маргарет, Неаполь королі Рене мен Лотарингия герцогинясы Изабелланың екінші үлкен қызы еді. Маргарет Розалар соғысы деп аталатын династиялық азамат соғыстарының маңызды тұлғаларының бірі болды және кейде Ланкастер фракциясын жеке басқарды. Оның замандастары, мысалы, Саффолк герцогы, «оның батыл қайраткерлігі мен табандылығын» жоғары бағалады, ал 16 ғасыр тарихшысы Эдвард Холл оның мінезін былай сипаттады: «Бұл әйел сұлулығы мен тартымдылығымен, ақыл-ойы мен саясатымен басқалардың барлығынан асып түсті, сонымен қатар жігері мен батылдығы әйелге қарағанда еркекке көбірек ұқсады». Әйелінің жиі ақылдан адасып кетуіне байланысты Маргарет оның орнына елді биледі. Ол 1455 жылдың мамырында Йорк герцогы Ричард басқарған йоркшілдер фракциясын қатыстырмай, Ұлы Кеңес шақырды. Бұл 30 жылдан астам созылған азаматтық қақтығыстың бастауы болды, Англияның ескі ақсүйектерінің қатары азайды және 1471 жылы Теуксбери шайқасында оның жалғыз ұлы, Уэльс принці Эдвард Вестминстер және мыңдаған адам қаза тапты. Маргарет Теуксбери шайқасындағы Ланкастерлердің жеңілісінен кейін йорктерге тұтқынға алынды. 1475 жылы оны Франция королі Людовик XI, туысы босатып алды. Ол Францияға француз королінің кедей туысы ретінде көшіп, 52 жасында қайтыс болды.

Балалық шақ

Маргарет 1430 жылғы 23 наурызда Францияның шығысында, Франция патшаларының кіші тармағы – Валуа-Анжу әулеті билеген Киелі Рим империясының феодалы Лотарингиядағы Пон-а-Муссон қаласында дүниеге келді. Маргарет Неаполь королі Рене мен Лотарингия герцогинясы Изабелланың екінші қызы еді. Оның бес ағасы, төрт апасы, сондай-ақ әкесінің сүйіктілерінен туған үш жартылай бауыры болды. Оның әкесі, халық арасында «Жақсы король Рене» деп танылған, Анжу герцогы және Неаполь, Сицилия және Иерусалимнің титулдық королі болды; ол «көп тәжді, бірақ ешқандай патшалығы жоқ адам» деп сипатталған. Маргарет Лотарингиядағы Туль қаласында крещениеден өтті және әкесінің ескі күтімшісі Теофани ла Магиннің қамқорлығында өмірінің алғашқы жылдарын Прованстағы Рона өзенінің жағасындағы Тараскон қамалында және Сицилия Корольдігіндегі Неаполь маңындағы Капуадағы ескі патша сарайында өткізді. Анасы оның біліміне қадағалап, ағаларын оқытқан ғалым Антуан де ла Саледен сабақ алуын ұйымдастырған болуы мүмкін. Бала кезінде Маргарет «la petite créature» деп аталды.

Оның отбасында саясатта, соғыста және басқаруда регенттер мен патшайымның лейтенанттары ретінде билік жүргізген бірнеше көрнекті әйелдер болды. Оның анасы, Изабелла Лотарингиялық, күйеуінің атынан соғысқа қатысты, ал ол 1431-1432 және 1434-1436 жылдары Бургундия герцогы Филипп Жақсыға тұтқындалғанда Лотарингия герцогтігін өз билігімен басқарды. Оның әжесі, Арагондық Иоланда, Маргарет кішкентай кезінде Анжу герцогтігін ұлының регенті ретінде басқарды, ағылшын әскерлерінің шабуылын тойтарды және мұрагерлік құқығынан айырылған дофинге қолдау көрсетті. Әйелдердің билік жүргізуіне қатысты көзқарастар сол кездегі Англияға қарағанда Батыс Еуропада өзгеше болды, Англия әйелдердің билікке ие болуына көбірек қарсылық көрсетті.

Неке, Мэнді беру және кейінгі билік

Маргарет 1444 жылғы 4 мамырда Генрих VI-ға үйлену туралы келісімдерді талқылау үшін Тур қаласында ағылшын елшілерімен кездесті. Некеге басты нақтылықты Суффолк герцогы Вильям де ла Поле енгізді, ал келісімге Маргарет анасының құқығы арқылы Арагон тажының ғасырлар бойы бақылап келген Майорка және Менорка аймақтарына талап қою, сондай-ақ өте шағын, 20 000 франк көлеміндегі қалыңдық кірді. Неке шартында Франциямен 23 айлық бітім туралы да уәде берілді, бірақ бұл бейбітшілікке жасалған нағыз тыраныс ретінде қабылданатын еді. Оның қала арқылы салтанатты өтуі екі күнге созылды, ал түні Лондон мұнарасында, дәстүр бойынша өткізілді. Оған сегіз театрлық қойылым қосылды. Осы қойылымдардың бесеуі Франциямен бейбітшілік орнатуға арналды, онда Маргарет бейбітшіліктің символы немесе өкілі ретінде бейнеленді. Үшеуі оның құтқарушы және араағай ретіндегі рухани рөлі туралы айтты. Англияның француз территориясын қайтаруына үміттенгендер, оның тәждің мүддесін қорғауға міндетті екенін жақсы түсінетініне сенді. Той мен сапар өте қымбатқа түсті, кейбір тарихшылар оның құны 5000 фунт стерлингтен асып кеткенін есептейді. Коронациядан кейін көп ұзамай Анжулық Рене ағылшын тәжімен өмір бойы одақ және 20 жылдық бітім шартын жасау үшін келіссөздерге кірісті, бұл келісімге Мэн аймағын Анжуға беру және Генрихтің Анжуға деген талабынан бас тарту кіретін еді. Ол бірнеше айлық кезінен бастап билік жүргізді, ал оның іс-қимылдары қорғаушылар, іс жүзінде регенттер болған дәулетті адамдардың бақылауында болды. Маргаретқа үйленген кезде оның психикалық денсаулығы тұрақсыз еді, ал олардың жалғыз ұлы, Уэльс ханзадасы Эдвард Вестминстер (1453 жылғы 13 қазанда дүниеге келген) туған кезде ол толыққанды күйзеліске ұшырады.

Маргарет пен Йорк герцогы арасындағы қақтығыс

Гринвичте сән-салтанатпен өмір сүру үшін Лондондан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Маргарет жас ұлын күтіп-бағумен айналысты және күйеуі амбициялық Ричард Йорк, 3-ші Йорк герцогы, оны тақтан түсірумен қорқытқанға дейін ешқандай саяси бейімділік танытпады. Оның үрейленуі үшін, Генрих 1453 жылдан 1454 жылға дейін ақыл-есінен айырылған кезде Ричард Лорд-протектор болып тағайындалды. Герцог ағылшын тағына сенімді талапкер болды, ал оның қорғаушылығының соңында оның талаптарын қолдауға дайын көптеген қуатты ақсүйектер мен туыстары болды. Йорк герцогының амбициясы мен қабілеті болса, Генрих (қарақат кеңесшілерімен қоршалған) сенімді, иілгіш және барған сайын тұрақсыз болды. Маргарет өзі де халыққа жағымсыз болды, ол өзінің ұрпақтары үшін ағылшын тажын сақтауға бел буған. Дегенмен, кем дегенде бір ғалым Ланкастерлердің құлдырауының себебі Йорктің амбициялары емес, Маргареттің Йоркке деген жауыздығы мен оның танымал емес одақтастарына тым көп көңіл бөлгені деп санайды. Дегенмен, королева Маргарет саясат әлемінде күшті күш болды. Генрих патша бірдеңе істегісі келгенде ол оның қолындағы мақтадай болатын. Бірақ Маргареттің өмірбаянын жазған Хелен Маурер бұрынғы тарихшылардың королева мен Йорк арасындағы жауыздықтың оның қорғаушы лауазымына ие болған кезде басталғанын санағанынмен келіспейді. Ол өзара антагонизмнің екі жылдан кейін, 1455 жылы, Сент-Олбанс шайқасынан кейін пайда болғанын айтады, осы шайқаста Маргарет оны патшаның билігіне қарсылық ретінде қабылдады. Маурер бұл тұжырымды Маргареттің сыйлық беру үлгісін зерттеуге негіздеді, бұл оның 1450-ші жылдардың басында Йорк пен Сомерсеттің 2-ші герцогы Эдмунд Бофортты теңдей жақсы көргенін көрсетті. Маурер сонымен қатар Маргарет Йорктің қорғауында болғанын қабылдады деп мәлімдейді және ол Генридің сауығып кетуінен кейін Йоркшілердің Ұлы Кеңестен шығарылуына жауапты екендігі туралы ұзақ уақыттан бері қалыптасқан сенімді растайтын айтарлықтай дәлел жоқ деп мәлімдейді. Ал марқұм тарихшы Пол Мюррей Кендалл Маргареттің одақтастары Эдмунд Бофорт пен Уильям де ла Поль, содан кейін Саффолк графы, оны Еркеңнің, сол кезге дейін Генри VI-нің ең сенімді кеңесшілерінің бірі, оның танымалдығына жауапты және оған сенуге тым күшті деп сендіруде қиындық көрмеді деп мәлімдейді. Маргарет Генриге тек Францияда губернаторлық лауазымынан Йоркті шақырып, оны Ирландияға қууға көндірген жоқ, сонымен қатар ол оны Ирландияға және одан саяхаттаған кезде бірнеше рет өлтіруге тырысты, бір рет 1449 жылы, тағы бір рет 1450 жылы. Эдмунд Бофорт пен Саффолктың 1448 жылы Мэннің құпия берілуіне, содан кейін 1449 жылы Нормандияның қалған бөлігінің апатты жоғалуына бірлескен жауапкершілігі Маргарет пен Генридің сотын көтерілістерге, магнаттардың көтерілістеріне, Маргареттің ең мықты екі одақтасының импичментін және өлім жазасына тартылуына әкелді. Сонымен қатар, ол Ричардтың қауіпті танымалдылығын ашық көрсету арқылы Маргарет пен Йорк үйі арасындағы өлімге дейінгі соғыс болдырмаушылыққа айналдыруы мүмкін еді. 1450 жылы Ирландиядан аман-есен оралған Ричард Йорк Генриге қарсы шығып, сенімді кеңесшісі ретінде қайта қабылданды. Көп ұзамай Генрих реформалар туралы талаптарды талқылау үшін парламентке шақыруға келісті. Парламент жиналған кезде, талаптар Маргаретке қабылдауға келмейтін болды: Эдмунд Бофорт пен Саффолк француз істерін қылмыстық жолмен дұрыс басқарудан және әділдікті бұзудан айыпталды, сонымен қатар ол Саффолкка (қазіргі герцог) патшаны Йорк герцогына қарсылық танытқан деп айып тақты. Бұдан басқа, реформа талаптары арасында Йорк герцогы корольдің бірінші кеңесшісі ретінде танылсын және Палатаның спикері даналықтан гөрі құлшынысы көбірек болғандықтан, тіпті Ричард герцогты таққа мұрагер ретінде тануды ұсынды. Алайда бірнеше айдың ішінде Маргарет Генридің билігін қайтадан қолға алды, Парламент таратылды, абайсыз спикер түрмеге жабылды, ал Йорк Ричард Уэльске уақытша зейнетке шықты. 1457 жылы Пьер де Брезе, француз генерал-майоры және Маргареттің жақтасы, Англия жағалауына келіп, Сандвич қаласын өртеп жібергенін білгенде, патшалық тағы да ашуланды. Ол Англиядағы хаосты пайдаланып, француздықтардың 4000 адамнан тұратын әскерін басқаратын. Бұл шабуылда қала әкімі Джон Дрюри қаза тапты. Содан бері бұл салтты сақтап қалған, бүгінгі күнге дейін сақталған, Сандвич қаласының әкімі қара халат киеді. Маргарет, де Бреземен бірлесіп, жала жаңғақ әңгімелер мен қарапайым балладалардың нысаны болды. Халықтың наразылығы соншалықты жоғары болғандықтан, Маргарет өте теріс ниетпен Йорк герцогының туысы Ричард Невиллге, 16-шы Уорик графына, үш жылға теңізді күзетуге рұхсат беруге мәжбүр болды. Ол бұрыннан Кале капитаны лауазымын атқарып келген.

After retiring from London to live in lavish state at Greenwich, Margaret was occupied with the care of her young son and did not display any political inclinations until she believed her husband was threatened with deposition by the ambitious Richard of York, 3rd Duke of York, who, to her dismay, had been appointed Lord Protector while Henry was mentally incapacitated from 1453 to 1454. The duke was a credible claimant to the English throne, and by the end of his protectorship there were many powerful nobles and relatives prepared to back his claim. Whereas the Duke of York was ambitious and capable, Henry (surrounded with corrupt advisers) was trusting, pliable, and increasingly unstable. Margaret herself was defiantly unpopular, grimly and gallantly determined to maintain the English crown for her progeny. Yet at least one scholar identifies the source of the eventual Lancastrian downfall not as York's ambitions nearly so much as Margaret's ill judged enmity toward York and her over indulgence in unpopular allies. Nevertheless, Queen Margaret was a powerful force in the world of politics. King Henry was putty in her hands when she wanted something done. Margaret's biographer Helen Maurer, however, disagrees with earlier historians having dated the much vaunted enmity between the Queen and York to the time he obtained the office of the protectorship. She suggests the mutual antagonism came about two years later in 1455 in the wake of the First Battle of St Albans, when Margaret perceived him as a challenge to the king's authority. Maurer bases this conclusion on a judicious study of Margaret's pattern of presenting gifts; this revealed that Margaret took a great deal of care to demonstrate that she favoured both York and Edmund Beaufort, 2nd Duke of Somerset, equally in the early 1450s. Maurer also claims that Margaret appeared to accept York's protectorship and asserts there is no substantial evidence to back up the long standing belief that she was responsible for the Yorkists' exclusion from the Great Council following Henry's recovery (see below). The late historian Paul Murray Kendall, on the other hand, maintained that Margaret's allies Edmund Beaufort and William de la Pole, then Earl of Suffolk, had no difficulty in persuading her that York, until then one of Henry VI's most trusted advisers, was responsible for her unpopularity and already too powerful to be trusted. Margaret not only persuaded Henry to recall York from his post as governor in France and banish him instead to Ireland, she also repeatedly attempted to have him assassinated during his travels to and from Ireland, once in 1449 and again in 1450. Edmund Beaufort and Suffolk's joint responsibility for the secret surrender of Maine in 1448, and then the subsequent disastrous loss of the rest of Normandy in 1449 embroiled Margaret and Henry's court in riots, uprisings by the magnates, and calls for the impeachment and execution of Margaret's two strongest allies. It also might have made an ultimate battle to the death between Margaret and the House of York inevitable by making manifest Richard's dangerous popularity with the Commons. Richard of York safely returned from Ireland in 1450, confronted Henry, and was readmitted as a trusted advisor. Soon thereafter, Henry agreed to convene Parliament to address the calls for reform. When Parliament met, the demands could not have been less acceptable to Margaret: not only were both Edmund Beaufort and Suffolk impeached for criminal mismanagement of French affairs and subverting justice, but it was charged as a crime against Suffolk (now a duke) that he had antagonised the king against the Duke of York. Further, the demands for reform put forward included that the Duke of York be acknowledged as the first councillor to the king, and the Speaker of Commons, perhaps with more fervour than wisdom, even proposed Richard, Duke of York, be recognised as heir to the throne. Within a few months, however, Margaret had regained control of Henry, Parliament was dissolved, the incautious Speaker thrown in prison, and Richard of York retired to Wales for the time being. In 1457, the kingdom was again outraged when it was discovered that Pierre de Brézé, a powerful French general and an adherent of Margaret, had landed on the English coast and burnt the town of Sandwich. As leader of a French force of 4,000 men from Honfleur, he aimed at taking advantage of the chaos in England. The mayor, John Drury, was killed in this raid. It thereafter became an established tradition, which survives to this day, that the Mayor of Sandwich wears a black robe mourning this ignoble deed. Margaret, in association with de Brézé, became the object of scurrilous rumours and vulgar ballads. Public indignation was so high that Margaret, with great reluctance, was forced to give the Duke of York's kinsman Richard Neville, 16th Earl of Warwick, a commission to keep the sea for three years. He already held the post of Captain of Calais.

Ланкастерлік фракцияның басшысы

Бір-біріне қарсы Йорк және Ланкастер фракциялары арасындағы жағдай тез арада қарулы қақтығысқа ұласты. 1455 жылдың мамыр айында Генрих VI психикалық сырқаттан жазылғанына бес айдан астам уақыт өткен соң, және Ричард Йорктің регенттігі аяқталғаннан кейін, Маргарет пен Генрих Йорк фракциясы қатыстырмаған Ұлы Кеңес шақырды. Кеңес патшаны оның жауларынан қорғау мақсатымен Лестерде пэрлер жиналысын өткізуге шақырды. Ланкастерлер 1455 жылдың 22 мамырындағы Сент-Олбанс шайқасының бірінші кезеңінде күйреуге ұшырады. 1458 жылдың наурыз айында ол күйеуі және соғысқан фракциялардың жетекші ақсүйектерімен бірге Лондондағы «Махаббат күні» шеруіне қатысты. 1459 жылы жаулық әрекеттер Блор-Хит шайқасында жаңадан басталды, онда Джеймс Тушет, 5-ші барон Одли, Ричард Невилл, 5-ші Солсбери графы қолбасшылығындағы Йорк армиясынан жеңіліп, қаза тапты. Шайқас әлі басталған еді.

Алғашқы науқандар

Маргарет Шотландияда Ланкастерлік мақсатқа қосымша қолдау іздеп бақандай болғанда, оның бас қолбасшысы Генри Бофорт, Сомерсеттің 3-дүгі, 1460 жылдың 30 желтоқсанында Уэйкфилд шайқасында Йорк герцогы мен Солсбери графының біріккен әскерлерін жеңіп, оған маңызды жеңіс сыйлады. Екеуінің де бастары кесіліп, Йорк қаласының қақпаларына ілінді. Маргарет шайқас кезінде Шотландияда болғандықтан, олардың өлім жазасына кесілуіне бұйрық берген деген жалған сенімге қарамастан, мұның болуы мүмкін емес. Ал келесі 1461 жылдың 17 ақпанында Сент-Олбанс екінші шайқасы болды (онда ол өзі қатысты).

Францияда тұру

Ланкастер әскері 1461 жылғы 29 наурызда Тоутон шайқасында жеңіліске ұшырады. Бұл жеңісті, марқұм Йорк герцогының ұлы, болашақ Англия королі Эдуард IV оді, ол король Генриді тақтан түсіріп, өзін патша деп жариялады. Маргарет ұлының мұрасын қайтарып алуға бекініп, онымен бірге Уэльске, содан кейін Шотландияға қашып кетті. Францияға жол тауып, ол Франция королі Людовик XI-нің туысы болып, оның ықпалымен Эдуардтың бұрынғы қолдаушысы Ричард Невилл, Уорвик графымен келісімге келді. Уорвик Эдуардтың Элизабет Вудвиллге үйленуі салдарынан бұрынғы досымен арасы суынып, саяси ықпалын жоғалтқаны үшін кек қайтаруды көздеді. Одақты нығайту мақсатында Уорвиктің қызы Энн Невилл Маргареттің ұлы Эдвардқа, Уэльс ханзадасына үйленді. Маргарет Уорвиктің Англияға оралып, өзін көрсетуін талап етті. Ол соны істеп, 1470 жылғы 3 қазанда Генрих VI-ны қысқа мерзімге таққа қайта отырғызды.

Тьюксберидегі соңғы жеңіліс

Маргарет, оның ұлы мен келіні Анна Уорвикті Англияға қайтаруға дайын болған кезде, жағдай тағы да Йоркистердің пайдасына өзгерді, граф 1471 жылғы 14 сәуірде Барнет шайқасында қайтып келген король Эдуард IV-ке жеңіліп, қаза тапты. Маргарет 1471 жылғы 4 мамырда Теуксбери шайқасында өз әскерін басқаруға мәжбүр болды, онда Ланкастер күштері жеңіліске ұшырады және оның он жеті жасар ұлы Эдвард Вестминстер қаза болды. Эдвардтың қазасының мән-жайы әлі күнге дейін толық анықталған жоқ; ол шайқаста қаза тапты ма, әлде шайқастан кейін Кларенс герцогының қолынан өлді ме, белгісіз. Алдыңғы он жылда Маргарет агрессивтілігімен және қатыгездігімен танымал болған, бірақ Теуксберидегі жеңілісінен және жалғыз ұлының қазасынан кейін ол рухани тұрғыдан мүлдем сынды. Шайқас аяқталғаннан кейін Уильям Стэнли оны тұтқынға алғаннан соң, Маргарет король Эдуардтың бұйрығымен түрмеге қамалды. Ол алдымен Валлингфорд қамалына, содан кейін қауіпсіздігі жоғары Лондон мұнарасына ауыстырылды. Генрих VI да Теуксбериден кейін мұнарада тұтқынға алынды және 21 мамыр түнінде қайтыс болды; оның өлімінің себебі белгісіз, бірақ патша өлтіруге қатысты күдік туды, әсіресе ұйықтағанда тұншықтыру. 1472 жылы ол бұрынғы қызметшісі Элис Чосерге, Суффолк герцогинясына аманат етілді және 1475 жылы Франция королі Людовик XI оны құтқартқанға дейін сол жерде қалды.

Соңғы жылдары және өлімі

Маргарет Францияда жеті жыл бойы корольдің кедей туысы ретінде өмір сүрді. Ол Франциск де Виньольде қонақтап, 1482 жылғы 25 тамызда 52 жасында Анжу маңындағы Дампиерр-сюр-Луардағы оның қамалында мүсіркеуге толы күйде қайтыс болды. Ол Анжер соборында ата-анасының қасына жерленді, бірақ Франция революциясы кезінде соборды тонаған революционерлер оның қабірлерін қиратып, сүйектерін шашыратып жіберді.

Маргареттің хаттары

Маргарет патшаның қалыңдығы болған кезінде жазған көптеген хаттары бүгінге дейін сақталған. Олардың бірі Лондон корпорациясына, оның өсиеттік жерлерінің бір бөлігі болған Энфилд поместьесіндегі шаруаларына салған зиян туралы жазылған. Тағы бір хаты Кентербери архиепискобына жолданған. Маргареттің хаттары, әдетте "Патшайымнан" деген сөздермен басталатын, 1863 жылы Сесил Мунро редакциялаған және Камден қоғамы үшін жарық көрген кітапта жинақталған.

Элизабет Вудвиллмен мүмкін байланысы

Елизавета Вудвилл (шамамен 1437 жылы туған), кейіннен Англия королевасы, Маргарет күйеуінің қарсыласы король Эдуард IV-тің әйелі болғандықтан, Анжу Маргаретінің қызметшісі болды деген мәлімдеме бар. Дегенмен, дәлелдер жеткіліксіз болғандықтан тарихшылар оны толық сенімділікпен растай алмайды; Маргарет сарайында Елизавета немесе Изабелла Грей есімді бірнеше әйел болған.

Көркем әдебиеттегі бейнелер

Маргарет Уильям Шекспирдің тарихи пьесаларының алғашқы тетралогиясындағы маңызды кейіпкер. «Генрих VI» (1-бөлім, 2-бөлім, 3-бөлім) және «Ричард III». Ол төрт пьесаның барлығында тірі күйінде көрінетін жалғыз кейіпкер, бірақ пьесалардың ұзындығына байланысты оның көптеген сөздері заманауи қойылымдарда қысқартылады. Шекспир Маргаретті ақылды, қатал әйел ретінде бейнелейді, ол күйеуіне оңай үстемдік етеді және жауларымен билік үшін күреседі. «Генрих VI» (2-бөлім) Маргарет Суффолк герцогымен махаббатқа беріліп, оның өліміне қайғырып, кесілген басын алып жүреді. «Генрих VI» (3-бөлім) Ричард Плантагенет, Йорк герцогы оны «Францияның қасқыры, бірақ Франция қасқырларынан да жаман, тілінің уыты жылан тісінен де өткір!» деп атайды. Кейін ол Йорк герцогын ұрыс алаңында оны қорлағаннан кейін жеке өзі пышақтап өлтіреді, ал ұлы Эдвард оның көз алдында қаза тапқанда өмірден қол жұмаққа бейім болады. Шындығында Маргарет күйеуі мен ұлының өлімінен кейін өмірінің қалған бөлігін Англиядан тыс өткізгенімен, Шекспир оның «Ричард III» пьесасында сарайға оралатынын көрсетеді. Маргарет Кассандра сияқты болжамгер рөлінде: алғашқы пайда болуында Ланкастер үйінің құлауына қатысқан ақсүйектердің көпшілігін қарғыс айтады. Оның барлық қарғыстары орындалады – ақсүйектер Глостердің Ричардымен сатқындалып, жазаланады, ал әрбір кейіпкер өлім жазасын алу алдында оның айтқан сөздері есіне түседі. Шекспир Маргаретті былай сипаттаған: «Сендердің қайғыларыңа қуануға амазондық әйел сияқты тырысу, әйел затыңа сай емес». Маргареттің Шекспирдегі маңыздылығы көптеген театр режиссерлерін оны оқиғаның ортасына қойып, пьесаларды түсіндіруге жетеледі. 2016 жылы Лондонда By Jove Theatre Company «Анжудың Маргареті» атты қойылымды көрсетті. 2018 жылы Калифорниядағы Шекспир театрында Эрик Тинг пен Филиппа Келлидің «Генрих VI» және «Ричард III» пьесаларын біріктірген «Гүлдер соғысы» атты қойылымы Маргаретке ерекше мән берді. 2018 жылы Манчестердегі Royal Exchange Theatre «Королева Маргарет» атты пьесаның премьерасын өткізді, онда төрт пьесада Маргарет айтқан барлық сөздер мен драматург Джинни О’Хардың қосымша материалдары қолданылды.

Margaret is a major character in William Shakespeare's first tetralogy of History plays. Henry VI, Part 1, Part 2, Part 3 and Richard III. She is the only character to appear alive in all four plays, but due to the length of the plays many of her lines are usually cut in modern adaptations. Shakespeare portrays Margaret as an intelligent, ruthless woman who easily dominates her husband and fiercely vies for power with her enemies. In Henry VI, Part 2 Margaret has an affair with the Duke of Suffolk and mourns his death by carrying around his severed head. In Henry VI, Part 3 Richard Plantagenet Duke of York famously calls her "She wolf of France/ but worse than wolves of France/
Whose tongue more poisons than the adder's tooth!" Later, she personally stabs the Duke of York on the battlefield after humiliatingly taunting him, and becomes suicidal when her son Edward is killed in front of her. Although in reality, Margaret spent the rest of her life outside England after the death of her husband and son, Shakespeare has her return to the court in Richard III. Margaret serves as a Cassandra like prophetess; in her first appearance she dramatically curses the majority of the nobles for their roles in the downfall of the House of Lancaster. All of her curses come to pass as the noblemen are betrayed and executed by Richard of Gloucester, and each character reflects on her curse before his execution. Shakespeare had famously described Margaret: "How ill beseeming is it in thy sex/ To triumph like an Amazonian trull/ Upon their woes whom Fortune captivates." Margaret's prominence in Shakespeare has led many theatre makers to interpret the story with her at the center, drawing from the plays she is featured in. An adaptation called Margaret of Anjou by Elizabeth Schafer and Philippa Kelly was performed in 2016 in London by By Jove Theatre Company and an adaptation of the three Henry VI plays and Richard III entitled War of the Roses by Eric Ting and Philippa Kelly at California Shakespeare Theater in 2018 gave Margaret great prominence. In 2018, the Royal Exchange Theatre in Manchester premiered Queen Margaret, using all the lines spoken by Margaret over the four plays with additional material by playwright Jeanie O'Hare.