Кіріспе

Жұмыс ағынын немесе процесті бейнелейтін диаграмма – жұмыс ағыны немесе процесті көрсететін диаграмманың бір түрі. Ағын диаграммасын алгоритмнің схемалық бейнесі, яғни міндетті шешуге қадам-қадаммен жақындасу ретінде де анықтауға болады. Ағын диаграммасы қадамдарды түрлі қораптар арқылы көрсетеді, ал олардың реті қораптарды жебелермен байланыстыру арқылы анықталады. Бұл схемалық бейнелеу нақты мәселенің шешім моделін ұсынады. Ағын диаграммалары түрлі салаларда процестерді немесе бағдарламаларды талдау, жобалау, құжаттау және басқару үшін қолданылады.

Шолу

Ағымдық диаграммалар қарапайым процестерді немесе бағдарламаларды жобалау және құжаттау үшін қолданылады. Басқа типтегі диаграммалар сияқты, олар процесті визуализациялауға көмектеседі. Көптеген артықшылықтарының екеуі – процестегі кемшіліктер мен тұйықтар анықталуы мүмкін. Ағымдық диаграммалар әдетте келесі негізгі символдарды қолданады:

Процесс қадамы, әдетте орындалатын амал деп аталады, тіктөртбұрышпен белгіленеді. Шешім әдетте ромбпен белгіленеді. Ағымдық диаграмма, егер диаграмма әртүрлі ұйымдық бөлімдердің басқаруын көрсету үшін тік немесе көлденең бөліктерге бөлінген болса, «көпфункционалды» деп сипатталады. Белгілі бір бөлікте пайда болатын символ сол ұйымдық бөлімнің бақылауында болады. Көпфункционалды ағымдық диаграмма авторына амал орындау немесе шешім қабылдау үшін жауапкершілікті дұрыс анықтауға, сондай-ақ әрбір ұйымдық бөлімнің жалғыз процесс бөліктері үшін жауапкершілігін көрсетуге мүмкіндік береді. Ағымдық диаграммалар процестердің белгілі бір аспектілерін көрсетеді және әдетте басқа типтегі диаграммалармен толықтырылады. Мысалы, Каору Ишикава ағымдық диаграмманы гистограмма, Парето диаграммасы, тізім парағы, бақылау диаграммасы, себеп-салдар диаграммасы және шашырау диаграммасы сияқты сапаны бақылаудың жеті негізгі құралының бірі деп анықтады. Сол сияқты, бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуде қолданылатын стандартты тұжырымдамалық модельдеу нотациясы болып табылатын UML-де, ағымдық диаграмманың бір түрі – белсенділік диаграммасы, көптеген диаграмма түрлерінің бірі ғана. Насси Шнайдерман диаграммалары мен Дракон диаграммалары процесс ағыны үшін баламалы нотациялар болып табылады. Жиі қолданылатын баламалы атаулар: ағымдық диаграмма, процесс ағымдық диаграммасы, функционалдық ағымдық диаграмма, процесс картасы, процесс диаграммасы, функционалдық процесс диаграммасы, бизнес-процесс моделі, процесс моделі, процесс ағымдық схемасы, жұмыс ағымдық схемасы, бизнес ағымдық схемасы. «Ағымдық диаграмма» және «ағымдық схема» терминдері бір-бірін алмастыра қолданылады. Ағымдық диаграмманың негізгі график құрылымы – ағымдық график, ол түйіндердің түрлерін, олардың мазмұнын және басқа да қосымша ақпаратты абстракциялайды.

Тарих

Процесс ағынын құжаттау үшін алғашқы құрылымдалған әдіс, "процесс кестесі", 1921 жылы Франк және Лилиан Гилбреттер Америка Механикалық Инженерлер Қоғамының (ASME) мүшелеріне "Процесс кестелері: Жұмысты орындаудың ең жақсы жолын табудың алғашқы қадамдары" атты презентациясында таныстырды. Гилбреттердің құралдары өнеркәсіптік инженерия оқу бағдарламаларына жылдам еніп кетті. 1930 жылдардың басында өнеркәсіптік инженер Аллан Х. Могенсен Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласындағы "Жұмысты жеңілдету" конференцияларында бизнес өкілдерін өнеркәсіптік инженерия құралдарын қолдануға оқыта бастады. 1944 жылы Могенсеннің курсын бітірген Арт Спинангер құралдарды Procter & Gamble компаниясына алып барып, олардың Мақсатты әдістерді өзгерту бағдарламасын жасады. 1944 жылы бітірген Бен С. Грэм, Standard Register Industrial компаниясының Formcraft Engineering директоры, ақпаратты өңдеу үшін процесс кестесін қолданды, бірнеше құжаттар мен олардың байланыстарын көрсету үшін көп ағынды процесс кестесін жасады. 1947 жылы ASME Гилбреттің бастапқы жұмысынан алынған белгілер жиынтығын "ASME стандарты: Операция және процесс кестелері" деп қабылдады. Дуглас Хартри 1949 жылы Герман Голдстин мен Джон фон Нейман компьютерлік бағдарламаларды жоспарлау үшін ағын схемасын (алғашқыда диаграмма) жасағанын түсіндірді. Оның замандас баяндамасын IBM инженерлері және Голдстиннің жеке естеліктері растады. Голдстин мен фон Нейманның бастапқы бағдарламалау ағын схемаларын олардың жарияланбаған "Электрондық есептеу құралы үшін мәселелерді жоспарлау және кодтау, II бөлім, 1-том" (1947) есебінде табуға болады, ол фон Нейманның жинақталған еңбектерінде қайта жарияланды. Ағын схемасы компьютерлік алгоритмдерді сипаттау үшін танымал құрал болды, бірақ 1970 жылдары оның танымалдылығы төмендеді, себебі интерактивті компьютерлік терминалдар мен үшінші буын бағдарламалау тілдері компьютерлік бағдарламалаудың кең таралған құралдарына айналды, өйткені алгоритмдер осындай тілдерде бастапқы код түрінде ықшамдап берілуі мүмкін. Көбінесе псевдокод қолданылады, ол осындай тілдердің жалпы ережелерін пайдаланады, бірақ нақты тілдің ережелерін қатаң сақтамайды. 21 ғасырдың басында ағын схемалары компьютерлік алгоритмдерді сипаттау үшін әлі де қолданылып келді. UML белсенділік диаграммалары және Дракон кестелері сияқты қазіргі заманғы техникаларды ағын схемасының кеңейтілген нұсқалары деп санауға болады.