Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүйені абстрактілі графикалық символдар арқылы бейнелеу
Representation of a system using abstract graphic symbols
Схемалық диаграмма – жүйе элементтерін нақты суреттердің орнына абстрактілі графикалық символдармен бейнелеу болып табылады. Схемалық диаграмма әдетте схеманың мақсатына сәйкес негізгі ақпаратқа қатысы жоқ барлық егжей-тегжейді жіберуі мүмкін, сондай-ақ осы маңызды мәнді оңай түсіну үшін және ақпаратты қосымша ұйымдастыру үшін шамадан тыс жеңілдетілген элементтерді қамтуы мүмкін. Мысалы, жолаушыларға арналған метро картасында метро стансасы нүкте түрінде көрсетілуі мүмкін. Бұл нүкте нақты стансаға ешқандай ұқсамайды, бірақ көрерменге қажетсіз визуалды кедергісіз ақпарат беруге бағытталған. Химиялық процестің схемалық диаграммасы жүйені құрайтын ыдыстардың, құбырлардың, клапандардың, сорғылардың және басқа да жабдықтардың егжей-тегжейлі бейнелерінің орнына символдарды пайдаланады, осылайша жеке элементтердің функцияларын және олардың арасындағы байланыстарды көрсетіп, олардың физикалық егжей-тегжейін жасырады. Электрондық схемада символдардың орналасуы физикалық дүниедегі схемаға ұқсамауы мүмкін: схеманың сыртқы түрін бейнелеудің орнына, схеманың қалай жұмыс істейтінін, жалпы деңгейде көрсетуге бағытталған. Бұл, әр компоненті арасындағы кеңістіктік қатынастарды сақтайтын сымдық схемадан өзгеше.
A schematic, or schematic diagram, is a designed representation of the elements of a system using abstract, graphic symbols rather than realistic pictures. A schematic usually omits all details that are not relevant to the key information the schematic is intended to convey, and may include oversimplified elements in order to make this essential meaning easier to grasp, as well as additional organization of the information. For example, a subway map intended for passengers may represent a subway station with a dot. The dot is not intended to resemble the actual station at all but aims to give the viewer information without unnecessary visual clutter. A schematic diagram of a chemical process uses symbols in place of detailed representations of the vessels, piping, valves, pumps, and other equipment that compose the system, thus emphasizing the functions of the individual elements and the interconnections among them and suppresses their physical details. In an electronic circuit diagram, the layout of the symbols may not look anything like the circuit as it appears in the physical world: instead of representing the way the circuit looks, the schematic aims to capture, on a more general level, the way it works. This may be contrasted with a wiring diagram, which preserves the spatial relationships between each of its components.
Түрлері
Схемалар және басқа да диаграмма түрлері, мысалы,
Schematics and other types of diagrams, e. g.,
Жартылай схемалық диаграмма таза схемалық диаграмманың абстракциясын әр түрлі себептермен мүмкіндігінше шынайы бейнеленген басқа элементтермен үйлестіреді. Бұл таза абстрактілі диаграмманың (мысалы, Вашингтон метросының схемасы) және толығымен шынайы бейнелеудің (мысалы, Вашингтонның әуеден түсірілген суреті) арасындағы шартты келісім.
A semi schematic diagram combines some of the abstraction of a purely schematic diagram with other elements displayed as realistically as possible, for various reasons. It is a compromise between a purely abstract diagram (e. g. the schematic of the Washington Metro) and an exclusively realistic representation (e. g. the corresponding aerial view of Washington).
Электр және электрондық өнеркәсіп
Электр және электрондық өнеркәсіпте жабдықтардың конструкциясын сипаттау үшін схемалық диаграмма жиі қолданылады. Схемалық диаграммалар электрондық және электромеханикалық жүйелерді күту және жөндеу үшін кеңінен қолданылады. Дәстүрлі түрде схемалар қолмен, стандартталған шаблондар немесе алдын ала басылған желімдегі символдар арқылы салынса, қазір электрондық жобалауды автоматтандыру бағдарламалық құралы (ЭЖА немесе «электрлік CAD») көбінесе қолданылады. Электрондық жобалауды автоматтандыруда 1980 жылдарға дейін схемалар тізбектердің дерлік жалғыз формальды бейнелеуі болды. Соңғы уақыттарда компьютерлік технологияның прогресімен басқа бейнелеулер енгізілді және арнайы компьютерлік тілдер жасалды, себебі электрондық тізбектердің күрделілігінің өрбуімен дәстүрлі схемалардың тиімділігі төмендеп барады. Мысалы, аппараттық сипаттама тілдері қазіргі заманғы цифрлық тізбектерді жобалау үшін қажетті. Электрондық тізбектердің схемаларын жобалаушылар ЭЖА (электрондық жобалауды автоматтандыру) құралдарын пайдалана отырып, схеманы дайындайды немесе схемалық енгізу құралдарын қолданады. Бұл құралдар құрылғылар мен қосылыстарды салудан асып түседі. Олар әдетте жобалау процесінің толық ағынына интеграцияланады және жобаланатын тізбекті тексеру және симуляциялау үшін басқа ЭЖА құралдарымен байланыстырылады. Бағдарламаланатын логикалық контроллерлерді (БЛК) сатылық диаграммаларды қолдану арқылы бағдарламалауға болады. Электр қуат жүйелерін жобалауда бір сызықты диаграмма деп аталатын схемалық сызба подстанцияларды, тарату жүйелерін және тіпті толық электр қуат желілерін бейнелеу үшін жиі қолданылады. Бұл диаграммалар үш фазалық жүйенің әрбір фазасында қайталанатын мәліметтерді жеңілдетеді және қысқартады, үш элементтің орнына бір элементті көрсетеді. Электрлік диаграммаларда жиі стандартты функциялық нөмірлермен белгіленген жалпы құрылғы функциялары болады. Электр жүйелері үшін қолданылатын диаграмманың тағы бір түрі – үш сызықты диаграмма. Электр қуат жүйесін талдау мақсатында, егер жүйе теңдестірілген болса, бір сызықты диаграммадан фазалық (немесе бір фазалық) схемалық диаграмманы алуға болады. Егер барлық параметрлер кедерістер мен кернеу көздері ретінде көрсетілсе, фазалық схемалық диаграмманың эквиваленті кедерістік диаграмма деп аталады. Егер барлық параметрлер өткізгіштік және ток көздері ретінде көрсетілсе, фазалық схемалық диаграммаға эквивалентті өткізгіштік диаграммасы деп аталады. Егер электр қуат жүйесі тепе-теңдіксіз болса, бірақ ол сызықтық болса (немесе сызықтық жүйемен жуықталуы мүмкін), онда Фортескью теоремасын (симметриялық компоненттер) қолдануға болады. Осылайша, бір сызықты диаграммадан үш түрлі фазалық схемалық диаграммалар алынады, олар кезектілік диаграммалары деп белгілі: оң кезектілік диаграммасы, теріс кезектілік диаграммасы және нөлдік кезектілік диаграммасы. Бұл диаграммалардың әрқайсысын кедерістік диаграмма немесе өткізгіштік диаграммасы ретінде бейнелеуге болады.
In electrical and electronic industry, a schematic diagram is often used to describe the design of equipment. Schematic diagrams are often used for the maintenance and repair of electronic and electromechanical systems. While schematics were traditionally drawn by hand, using standardized templates or pre printed adhesive symbols, today electronic design automation software (EDA or "electrical CAD") is often used. In electronic design automation, until the 1980s schematics were virtually the only formal representation for circuits. More recently, with the progress of computer technology, other representations were introduced and specialized computer languages were developed, since with the explosive growth of the complexity of electronic circuits, traditional schematics are becoming less practical. For example, hardware description languages are indispensable for modern digital circuit design. Schematics for electronic circuits are prepared by designers using EDA (electronic design automation) tools called schematic capture tools or schematic entry tools. These tools go beyond simple drawing of devices and connections. Usually they are integrated into the whole design flow and linked to other EDA tools for verification and simulation of the circuit under design. Programmable logic controllers (PLC) can be programmed using ladder diagrams. In electric power systems design, a schematic drawing called a one line diagram is frequently used to represent substations, distribution systems or even whole electrical power grids. These diagrams simplify and compress the details that would be repeated on each phase of a three phase system, showing only one element instead of three. Electrical diagrams for switchgear often have common device functions designate by standard function numbers. Another type of diagram used for power systems is a three line diagram. For analysis purposes of a power system, from the one line diagram, if the system is balanced, an equivalent per phase (or single phase) schematic diagram can be obtained. If all of the parameters are represented as impedances and voltage sources, the equivalent per phase schematic diagram is called an impedance diagram. If all of the parameters are represented as admittances and current sources, the equivalent per phase schematic diagram is called an admittance diagram. If the power system is unbalanced, but it is linear (or can be approximated by a linear system), then Fortescue's theorem (symmetrical components) can be applied. In this way, from the one line diagram, three different per phase schematic diagrams are obtained, known as sequence diagrams: positive sequence diagram, negative sequence diagram, and zero sequence diagram. Each of these diagrams can be represented as an impedance diagram or as an admittance diagram.
Жөндеу нұсқаулықтарындағы сызбалар
Схемалық диаграммалар жөндеу нұсқаулықтарында бөлшектердің байланысын түсінуге және механикалық құрастырмаларды бөлшектеу мен қайта жинау бойынша графикалық нұсқаулар беру үшін кеңінен қолданылады. Автокөліктер мен мотоциклдерді жөндеу нұсқаулықтарының көптеген беттері схемалық диаграммаларға арналады.
Schematic diagrams are used extensively in repair manuals to help users understand the interconnections of parts, and to provide graphical instruction to assist in dismantling and rebuilding mechanical assemblies. Many automotive and motorcycle repair manuals devote a significant number of pages to schematic diagrams.