Кіріспе

Абстракцияның түрі

Жалпылау – нақты мысалдардың ортақ қасиеттерін жалпы ұғымдар немесе ережелер ретінде қалыптастыратын абстракцияның бір түрі. Жалпылау элементтер доменінің немесе жиынтығының, сондай-ақ осы элементтердің біріктіретін бір немесе бірнеше ортақ белгілерінің бар екенін көрсетеді (осы арқылы түсінік модельін құрайды). Осылайша, олар барлық дұрыс дедуктивті қорытындылардың (әсіресе логика, математика және ғылым салаларында) маңызды негізі болып табылады, онда жалпылаудың нақты жағдайға сәйкес келіп-келмейтінін анықтау үшін тексеру қажет. Жалпылау сонымен қатар, бір нәрсенің бөліктерін сол нәрсенің құрамына жататындығын анықтау процесін де білдіруі мүмкін. Өзіндік алғанда байланыссыз болатын бөліктерді олардың арасындағы ортақ қатынасты орнату арқылы топтастырып, тұтасқа жатқызуға болады. Дегенмен, барлық бөліктердің арасында ортақ қатынас орнатылғанша, бөліктерді тұтасқа жалпылау мүмкін емес. Бұл бөліктердің байланыссыз екенін білдірмейді, тек жалпылау үшін ортақ қатынас әлі анықталмағанын көрсетеді. Жалпылау ұғымы көптеген байланысты ғылымдарда кеңінен қолданылады және кейде белгілі бір контексте (мысалы, психологиядағы жалпылау, оқудағы жалпылау) нақтырақ мағынаға ие болуы мүмкін.

Биологиялық жалпылау

Жануар – сүтқоректілер, құстар, балықтар, екімекенділер және бауырымен жорғалаушылардың жалпылама түсінігі.

Геокеңістіктік деректерді картографиялық жалпылау

Жалпылау – карта жасау өнері ретінде, түрлі масштабтар мен мақсаттар үшін карталар құрудың ұзақ тарихы бар. Картографиялық жалпылау – картаның ақпаратын картаның көрсету құралының масштабына бейімдеу үшін таңдау және бейнелеу процесі. Осылайша, кез келген карта белгілі бір дәрежеде көрсету критерийлеріне сәйкес жалпыланған болады. Бұған нақты әлемнің барлық егжей-тегжейін көрсетуге мүмкіндік бермейтін кішкентай масштабты карталар да кіреді. Осының салдарынан картографтар әлемді бейнелеудегі географиялық ақпаратты жеткізетін тиімді және пайдалы карта жасау үшін карталарының мазмұнын анықтап, түзетуі керек. Жалпылау контекстке қатысты болуы тиіс. Яғни, дұрыс жалпыланған карталар – картаның ең маңызды элементтерін ерекшелейтін, сонымен бірге әлемді ең адал және танылатын түрде көрсететін карталар. Картада қалған егжей-тегжейлілік пен маңыздылық, картаны пайдалы және маңызды ететін ерекше белгілерін сақтау үшін жалпыланған элементтердің маңыздылығынан басым болуы керек.

Математикалық жалпылаулар

Көпбұрыш – үш қабырғалы үшбұрыш, төрт қабырғалы төртбұрыш және т.б. n қабырғаға дейін жалпылау. Гиперкуб – 2 өлшемді квадраттың, 3 өлшемді кубтың және т.б. n өлшемге дейін жалпылау. Гиперсфера, эллипсоид, параболоид немесе гиперболоид сияқты квадрик – конус тәрізді қиманың жоғары өлшемдерге жалпылануы. Тейлор қатары – Маклорен қатарының жалпылауы. Бином формуласы – формуланың жалпылауы.