Кіріспе

Солтүстік Америкада таралған қызыл қарағай (Pinus coulteri) немесе ірі конус қарағайы, АҚШ-тың Оңтүстік Калифорния жағалау тауларында және Мексиканың Солтүстік Бажа Калифорниясында өседі. Жекелеген тоғайлар солтүстікке қарай Калифорния штатындағы Клерлейкке дейін, Маунт-Конокти тауының етегінде және Блэк Даймонд Майнз аймақтық қорығында кездеседі. Бұл ағаш ирланд ботанигі және дәрігері Томас Коултердің құрметіне аталған. Қызыл қарағай кез келген қарағайдың ең ауыр конустарын шығарады, ал барлық конусты ағаштардың арасында тек Araucaria bidwillii конустары ғана одан ауыр болады. Табиғатта өсу аймағы шектеулі болғанымен, қызыл қарағай әсемдік үшін көп өсіріледі және көптеген елдерде кездеседі.

Сипаттама

Pinus coulteri - Pinus тұқымдасына жататын ірі, мәңгі жасыл қылқан жапырақты ағаш. Биіктігі жоғары, ал діңінің диаметрі дейін жетеді. Діңі тік, ал бұтақтары көлденең немесе жоғары қарай иілген. Жапырақтары ине тәрізді, үштен бір топта, көкшіл сұр жасыл түсті, ұзын және жуан, қалың. Бұл ағаштың ерекше ерекшелігі – ірі, тікенді конустар, олардың ұзындығы (кейде 51 сантиметрге дейін жетеді), ені 23 сантиметр (тоғыз дюйм), ал жаңа күйінде салмағы шамамен келідей болады. Конустың әр сегментінің, яғни қабыршағының ұшы, қырау тәрізді иілген қылышпен аяқталған. Коултер қарағайлары қарағайдың барлық түрлері арасында ең ірі конустарды шығарады. Коултер қарағай тоғайларында жұмыс істегенде адамдарға қауіпсіздік каскаларын кию ұсынылады, дегенмен қант қарағайдың конустары одан ұзақ болады. Конустардың үлкен өлшемі және тырнақ тәрізді қабыршақтары оларға жергілікті халық арасында "жесір қалдырушылар" деген атты сыйлады.

Экология

Коултер қарағайы тау етегіндегі қарағаймен (Pinus sabiniana) тығыз байланысты. Ол ортақ мекен ортасын бөлісетін Джеффри қарағайымен және ponderosa қарағайымен алыс туыс. Коултер қарағайлары ponderosa және Джеффри қарағайларына қарағанда құрғақ жағдайларда өседі. Бұл тік өсетін, орташа мөлшерлі қарағай белгілі бір биіктік аралығында оңтүстікке қарайтын беткейлерді ұнатады және құрғақ, тасты топырақты жақсы көтереді. Pinus coulteri көбінесе аралас ормандарда кездеседі. Коултер қарағайы көптеген ормандық өсімдіктер қауымдастығында кездеседі; мысалы, Сан-Хассинто тауларының жоғарырақ бөліктерінде Коултер қарағайы Калифорния қара еменімен бірге өседі. Көкпардақтар көбінесе осы түрдің қабығын жұлып, астындағы жәндіктерге жетеді.

Қолданылуы

Жабайы жануарлар, әсіресе, бөрікшіктер ірі тұқымдарды жинайды. Бұрын оларды жергілікті американдықтар да жеген. Ағашы әлсіз және жұмсақ болғандықтан, көбінесе отын ретінде ғана қолданылады. Pinus coulteri декоративті ағаш ретінде парктер мен үлкен бақтарға отырғызылады, сондай-ақ құрғақшылыққа төзімді ландшафттық дизайнда қолданылады. Коултер қарағайы Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін марапатталды.