Кіріспе

Pseudotsuga – Pinaceae (Laricoideae) тұқымдасына жататын мәңгі жасыл қылқан жапырақты ағаштар туысы. Осы туыстағы түрлердің жалпы атаулары: Дуглас шыршасы, Дуглас ағашы, Орегон қарағайы және Бигкоун шыршасы. Pseudotsuga menziesii (нағыз Дуглас шыршасы) Солтүстік Американың батысында кеңінен таралған және маңызды ағаш материалының көзі болып табылады. Түрлердің саны ұзақ жылдар бойы даулы болды, бірақ Солтүстік Американың батысында екі, ал Шығыс Азияда екі-төрт түр бар деп саналады. 19 ғасырдағы ботаниктер Дуглас шыршасын жіктеуде қиындықтарға тап болды, себебі олардың түрлері сол кездегі басқа белгілі қылқан жапырақты ағаштармен ұқсас болды; олар кейде Pinus, Picea, Abies, Tsuga және тіпті Sequoia тұқымдарына жатқызылды. Ерекше конустарын ескере отырып, Дуглас шыршалары француз ботанігі Карриердің 1867 жылы анықтаған жаңа Pseudotsuga (жалған шырша) туысына жатқызылды. Туыс атауы Pseudo tsuga деп те жазылады.

Атауы

Ағаштың ағылшын тіліндегі атауы 1827 жылы Скон сарайында Pseudotsuga menziesii тұқымын алғаш рет өсіруге енгізген шотланд ботанигі Дэвид Дугласқа байланысты. Дуглас Еуропаға көптеген американдық ағаш түрлерін таныстырғанымен белгілі. Кейбір мамандар "Дуглас шыршасы" деген атауды Pseudotsuga туыстас ағаштардың нағыз шыршалар – Abies туысына жатпайтынын көрсету үшін пайдаланады.

Түрлері мен сорттары

Ең танымал түрі – Солтүстік Америкада кең таралған және көптеп кездесетін Pseudotsuga menziesii, таксономиялық тұрғыдан күрделі түр. Ол екі негізгі түрге бөлінеді (кейбір ботаниктер оларды жеке түрлер немесе түршелер деп қарастырады): Тынық мұхитының жағалауындағы «жасыл Дуглас шыршасы» немесе жағалау Дуглас шыршасы; және континенттің ішкі батысындағы «ішкі Дуглас шыршасы» немесе Рокки таулары Дуглас шыршасы. Кейбір ботаниктердің пікірінше, Рокки таулары Дуглас шыршасы Мексикаға дейін созылып, Мексиканың барлық Дуглас шыршасы популяцияларын қамтиды, ал басқалары Мексикада бірнеше жеке түрлерді, ал АҚШ-та бірнеше түршелерді ұсынады. Морфологиялық және генетикалық деректер Мексиканың Дуглас шыршасын P. menziesii ішіндегі жеке түрше ретінде қарастыру қажеттігін көрсетеді. Қалған барлық түрлердің таралған аймағы шектеулі және олар туған жерлерінен тыс жерлерде жақсы танымал емес, көбінесе сирек кездеседі және аралас орманды жерлерде шашыраңқы болып орналасқан; олардың барлығының сақталу жағдайы нашар. Азиялық Дуглас шыршаларының таксономиясы әлі де даулы, бірақ соңғы таксономиялық жіктеуде төрт түр қабылданады: үш қытай және бір жапон. немесе олар қосымша түрлер мен түршелерге бөлінеді. Қазіргі жіктеуде қытайлық P. sinensis түрі екі түршеге бөлінеді: var. sinensis және var. wilsoniana.

Зиянкестер мен аурулар

Дуглас шыршалары кейбір көбелектердің (Lepidoptera) дернәсілдерінің тағамы ретінде пайдаланылады, оның ішінде күздік көбелек, шекаралы ақ көбелек, өрнекті көбелек, қарағайдың әдемі көбелегі және репа көбелегі. Chionodes abella және Chionodes periculella гелехидтері және Cydia illutana тортрикс көбелегі P. menziesii-де тіркелген.

Мәдениет

Калифорниялық жергілікті американдық миф бойынша, әрбір үш ұшты жапырақша – орман өрті кезінде ағаш конусының қабыршақтарына тығылған тышқанның құйрығы және екі кішкентай аяғы, ал ағаш оған берік пана болуға ықылас танытқан. Псевдотсуга мензиесии (Pseudotsuga menziesii) – Дуглас шыршасының бір түрі, Орегон штатының мемлекеттік ағашы болып табылады.