Кіріспе

Pinaceae тұқымдасына жататын жапырақты қылқан жапырақтылар туысы.

Ларикс – Pinaceae (Laricoideae) тұқымдасына жататын Larix туысына жататын жапырақты қылқан жапырақтылар. Олар биік өседі, көптеген бүршіктерді және қысқа бұтақшаларда 20–50 инелік жапырақтардың тығыз топтарын жасайды.

Бұрын конус қабыршақтарының ұзындығы ларикс түрлерін екі бөлікке бөлу үшін жиі қолданылды (қабыршақтары қысқа Larix бөлімі және қабыршақтары ұзын Multiserialis бөлімі), бірақ генетикалық дәлелдер...

Солтүстік Америка түрлері

Larix laricina (Du Roi) K. Koch – Тамарак немесе американдық лариша. Алясканың бір бөлігі және Канада мен АҚШ-тың солтүстігінде, шығыс Роки тауларынан Атлант мұхитының жағалауына дейін таралған. Larix lyallii Parl. – Субальпилік лариша. АҚШ-тың солтүстік-батысы мен Канаданың оңтүстік-батысы тауларында, өте биік биіктікте өседі. Larix occidentalis Nutt. – Батыс лариша. АҚШ-тың солтүстік-батысы мен Канаданың оңтүстік-батысы тауларында, төменгі биіктікте (Тынық мұхитының солтүстік-батысы).

Қысқа брактілі Солтүстік Еуразия түрлері

Larix decidua (син. L. europaea D. C.) – Еуропалық қарығай; Орталық Еуропа таулары
Larix sibirica – Сібір қарығайы. Батыс Сібір жазықтары
Larix gmelinii (син. L. dahurica) – Даһурия қарығайы; Орталық және Шығыс Сібір жазықтары
Larix kaempferi (син. L. leptolepis) – Жапон қарығайы; Жапонияның орталық таулары
Larix × czekanowskii – L. gmelinii және L. sibirica арасындағы гибрид.

Аурулар

Ларшалар Lachnellula ssp. саңырауқұлақтың қатерлі ісігіне бейім (ларш қатерлі ісігі); бұл әсіресе көктемгі соңғы аяздарға бейім жерлерде маңызды мәселе болып табылады, себебі олар ағашқа ұсақ зақымдар келтіріп, саңырауқұлақ спораларының енуіне мүмкіндік береді. Канадада бұл ауру алғаш рет 1980 жылы анықталды және тамарак – жергілікті түрге ерекше зиян келтіреді, жас және ересекті ағаштарды қырып салады. Ларшалар Phytophthora ramorum-ға да осал. 2009 жылдың соңында бұл ауру алғаш рет Англияның Девон, Корнуолл және Сомерсет графтықтарындағы жапондық шырша ағаштарында табылды және содан бері Шотландияның оңтүстік-батысына тарады. 2010 жылдың тамызында ауру Ирландияның Уотерфорд және Типперри графтықтарындағы жапондық шырша ағаштарында, ал 2013 жылы Уэльстің оңтүстігіндегі Афан орман паркінде анықталды. Laricifomes officinalis – Еуропа, Солтүстік Америка және Солтүстік Азияда кездесетін, ағаш ішін шіруге ұшырататын тағы бір саңырауқұлақ. Ол дерлік Larix туысының ерекше қонағы. Басқа аурулар саңырауқұлақтар, грибоктар, бактериялар және жәндіктермен шақырылады.

Қолданылуы

Шырша ағашының ағашы оның қаттылығымен, су өткізбейтін және берік қасиеттерімен бағаланады. Жоғары сапалы, түйінсіз ағаш яхталар мен басқа да кіші қайықтарды жасауға, ғимараттардың сыртқы қапталуына және ішкі панельдерге зор сұранысқа ие. Ағаш топырақпен тікелей жанасқанда шіруға төзімді келеді және тарихи түрде тіреулер мен қоршаулар ретінде қолданылған. Дегенмен, EN 350 2 еуропалық стандарты шыршаны аз немесе орташа берік деп көрсетеді; бұл оны консервантсыз орташа климаттық аймақтарда топырақпен тікелей байланыста қолдануға жарамсыз етеді және сыртқы қаптама ретінде қызмет ету мерзімін шектейді. Гибридтік Дункельд шыршасы Солтүстік Еуропада ағаш өсіру үшін кеңінен өсіріледі, оның жылдам өсуі мен ауруға төзімділігі үшін бағаланады. 19 ғасырда шотланд балықшылар қайықтарын еменмен қаптау дәстүрлі құрылыс әдісі болған. Шыршаны дәстүрлі медицинада да қолданған; толық ақпарат алу үшін Бах гүлдерінен жасалған емдік құралдар мен Арабиногалактан туралы қараңыз. Еуразиялық шаманизмде "әлем ағашы" көбінесе шырша ағашы ретінде бейнеленеді. Шырша мен қайың ағаштары еуропалық жазықтардың ежелгі діндерінде кремациялау рәсімдерінде қолданылған.