Кіріспе

Ресей Федерациясы заңнамасының шолуы. Ресей Федерациясының Конституциясы – Ресей Федерациясының заңдарының басты және негізгі құжаты. Ресейдің азаматтық кодексі және қылмыстық кодексі сияқты заңдар Ресей заңнамасының маңызды құқықтық көзі болып табылады.

Конституционализм

1993 жылғы 12 желтоқсанда өткен жалпыхалықтық референдумда 54,5% дауыспен қабылданған Конституция сол жылдың 25 желтоқсанында жарияланған күнінен бастап күшіне енді. Ол мемлекеттік биліктің негіздерін белгілеп, заң үстемдігін, мемлекеттің идеологиялық бейтараптығын, саяси көптік пен бәсекелі сайлауларды, биліктің бөлінуін жариялады, сондай-ақ ресей халқына негізгі адам құқықтарын кепілдеді. Конституция президенттің күшті атқару билігі мен дербестігін арттыратын жартылай президенттік жүйені орнатып, елдің жоғарғы заңы ретінде қабылданып, 1993 жылғы референдумнан бері осы мәртебесін сақтап келеді. Конституцияның 15-бабында былай делінген: «Ол – жоғарғы құқықтық күшке ие және тікелей қолданылады, Ресей Федерациясының бүкіл аумағында қолданылуға жатады». Соттар Конституцияны басшылыққа алады және ол федералдық және жергілікті заңдардан жоғары тұрады.

Түзетулер

Конституция қабылданғалы бері оған небары бірнеше түзету енгізілді. Олардың ең маңыздысы 2008 жылы жасалды. Ол Ресей Федерациясы Президентінің өкілеттік мерзімін төрт жылдан алты жылға дейін ұзартуға қатысты болды.

Ресей Федерациясының президенттік жүйесі

Кеңес Одағының тарағаннан кейін Ресей Федерациясы 1991 жылы тәуелсіз мемлекет ретінде құрылды. 1993 жылы қабылданған Конституциясында ол "демократиялық, федеративтік, құқықтық негіздегі республика" деп сипатталған. Конституцияда адам құқықтары мен бостандықтары, еркін сайлаулар, саяси және идеологиялық көп түрлілік, сот тәуелсіздігі сияқты көптеген жалпыға ортақ принциптер қамтылған. Ресей Конституциясына сәйкес, Ресей Президенті мемлекет басшысы болып табылады, ал атқару билігі Үкімет арқылы жүзеге асырылады. Үкіметтің төрағасы – Премьер-министр, ол Парламенттың келісімімен Президент тағайындайды. Заң шығару билігі Ресей Федерациясы Федералдық Ассамблеясының екі палатасына жүктелген, ал Президент пен Үкімет көптеген заң күші бар қаулылар мен жарлықтар шығарады. Дегенмен, Ресейде конституциялық жартылай президенттік үлгі бар екенін мойындайтын кейбір ғалымдар, президенттің күшті және орталықтанған рөліне байланысты жүйені "президенттік" тіпті "суперпрезиденттік" деп сипаттайды.

Конституциялық заңдар

Конституциялық заңдар конституцияны өзгерту туралы арнайы заң болмаса, конституцияның бір бөлігіне қосылмайды немесе оны өзгерте алмайды. Олар көбінесе конституциялық құқықтың маңызды салаларында қабылданады, мысалы, 56-бапта төтенше жағдай туындағанда қажетті конституциялық заңдарды қабылдауға рұқсат беріледі.

Жарғылар

Ресейдегі заңның басты құқықтық көзі – заңдар, және олар тек заң шығару жолымен қабылданады. Кодекстер белгілі бір мәселе бойынша заңның негізін құрайды, әдетте олар нақты ережелерді кеңейту үшін заңнамамен толықтырылады. Кейбір кодекстерде кемшіліктер болуы мүмкін, бірақ бәрібір судьялар берілген кодексте іс бойынша шешім қабылдау үшін негіз табады. Кодекстер икемді түсіндіріледі, ал түсіндіру кодекстің "жалпы принциптерін" тізбектеуге негізделуі мүмкін. Жалпы принциптер әдетте кодекстің алғашқы тарауында, заңның мақсатын анықтау үшін баяндалады. Сонымен қатар, теңеу арқылы ойлауға да рұқсат етіледі. Ресейдің Азаматтық кодексі – нарықтық экономиканың "конституциясы" болып табылады және кодекстердің ішінде ерекше орын иеленеді, себебі ол басқа кодекстердегі қайшы келетін мәтінді жояды. Жаңа кодекстер мен заңдар ескілерін алмастырады, егер заңда ескі заңды сақтау туралы нақты көрсетілмесе. Ресейдің Қылмыстық кодексі (УГКРФ, 63 ФЗ) – жазалау шараларын регламенттейтін заң. Онда Ресейде тыйым салынған қылықтар көрсетілген. Бірінші және соңғы УГКРФ 1997 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді. 1997 жылдың 8 қаңтарында президент Ельцин жазаларды орындау шарттарын реттеу үшін Қылмыстық-атқару кодексіне қол қойды. Жаңа Қылмыстық кодекс 1960 жылғы кеңестік үлгісін алмастырды. Басты өзгерістер экономикалық және мүліктік қылмыстарға қатысты.

Президент жарлықтары мен директивалары

Президент конституцияға және федералдық заңдарға қайшы келмейтін нормативтік және нормативтік емес қаулылар шығаруға құқылы. "Ресей Федерациясы Конституциясын, федералдық заңдарды, Ресей Федерациясы Президентінің нормативтік қаулыларын іске асыру үшін" Үкімет "нормативтік" сипаттағы директивалар шығара алады.

Агенттіктің ережелері

Агенттіктер өздерінің жалпы құзыреті арқылы ережелерді қабылдауға құқылы, бірақ олар конституция мен тиісті кодекстер шегінде ғана шектеледі. Егер бұл шектеулер нақты анықталмаса, президент заң шығару процесін айналып өту үшін агенттіктерді пайдалана алады. Осының салдарынан агенттіктердің өкілеттіктері заңдармен шектелуі мүмкін. Азаматтық кодекс мақсатты түрде "заңнама" дегенінен гөрі, басқа да қосымша нормативтік актілерді қамти алатын кең ұғымнан "статут" арқылы қосымша ережелерді бекітуге рұқсат береді.

Сот шешімдері, сот практикасы және жоғарғы соттардың түсіндірмелері

Ресей – азаматтық құқық жүйесіне негіделген мемлекет, сондықтан соттардың шешімдері басқа соттар үшін міндетті емес. Дегенмен, төменгі сатыдағы соттар көбінесе жоғары соттар қалыптастырған қағидаларды ұстанады. Сонымен қатар, Сауда соттарының азаматтық процессуалдық кодексінің 308.8-бабына сәйкес, Жоғарғы сот төменгі сатыдағы сот шешімін, егер ол сот практикасымен орнатылған заңды біркелкі түсіндіруге қайшы келсе, жоюға құқылы. Іс жүзінде, бірақ теориялық тұрғыда емес, жоғары соттардың прецеденттері маңызды ресейлік құқыққа айналып келеді.

Соттың заңдарды түсіндіруі

Ресейдің Жоғарғы сотында нақты "іс немесе дау" болмаса, материалдық құқық пен процессуалдық мәселелер бойынша жалпы "түсіндірмелер" беруге құқығы жоқ. Бұл талқылауға заң ғалымдары да қатысады, судьялар мен сарапшылардың пікірлері жарияланып, көндіруші дәлел ретінде пайдаланылады. Бұл процеске ғалымдардың "Америка заң есептерінде" немесе заң туралы мақалалар жинағындағы талқылаулары ұқсас. Судьялар мен ғалымдар қолданыстағы практиканы кодификациялай алады, немесе одан да маңыздысы, төменгі соттарға заңның жаңа мәселелерін қарастырып, оларды қалай түсіндіру керектігін нұсқау бере алады. Заңның түсіндірмелері жарияланады және көптеген соттар оларды сілтеме ретінде келтіреді. Ал, тек таңдалып алынған сот шешімдері ғана жарияланады. Конституция мен федералды заңдар мен басшылық сипаттағы түсіндіру принциптері арасындағы қақтығыс болғандықтан, төменгі соттар үшін қандай түсіндірмелер міндетті екені нақты емес. Дегенмен, тиісті түсіндірмелерді назарға алмаған төменгі соттардың шешімі қайта қаралуы мүмкін.

Заңдардың конституциялық заңдылығын конституциялық соттың сот арқылы тексеруі

Соттық тексеру соттарға конституцияға қайшы заңдарды жарамсыз деп жариялауға мүмкіндік береді. Конституциялық соттар, демек, заң шығарушылық функциясын теріс тарихта қолданады. Конституциялық соттың шешімдеріндегі конституцияның түсіндірмелері саяси билік тармақтары үшін де міндетті және беделді болып табылады. Кәдімгі немесе төменгі сатыдағы соттар да соттық тексеруді қолдануға құқылы. Жалпы юрисдикциядағы соттар (1) Конституцияға қайшы келетін кез келген заңды және (2) заңдарға қайшы келетін нормативтік актілерді, әсіресе, бағынышты актілерді қолданудан бас тарта алады. Ресей Федерациясының Жоғарғы Соты мемлекеттік органдардың шығарған актілерінің конституциялық заңдылығын анықтауға құзыретті. Жоғарғы Сот төменгі сатыдағы соттар қолданыстағы заңдардың немесе басқа да нормативтік актілердің мазмұнын конституцияға сәйкестігі тұрғысынан бағалауға және олардың арасында қайшылық болған жағдайда конституцияны қолдануға міндетті деп мәлімдеді.

КСРО заңнамасы

КСРО заңнамасы жаңа жүйе құрылғандағы кемшіліктерді толықтырады және Ресей парламенті жаңа заңдар қабылдағанша уақытша қолданыста болады. Ол РФ заңнамалық актілерімен қайшы болмауы тиіс.

Салыстырмалылық

Судьялар көбінесе заңның жалпы принциптерін және кодекстерді пайдаланып, заң ережелерін кеңінен түсіндіру үшін аналогиямен ойлайды.

Құқықтық сана, табиғи құқық, адалдық және жалпы принциптер

Соттар табиғи құқыққа емес, заңдық позитивизм мен құқықтың жалпы принциптерінің үйлесіміне сүйенеді. Олар Азаматтық кодекс және басқа да кодекстерде белгілі қағидалар баяндалғандықтан, "жақсы ниет, ақылға қонымдылық және әділдік талаптарын" негізге алуы мүмкін. Басқа принциптер – теңдік және әділдік, құқықтың жалпы принциптері сияқтылар.

Әдеттегі

Ресейдің Азаматтық кодексі әдет-ғұрыпты жеке заң көзі ретінде нақты көрсетеді. Егер заңда немесе басқа жазбаша құқықта нақты ереже болмаса, дәстүрлер шешім қабылдау қағидаларын белгілей алады.

Академиялық түсініктеме

Жеке ғалымдар заң жобаларын жасау немесе ұсынылған заң жобаларын талқылау арқылы әсер ете алады. Кейбір азаматтық құқық жүйелерінен өзгеше, академиялық еңбектер немесе ғылыми түсіндірмелер жеке заң көзі ретінде қарастырылмайды және судьялар оларды сілтеме ретінде пайдаланбайды, бірақ судьялар мен адвокаттар өз пікірлерін негіздеу үшін оларға жүгінеді.

Халықаралық құқық

Ресей Федерациясының барлық халықаралық құқығы және халықаралық шарттары Ресейдің ішкі құқықтық жүйесінің құрамына кіреді. Конституцияның 15-бабына сәйкес, ішкі заң халықаралық заңға бағынады. Халықаралық құқықты қолдануда Конституциялық сот ең көп білімі мен тәжірибесіне ие.

Құқықтық жүйенің түрі

Кеңес кезеңінде Ресей заңдары социалистік құқық деп есептелді. КСРО ыдырағаннан бері жағдай өзгерді, қазір көптеген ғалымдар Ресейдің құқықтық жүйесін азаматтық құқық жүйесі деп жіктейді. Дегенмен, осы жаңа жіктемеде де мәселелер бар (бұл мәселелер бұрын Ресейді социалистік құқық елі ретінде жіктеуге кедерес келтірген мәселелерге ұқсас). Кейбір құқық салаларын азаматтық және англо-саксондық құқықтың (common law) қосындысы деп қарастыруға болады. Мысалы, Дмитрий Малешин азаматтық процессуалдық құқықты азаматтық және англо-саксондық құқықтың араласуы деп санайды.

Заң білім беру

Заңгерлік білім дәстүрлі түрде құқықтағы маман бакалавры дәрежесімен басталады.