Кіріспе

Үнді мұхитының солтүстік-шығыс бөлігі

Бенгалия шығанағы – Үнді мұхитының солтүстік-шығыс бөлігі. Әлемдегі ең үлкен шығанақ, географиялық тұрғыдан Үндістан субконтиненті мен Индокитай түбегінің арасында, Бенгалия аймағынан төмен орналасқан (шығанақ Британдық Радж кезінде осы айманың атымен аталып кеткен). Оңтүстік Азия мен Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген елдері Бенгалия шығанағына байланысты. Геосаяси тұрғыдан шығанақтың батысы мен солтүстік-батысында Үндістан, солтүстігінде Бангладеш, шығысында Мьянма және Үндістанның Андаман және Никобар аралдары жатыр. Оның оңтүстік шегі – Сангаман-Канда (Шри-Ланка) мен Индонезияның Суматра аралының солтүстік-батыс нүктесі арасындағы сызықтан өтеді. Әлемдегі ең ұзын теңіз жағажайы Кокс-Базар және ең ірі мангр орманы, Бенгал жолбарысының табиғи мекені – Сандарбандар осы шығанақтың жағалауында орналасқан. Бенгалия шығанағының ауданы құрайды. Ганг-Хугли, Падма, Брахмапутра-Джамуна, Барак-Сурма-Мегна, Иравади, Годавари, Маханади, Брахмани, Байтарани, Кришна және Кавери сияқты көптеген ірі өзендер Бенгалия шығанағына құяды.

Этимология

Бұл шығанақтың атауы тарихи Бенгал аймағынан (қазіргі Бангладеш және Үндістанның Батыс Бенгал, Трипура және Оңтүстік Ассамның Барак аңғары) шыққан. Ежелгі үнді жазбаларында бұл су айдыны "Маходахи" (санскрит: महोदधि) деп аталған. Ежелгі римдіктер оны Sinus Gangeticus немесе Gangeticus Sinus деп атаса, ал ежелгі гректер оны Κόλπος Γαγγητικός деп атады, яғни "Ганг шығанағы" деген мағынаны білдіреді, және ескі еуропалық карталарда осы атау қолданылып келді. Бенгал шығанағының санскрит тіліндегі басқа атаулары: Вангопасагара (санскрит: वङ्गोपसागर), Вангасагара (санскрит: वङ्गसागर), Пурвапаёдхи (санскрит: पूर्वपयोधि).

Тарих

Ежелгі классикалық Үндістанда Бенгал шығанағы Калинга Сагар (Калинга теңізі) деп аталған. Солтүстік Циркарлар Бенгал шығанағының батыс жағалауын мекендеген, қазір бұл Үндістанның Одиша және Андхра-Прадеш штаттары болып саналады. Шола әулеті (9-шы ғасырдан 12-шы ғасырға дейін), Раджараджа Шола I және Раджендра Шола I билік еткен кезде, Шола әскер-теңіз күштерімен Бенгал шығанағын басып алып, шамамен 1014 жылы оны бақылаған. Бенгал шығанағы сол кезде Шола теңізі немесе Шола көлі деп те аталатын. Аймақта мұсылмандардың алғашқы белгілері тоқыма тауарларының сауда жолдары арқылы келді, олардың бірі арабтар мен парсылардың көшіне ықпал етіп, шығыс Арабия теңізін бақылап алды, екіншісі батысқа қарай буддалық бенгалдықтардың исламмен мәдени жағынан араласуына себепкер болды.

Теңіз археологиясы

Теңіз археологиясы – ежелгі адамдардың теңіз және су жолдарымен өзара әрекеттесуін зерттейтін ғылым. Кеме қазасын зерттеу археологиясы деп аталатын мамандық саласы ежелгі кемелерден құтқарылған артефакттарды зерттейді. Тас ілмектер, амфора сынықтары, піл сүйектері, бегемот тістері, керамикалық ыдыстар, сирек кездесетін ағаш мачта және қорғасын құймалары – археологтардың табылған заттарын тарихтың уақыт жолағына орналастыруы үшін ғасырлар бойы су астында сақталып қалуы мүмкін мысалдар. Корал атолдары, цунамилер, циклон, мангр тоғайлары, шайқастар және жоғары сауда аймағындағы теңіз жолдарының қиылысы, сондай-ақ қарақшылықтың салдарынан Бенгалия шығанағында кемелердің қазаға ұшуына себеп болды.

Экономикалық маңызы

Бенгал шығанағы бойындағы алғашқы сауда кәсіпорындарының бірі – Лондон саудагерлерінің Шығыс Үндістанға сауда жасау компаниясы, көбінесе Британдық Шығыс Үндістан компаниясы деп аталады. Гопалпур теңіз жағалауында олардың маңызды сауда орталықтарының бірі болды. Бенгал шығанағының жағалауындағы басқа сауда компаниялары – ағылшын және француз Шығыс Үндістан компаниялары. BIMSTEC (Бенгал шығанағы бастамасы – көп салалық техникалық және экономикалық ынтымақтастық) Бангладеш, Бутан, Үндістан, Мьянма, Непал, Шри-Ланка және Таиланд елдері арасында Бенгал шығанағы аймағында халықаралық еркін сауданы қолдайды. Сетусамудрам кеме арнасы жобасы – Маннар шығанағын Бенгал шығанағымен байланыстыратын кеме жолы арнасын құруды көздейтін жаңа жоба. Бұл Үндістанды Шри-Ланканы айналып өту қажеттілігінсіз, шығыстан батысқа дейін байланыстыруға мүмкіндік береді. Бенгал шығанағының жағалауындағы балықшылар ауылдарының тони және катамаран қайықтары дамып келеді. Балықшылар 26-дан 44-ке дейін теңіз балығының түрлерін ұстай алады. Бенгал шығанағынан бір жылда орташа есеппен екі миллион тонна балық ауланады. Әлемдегі жағалау балықшыларының шамамен 31% осы шығанақта тұрады және жұмыс істейді.

Геостратегиялық маңызы

Бенгал шығанағы Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның орталық бөлігінде орналасқан. Ол СААРК және АСЕАН сияқты екі ірі экономикалық блоктардың орталығында жатыр. Сонымен қатар, ол Қытайдың солтүстіктегі теңізге шығу мүмкіндігі жоқ аймағына, Бангладеш және Үндістанның маңызды теңіз порттарына әсер етеді. Қытай, Үндістан және Бангладеш ашық теңізде терроризмге қарсы күресте ынтымақтастықты арттыру мақсатында Малайзия, Таиланд және Индонезиямен әскери-теңіз ынтымақтастығы туралы келісімдер жасады. Бенгал шығанағының Оңтүстік Азияны Шығыс Азиямен байланыстыруы Бангладештің Азия-Тынық мұхиты аймағына табиғи газды тиімді таратуына мүмкіндік берді. Оның Андаман және Никобар аралдары сияқты шеткі аралдары және, ең бастысы, Читтагонг, Монгла, Пайра, Парадип, Калькутта, Ченнаи, Вишакапатнам және Тутикорин сияқты маңызды порттары Бенгал шығанағының маңыздылығын арттыра түседі. Қытай Мьянма және Бангладешпен байланыс орнату арқылы аймақтағы ықпалын күшейтуге тырысып жатыр. АҚШ Бангладеш, Малайзия, Сингапур, Таиланд және соңғы кезде Үндістанмен ірі әскери жаттығулар өткізді. 2007 жылы Бенгал шығанағында «Малабар-2007» деп аталған ең ірі әскери оқу өткізілді, онда АҚШ, Үндістан, Сингапур, Жапония және Австралияның әскери кемелері қатысты. Бангладештің теңіз аймағындағы табиғи газдың ірі қоймалары Үндістан мен Мьянманы аумақтық дауға қатыстыруға себеп болды. 2014 жылы Үндістан мен Бангладеш арасындағы дау БҰҰ төрелігі арқылы шешілді, нәтижесінде Бангладеш Бенгал шығанағының 25 602 шаршы километрік теңіз аймағының 19 467 шаршы километрін алды.

Діни маңызы

Үндістанның Пури қаласындағы Санскрит тілінде "көкке апаратын қақпа" деген мағына беретін Сваргадвардың жанындағы Бенгал шығанағы индуистер үшін қасиетті саналады. Самудра арати – бұл Пуридің қазіргі Шанкарачарьясы 9 жыл бұрын бастаған күнделікті дәстүр, теңізді құрметтеу мақсатында жасалады. Күнделікті амалға Шанкарачарьяның Говардхана матасының шәкірттері Пуридегі Сваргадварда теңізге дұға ету және от шалу кіреді. Жыл сайын Пауш Пурнима күні Шанкарачарья жеке өзі теңізге дұға ету үшін шығады.

Жағажайлар

Теңіз жағажайларының орналасқан жерлері: Кокс-Базар, Куаката, Сент-Мартин аралы, Сонадия, Ниджум Двип, Инани жағажайы, Текнаф, Патенга, Бакхали жағажайы, Батыс Бенгалия, Дигха жағажайы, Батыс Бенгалия, Мандармони жағажайы, Батыс Бенгалия, Таджпур жағажайы, Батыс Бенгалия, Шанкарпур жағажайы, Батыс Бенгалия, Таласари жағажайы, Одиша, Чандипур, Одиша, Гахирмата жағажайы, Одиша, Астаранга, Одиша, Чандрабхага жағажайы, Конарк, Одиша, Пури, Одиша, Гопалпур, Одиша, Барува, Андхра-Прадеш, Бхимили, Андхра-Прадеш, РК жағажайы, Вишакхапатнам, Рушиконда, Вишакхапатнам, Ярада, Вишакхапатнам, Мангинапуди жағажайы, Андхра-Прадеш, Мангинапуди жағажайы, Мачилипатнам, Андхра-Прадеш, Майпаду жағажайы, Неллоре, Андхра-Прадеш, Марина жағажайы, Ченнаи, Тамилнад, Эдвард Эллиот жағажайы, Ченнаи, Тамилнад, Махабалипурам, Тамилнад, Нагапаттинам, Тамилнад, Сильвер жағажайы, Куддалоре, Тамилнад, Тутикорин жағажайы, Тамилнад, Рамешварам жағажайы, Тамилнад, Веланканни жағажайы, Тамилнад, Серенити жағажайы, Пондичерри, Променаде жағажайы, Пондичерри, Радханагар жағажайы, Андаман және Никобар аралдары, Ули Лхеу жағажайы, Алур Нунанг жағажайы, Нгапали, Нгвесаунг, Чаунгта, Патейн, Ситтве, Казуарина жағажайы, Джафна, Тринкомали, Навалади жағажайы, Баттикалоа.

Аралдар

Бұғазда көптеген аралдар бар, олардың ішінде Андаман, Никобар аралдары және Үндістан мен Мьянманың Мергуи архипелагы бар. Бірма жағалауының солтүстік-шығысында орналасқан Чедуба аралдары тобы кейде белсенді болатын лайлы жанартаулар тізбегімен ерекшеленеді.

Өзендер

Үндістан мен Бангладештің көптеген ірі өзендері Бенгал шығанағына құйылар алдында батыстан шығысқа қарай ағады. Ганг – осы өзендердің ең солтүстігінде орналасқаны. Оның негізгі арнасы Бангладешке кіріп, Падма өзені деген атпен белгілі, содан кейін Мегха өзенімен қосылады. Дегенмен, Брахмапутра өзені Ассамда шығыстан батысқа қарай ағып, оңтүстікке бұрылып Бангладешке кіргенде Жамуна өзені деп аталады. Бұл өзен Падмаға қосылады, ал Падма Мегха өзенімен бірігіп, ақырында Бенгал шығанағына құяды. Сундарбан – Үндістанның Батыс Бенгал штаты мен Бангладеште орналасқан Ганг-Брахмапутра дельтасының оңтүстік бөлігіндегі мангр орманды аймағы. Брахмапутра әлемдегі ең ұзын өзендердің 15-і. Оның бастауы Тибетте. Гангтың тағы бір арнасы – Хугли өзені, ол Калькутта арқылы ағып, Үндістанның Батыс Бенгалия штатындағы Сагар қаласында Бенгал шығанағына құяды. Ганг-Брахмапутра өзендері жыл сайын шамамен 1000 миллион тонна шөгінді жинақтайды. Осы үш өзеннің шөгінділері Бенгал дельтасын құрайды, ал Бенгалдан экватордың оңтүстігіне дейін созылатын су асты желкенінің қалыңдығы шамалы және кем дегенде 1,130 триллион тонна шөгінді сақтайды, ол соңғы 17 миллион жыл ішінде жылына орташа есеппен 665 миллион тоннадан жиналған. Бұл желкеніш ерте миоцен кезеңінен бері жылына шамамен 1,1 триллион моль (13,2 миллион тонна) органикалық көміртегіні шөгіндіріп келеді. Аталған үш өзен қазіргі таңда әлемдік мұхиттарға орналасқан жалпы органикалық көміртегінің (ТОК) 8 пайызын құрайды. Бенгал шығанағының терең теңіз түбіндегі ТОК-тың жоғары концентрациясының арқасында бұл аймақ мұнай, табиғи газ және газ гидраты қорларына бай. Бангладеш теңізден жерді қайтарып алуға және теңіз бөгеттерін, жағалауларды, жолдарды салуға, сондай-ақ өзендерінен шөгінділерді ұстап алуға мүмкіндік алады. Бенгалияның оңтүстік-батысында Маханади, Годавари, Кришна және Кавери өзендері де Декан жазығы арқылы батыстан шығысқа қарай ағып, Бенгал шығанағына құйып дельталар жасайды. Көптеген кішкентай өзендер де Бенгал шығанағына тікелей құйылып, сағаларды құрайды; олардың ең қысқасы – Куум өзені. Мьянманың Иравади өзені Андаман теңізіне құйылса да, өзеннен келген шөгінділер шығыс Бенгал шығанағында табылады.

Теңіз порттары

Бұғаттағы Үндістан порттарына Парадип порты, Калькутта порты, Халдия порты, Ченнаи порты, Висакапатнам порты, Какинда порты, Пондичерри порты, Дхамра порты және Гопалпур теңіз порты кіреді. Бангладештің Бұғаттағы порттары: Читтагонг, Монгла, Пайра порты. Шри-Ланка порттарына Джаффна, Канкесантурай, Баттикалоа және Тринкомали жатады. Мьянманың басты теңіз порты – Акиаб (Ситве).

Литосфера және плиталар тектоникасы

Жердің литосферасы тектоникалық тақталар деп аталатын бөліктерге бөлінген. Бенгал шығанағының астында, Үнді-Австралиялық үлкен тақтаның бір бөлігі орналасқан және солтүстік-шығысқа қарай баяу жылжиды. Бұл тақта Сунда шұңқырында Бирма микротақтасымен жанасады. Никобар және Андаман аралдары Бирма микротақтасының құрамына кіреді. Үндістан тақтасы Сунда шұңқырында немесе Ява шұңқырында Бирма тақтасының астына батып кіреді. Мұнда екі тақтаның бір-біріне қысымы артып, қысым мен температура жоғалып, Мьянмадағы жанартаулар сияқты жанартаулардың және Сунда доғасы деп аталатын жанартаулық доғаның пайда болуына себеп болады. Суматра-Андаман жер сілкінісі мен Азиядағы цунами осы аймақтағы қысымның нәтижесінде пайда болған теңіз асты жер сілкінісінен туындап, одан кейін құлдирар цунамиге әкелді.

Теңіз геологиясы

Шри-Ланка аралы мен Коромадель жағалауынан шығанақтың басына дейін, содан кейін Андаман және Никобар аралдарын қамтитын 50 метрлік ені бар аймақ, теңіз түбінің 100 фатомдық сызығымен шектеледі; одан шамамен 50 метр қашықтықта 500 фатомдық шек орналасқан. Дегенмен, Ганг өзенінің сағасының қарсы жағында дельталық әсерге байланысты осы тереңдіктер арасындағы аралықтар едәуір ұзарады. "No Ground" (Жер жоқ) – Бенгал шығанағындағы 14 шақырымдық ені бар терең теңіз каньоны. Бұл аңғардың ең терең нүктесі шамамен 1340 метрді құрайды. Су асты каньоны – әлемдегі ең ірі су асты желдеткіші болып табылатын Бенгал желдеткішінің бір бөлігі.

Су асты кемелерінің желдеткіштері

Су астындағы желдеткіш те терең теңіз желдеткіші деп аталады. Бенгал шығанағының желдеткіші, Бенгал желдеткіші, Ганг желдеткіші деп те белгілі, бұл әлемдегі ең үлкен терең теңіз желдеткіші, сондай-ақ су асты дельтасы және су асты желдеткіші деп те аталады. Бұл желдеткіштің пайда болуына Гималай және Тибет жоталарының көтерілуі мен эрозиясы себеп болды, бұл Үндістан және Еуразия тақталарының соқтығысуынан туындаған. Осадканың көп бөлігін Ганг және Брахмапутра өзендері жеткізеді, олар Бангладештегі Төменгі Мегхана дельтасымен және Батыс Бенгалиядағы (Үндістан) Хугли дельтасымен қамтамасыз етеді. Бангладеш пен Үндістанның тағы бірнеше ірі өзендері де аз үлес қосады. Олардың минералогиялық және геохимиялық ерекшеліктері олардың Гималай шығу тегін анықтауға және Гималайдың 20 миллион жыл бұрын-ақ ірі тау жүйесі болғанын көрсетеді. Бұл желдеткіш Бенгал шығанағының төбесін толық жабады.

Океанографиялық химия

Бенгал шығанағының жағалауындағы аймақтар минералдарға бай. Шри-Ланка, Серендиб немесе Ратна-Двипа, яғни «Асыл тас аралы». Аметист, берил, рубин, сапфир, топаз және гранат – Шри-Ланканың асыл тастарының бір бөлігі ғана. Гранат және басқа да құнды тастар Үндістанның Одиша және Андхра-Прадеш штаттарында да көптеп табылады. 2014 жылғы зерттеу көрсеткендей, мұхиттың қышқылдануы салдарынан теңіз жануарларының қабықтарының қалыңдығы және беріктігі қалыпты қабықтармен салыстырғанда азайған. Зерттеу сондай-ақ Бенгал шығанағындағы pH көрсеткіші 1994 жылығы орташа 7,95 болғанмен, 7,75-ке төмендегенін көрсетті.

Океанографиялық климат

Қаңтардан қазанға дейін ағыс солтүстікке қарай бағады, ал сағат тілімен айналу үлгісі "Шығыс Үнді ағымы" деп аталады. Бенгал шығанағының муссоны солтүстік-батыс бағытта қозғалып, мамырдың соңында Никобар және Андаман аралдарына, ал маусымның соңында Үндістан материгінің жағалауына жетеді. Жылдың қалған уақытында ағыс оңтүстік-батысқа қарай ағады, ал айналым үлгісі "Шығыс Үндістанның қысқы ағыны" деп аталады. Қыркүйек және желтоқсан айларында Бенгал шығанағында өте белсенді ауа райы, яғни жаңбыр маусымы (немесе муссон) пайда болып, Шығыс Үндістанға әсер ететін күшті циклондар тудырады. Дауылдық толқындармен күресу үшін бірнеше шаралар қолға алынды.

Теңіз биологиясы, флора және фауна

Бенгал шығанағы биологиялық әртүрлілікке толы, мұнда коралл рифтері, су сағалары, балықтардың шағылысу және өсіп-өну аймақтары, сондай-ақ мангр тоғайлары кездеседі. Бенгал шығанағы – әлемдегі ең ірі 64 теңіз экожүйенің бірі. Керилия ердони (Kerilia jerdonii) – Бенгал шығанағында мекендейтін теңіз жыланы. Бенгал бұғазының даңқы (Conus bengalensis) – Бенгал шығанағының жағалауында кездесетін, суретке түсіруге болатын моллюскалардың бірі. Құрып кету қаупі төнген түр – зәйтүнді тасбақа (olive ridley sea turtle) – Гахирмата теңіз жануарлар қорығындағы (Гахирмата жағалауы, Одиша штаты, Үндістан) көбею орындарының арқасында сақталған. Марлин, барракуда, skipjack туна (Katsuwonus pelamis), сары қанатты туна, Үнді-Тынық мұхиты дөңгелек мүңкіл дельфині (Sousa chinensis) және Брайд киті (Balaenoptera edeni) – теңіз жануарларының бірнеше түрі. Бенгал шығанағының шошқа балығы (Bodianus neilli) – тұманды лагуна рифтерінде немесе жағалаудың терең емес рифтерінде тіршілік ететін шошқа балықтарының бір түрі. Дельфиндердің үйірлерін көруге болады, олардың ішінде мұрынты бөтелкелі дельфин (Tursiops truncatus), пантропикалық дақты дельфин (Stenella attenuata) немесе айналмалы дельфин (Stenella longirostris) бар. Туна мен дельфиндер көбінесе бір суларда мекендейді. Жағалаудың жақын, жылы суларында Иравади дельфинін (Orcaella brevirostris) кездестіруге болады. Ұлы Никобар биосфералық қорығы көптеген жануарларға пана болады, олардың ішінде тұзды су крокодилі (Crocodylus porosus), алып терілі теңіз тасбақасы (Dermochelys coriacea) және Малайялық қораптық тасбақасы (Cuora amboinensis kamaroma) сияқты түрлер бар. Тағы бір құрып кету қаупі төнген түр – Бенгал жолбарысы (royal Bengal tiger) – Ганг өзенінің дельтасындағы мангр тоғайларымен жабылған үлкен Сундарбан дельтасында тіршілік етеді.

Шекарааралық мәселелер

Шекаралық мәселе – проблеманың себебі және/немесе оның салдары ұлттық шекара арқылы бөлінетін экологиялық мәселе ретінде анықталады; немесе проблема жаһандық экологиялық проблемаға үлесін қосады және аймақтық шешімдерді табу жаһандық экологиялық үлес болып есептеледі. Бенгал шығанағының сегіз елі (2012 жылы) шығанақтың экологиялық жағдайына әсер ететін үш маңызды шекаралық проблеманы (немесе алаңдаушылық тудыратын салаларды) анықтады, оларды бірлесіп шешуге болады. Бенгал шығанағының Ірі Теңіз Экожүйесі Жобасының (BOBLME) қолдауымен сегіз ел қазір (2012 жылы) осы мәселелерге және олардың себептеріне жауап әзірлеуде, олар болашақта Стратегиялық Іс-қимыл Бағдарламасы ретінде іске асырылады.

Балық аулаудың шамадан тыс пайдаланылуы

Бенгал шығанағындағы балық шаруашылығы өндірісі жылына 6 миллион тоннаға жетеді, бұл әлемдік балық аулау көлемінің жеті пайызынан асып түседі. Ортақ балық шаруашылығымен байланысты негізгі трансшекаралық мәселелер: балық ресурстарының жалпы қолжетімділігінің азаюы; аудағы түрлер құрамының өзгеруі; аудағы ересек емеген балықтардың үлесінің жоғары болуы; теңіз биоәртүрлілігінің өзгеруі, әсіресе осал және жойылу қаупі төнген түрлердің жоғалуы. Бұл мәселелердің трансшекаралық сипаты мынада: көптеген балық қорлары Бенгал шығанағын қоршайтын елдер арасында балықтардың немесе уылдырықтарының трансшекаралық қозғалысы арқылы ортақталған. Балық аулау ұлттық юрисдикция аймақтарымен келіседі, заңды да, заңсыз да. Бір аймақтағы балық аулауға артық күш жұмсау және шектен тыс аулау балықшылар мен кемелерді басқа аймақтарға көшуге мәжбүр етеді. Барлық елдер (әртүрлі дәрежеде) балық шаруашылығын басқаруда, әсіресе балық шаруашылығына экожүйелік тәсілді қолдануда қиындықтарға тап болады. Бенгал шығанағы елдері әлемдегі осал және жойылу қаупі төнген түрлердің жоғалуына елеулі үлес қосады. Мәселелердің негізгі себептері: балық аулау алаптарына еркін қолжетімділік; үкіметтің балық аулау көлемін арттыруға басымдық беруі; балықшыларға тиімсіз мемлекеттік субсидиялар беруі; балық аулауға жұмсалатын күштің артуы, әсіресе траулерлер мен сейнерлерден; балыққа, соның ішінде аквамәдениет үшін уылдырық пен балық ұнына жоғары тұтынушылық сұраныс; тиімсіз балық шаруашылығы басқаруы; және заңсыз және жойқын балық аулау.

Теңіз мекендерінің бұзылуы

Бенгал шығанағы – көптеген жойылып бара жатқан және осал түрлер мекендейтін жоғары биологиялық әртүрлілікке ие аймақ. Орталыққа қатысты маңызды трансшекаралық мәселелер: мангр орталарының жоғалуы және нашарлауы; коралл рифтерінің нашарлауы; теңіз шөптерінің жоғалуы мен зақымдануы. Бұл маңызды мәселелердің трансшекаралық сипаты: барлық үш маңызды орталық BOBLME елдерінің барлығында кездеседі. Жер мен теңізді әртүрлі мақсатта пайдалануға байланысты жағалауды дамыту барлық BOBLME елдерінде кең таралған. Барлық орталықтардан алынған өнімдер саудасы трансшекаралық сипатқа ие. Климаттың өзгеруіне байланысты әсерлер барлық BOBLME елдерімен ортақ. Мәселелердің негізгі себептері: жағалаудағы кедей халықтың азық-түлік қауіпсіздігіне қажеттілігі; жағалауды дамыту жоспарларының жетіспеуі; жағалау орталарынан өнімдер саудасының ұлғаюы; жағалауды дамыту және индустрияландыру; тиімсіз теңіз қорғалатын аймақтары және оларды сақтау шараларының жетіспеуі; су ағынына әсер ететін жоғарыдағы даму; қарқынды жоғарыдағы ауыл шаруашылығы тәжірибелері; және туризмнің өсуі.

Қоршаған ортаға қауіптер

Азияның қоңыр бұлты – жыл сайын қаңтар мен наурыз айлары аралығында, және мүмкін ертерек немесе кешірек айларда Оңтүстік Азия мен Үнді мұхитының үлкен бөлігін жабатын ауа ластануының қабаты. Бұл бұлт көлік құралдарының түтіні, отынды пайдаланудан шығатын түтін және өнеркәсіптік шығарындылардың қосындысынан тұрады деп есептеледі. Осы бұлттың кесірінен, спутниктер Бенгал шығанағында мұхиттың қышқылдануын және мұхиттың денсаулығын көрсететін басқа да көрсеткіштерді қадағалау кезінде нақты өлшемдер алуда қиындыққа келіп жатыр.

Ластану және су сапасы

Судың сапасы мен ластануға қатысты маңызды трансшекаралық мәселелер: канализациядан таралатын патогендер мен органикалық заттар; қатты қалдықтар/теңіз қоқысы; қоректік заттардың артуы; мұнай ластануы; тұрақты органикалық ластаушылар (ТОЛ) және тұрақты улы заттар (ТҰЗ); шөгінділер; және ауыр металдар. Бұл мәселелердің трансшекаралық сипаты мынадай: тазаланбаған/жартылай тазаланған канализациялық суларды шығару – кең таралған проблема. Ганг, Брахмапутра және Мегхна өзендерінен шығатын канализация мен органикалық қалдықтар трансшекаралық сипатқа ие болуы мүмкін. Пластмасса және қолданыстан шыққан балық аулау құралдары ұлттық шекаралардың ішінде ұзақ қашықтыққа тасымалдануы мүмкін. Шамамен 4 миллион тонна микропластик Үндістан мен Бангладештен Сундарбанға, содан кейін Бенгал шығанағына келіп түседі деп есептеледі. Өзендерден көп мөлшерде қоректік заттардың шығуы ірі аумақты гипоксияға түсіруі мүмкін. Қоректік заттардың атмосфералық тасымалы өзінен-өзі трансшекаралық болып табылады. Кемелерден шығарылатын ластауларды реттеу және оны қамтамасыз ету саласындағы елдер арасындағы айырмашылықтар ластаудың шекарадан тыс жерлерге таралуына ықпал етуі мүмкін. Қайың шары ұзақ қашықтыққа тасымалданады. ТОЛ/ТҰЗ және сынап, соның ішінде органикалық сынап, ұзақ қашықтыққа тасымалданады. Шөгінділер және көптеген ауыр металдармен ластану көбінесе жергілікті сипатқа ие және күшті трансшекаралық өлшемге ие емес. Бұл мәселелердің негізгі себептері: жағалаудағы халық тығыздығының және урбанизацияның артуы; жоғары тұтыну деңгейі, нәтижесінде бір адамға шаққанда көбірек қалдықтар пайда болады; қалдықтарды басқаруға жеткіліксіз қаражат бөлінуі; BOBLME елдеріне өнеркәсіптің көшірілуі; және шағын өнеркәсіптердің өркендеуі. Ерекше мәселе – шабақ шаруашылығының қарқынды өсуі, экспорттық сапалы азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін антибиотиктер мен химиялық заттарды қолдануды қажет етеді, бірақ Бенгал шығанағын ластайды.