Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карнафули өзені (Kôrnophuli; сонымен қатар Карнафули және Хавтлангтуиппи, мизо тілінде "батыс өзені" және Борганг, чакма тілінде "үлкен өзен" деген мағынаны білдіреді) – Читтагонг пен Читтагонг төңірегінің ең ірі және маңызды өзені. Бұл Бангладештің оңтүстік-шығысындағы кең өзен. Үндістанның Мизорам штатындағы Мамит ауданындағы Сайтах ауылынан бастау алып, оңтүстік-батысқа қарай Чаттограм төңірегі мен Чаттограм арқылы Бенгал шығанағына құяды. Падмадан кейін Бангладештегі ең жылдам ағысты өзен болып табылады. Ол "Мизорамның оңтүстік-батыс бөлігінің су жинау жүйесін көрсетеді" делінеді. Басты салалары – Каврпуй өзені немесе Тега өзені, Туйчаунг өзені және Файруанг өзені. 1960 жылдары Каптаи аймағында Карнафулиде ірі гидроэлектр станциясы салынды. Өзен сағасында Бангладештің ең ірі және жұмысты порты – Чаттограм порты орналасқан.
The Karnaphuli River ( Kôrnophuli; also spelt Karnafuli and Khawthlangtuipui in Mizo, meaning "western river" and Borgang in Chakma, meaning "Big River") is the largest and most important river in Chittagong and the Chittagong Hill Tracts. It is a wide river in the south eastern part of Bangladesh. Originating from the Saithah village of Mamit district in Mizoram, India, it flows southwest through Chattogram Hill Tracts and Chattogram into the Bay of Bengal. It is the fastest flowing river in Bangladesh, after the Padma. It is said to "represent the drainage system of the whole south western part of Mizoram." Principal tributaries include the Kawrpui River or Thega River, Tuichawng River and Phairuang River. A large hydroelectric power plant was built on the Karnaphuli in the Kaptai region in the 1960s. The mouth of the river hosts the Port of Chattogram, the largest and busiest seaport of Bangladesh.
Этимология
Читтагонг тарихында араб саудагерлері мен керуендерінің болуы Читтагонгтың көптеген аймақтарының араб тілінен алынған атауларға ие болуына себеп болды. Осы өзеннің аты араб тіліндегі "қарнафул" – "қияқ гүлі" деген сөзден шыққан деп саналады, және бұл өзенге араб кемесінің қияқпен толы болып батып кеткен оқиғасы байланысты.
The presence of Arab traders and merchants in the history of Chittagong led to many areas in Chittagong to have names of Arabic origin. The name of this river is thought to have come from qarnaful, the Arabic word for clove, and refers to an incident in which an Arab ship full of cloves sank in this river.
Читтагонг қаласы
Читтагонг қаласы Карнафули өзенінің жағасында, Читтагонг таулы аймағы мен Бенгал шығанағы арасында орналасқан. Қала Бангладештің оңтүстік-шығысындағы маңызды теңіз порты және қаржы орталығы болып табылады. Читтагонг қалалық аймағында 8,9 миллионнан астам адам тұрады, бұл оны Бангладештің екінші ірі қаласы етеді. Қала сол аттас облыс пен әкімшілік бөлімінің орталығы. Читтагонг портының басқармасы өз қажеттіліктері үшін Карнафули өзенінен су алу мақсатында су тазарту станциясын құрды. Бұл станция портты сумен дербес қамтамасыз етеді.
Chittagong is situated on the banks of the Karnaphuli River between the Chittagong Hill Tracts and the Bay of Bengal. The city is a noteworthy seaside seaport city and monetary focus in southeastern Bangladesh. The Chittagong Metropolitan Area has a populace of more than 8.9 million, making it the second biggest city in Bangladesh. It is the capital of an eponymous locale and division. A water treatment plant has been set up by Chittagong Port Authority to source water from the Karnaphuli river for its uses. The plant will make the port self reliant in its water needs.
Тлабунг
Тлабунг қаласы Мизорамның Лунгли ауданындағы Карнафули өзенінің жағасында орналасқан. Карнафули өзені Мизорамды Бенгал шығанағының жағалауындағы Читтагонг портымен байланыстырады. Британ әскерлері мен миссионерлер отаршылдық дәуірде Мизорамға осы маршрут арқылы келген. Бұрын Читтагонгтан Тлабунгке моторлы қайықпен 5 күн сапармен, шамамен 90 километрдей жол жүріп, содан кейін Лунглейге дейін тағы 35 километр жол сапарлаған.
Tlabung is situated on the banks of the Karnaphuli River in Lunglei district, Mizoram. Karnaphuli River links Mizoram with the port cit of Chittagong on the shores of Bay of Bengal. British Troops and missionaries used this route to reach Mizoram during the Colonial days. It used to take 5 days to reach from Chittagong to Tlabung on a motorboat, a distance of about 90 kilometers after which they would travel another 35 kilometers to reach Lunglei.
Көлік
Үкімет Карнафули өзенінің астынан екі қатарлы Карнафули туннелін салуға Қытай коммуникациялық құрылыс компаниясына (CCCC) келісімшарт тапсырды. Бұл Бангладештегі алғашқы су асты туннелі болады. CCCC өз қызметтері үшін 706 миллион доллар алады, ал жалпы құны 1 миллиард доллардан аспайды деп күтілуде.
The Government has awarded a contract to build a two lane Karnaphuli tunnel underneath the Karnaphuli river to China Communication Construction Company (CCCC). This will be the first underwater tunnel in Bangladesh. CCCC will receive $706 million for its services with total costs expected to be over $1 billion.
Су жануарлары
Өзен Ганг дельфинінің мекені, ол – құрып бара жатқан түр. Бұрын Хилса өзенде жиі кездесетін, бірақ ластану салдарынан өзеннен дерлік жоғалып кетті.
The river is home to Ganges river dolphin, which is an endangered species. Hilsa used to be common in the river, but have nearly disappeared from the river due to pollution.
Каптай бөгеті
Каптайы бөгеті – 1962 жылы Каптайда салынған және елдегі жалғыз су электр станциясы – Карнафули су электр станциясының орналасқан жері. Карнафули өзеніндегі топыраққа толтырылған бөгет болып табылатын Каптайы бөгеті, су электр станциясы үшін су қоймасы қызметін атқаратын Каптай көлін жасады. Электр станциясы барлығы 230 мегаватт электр энергиясын өндіреді. Шығыс Пакистан бөгетті салған кезде, Үндістанның премьер-министрі Джавахарлал Неру, Үндістан тарапының бір бөлігі суға батқанымен және 40 мыңнан астам босқынның келгеніне қарамастан, қарсылық танытпады.
The Kaptai Dam is the location of the Karnafuli Hydroelectric Power Station, constructed in Kaptai in 1962 and the only hydro electric power plant in the country. An earth filled dam on the Karnaphuli River, the Kaptai Dam created the Kaptai Lake, which acts as the water reservoir for the hydropower station. The power plant produces a total of 230 megawatts of electricity. When then east Pakistan built the dam, Indian Prime Minister Jawaharlal Nehru didn't object even though it resulted in part of Indian side getting submerged and inflow of more than 40000 refugees.
Ластану
Бангладештегі көптеген өзендер сияқты, Карнафули де ауыл шаруашылығынан ағып келетін сулармен күшті ластанған. Бұл өзендегі оттегі мөлшерін азайтып, су тіршілігіне зиян келтіреді. 2015 жылы мұнай тасымалдайтын пойыз өзеннің саласының үстінен құлап түсті. Осы төгілу салдарынан қоршаған ортаға зиян тиді.
Like many rivers in Bangladesh, Karnaphuli is heavily polluted by agricultural runoff. Reducing the amount of oxygen available and harming aquatic life in the river. In 2015, a train carrying oil crashed over a tributary of the river. The spill caused environmental degradation.