Кіріспе
Хелмсдейл (Бун Илид) – Шотландияның Таулы аймағындағы Сазерленд округінің шығыс жағалауындағы ауыл. Қазіргі ауыл 1814 жылы Таулы жерлерді тазарту кезінде айналасындағы аңғарлардан көшірілген халықты орналастыру мақсатымен жоспарланған.
Топонимика
Хелмсдейл өзені (гейл тілінде Ilidh) Птолемейдің жазбаларында Ila деп белгіленген, бұл атаудың мағынасы әлі анықталмаған. Ауылдың галлик атауы, Бун Илид, "Илидің төменгі жағы" немесе "Илидің бастауы" дегенді білдіреді. Викингтер бұл аңғарды Хьялмундал деп атаған, яғни "Қалқанның аңғары", содан қазіргі ауылдың атауы – Helmsdale шыққан.
Тарих
Хелмсдейл қамалының қалдықтары жаңа А9 көпірін салу мақсатымен 1970 жылдары бұзылды. 1567 жылы осы қамалда Сатхерлендтің 11-ші графы Джон Гордон мен оның әйелі, Марион Сетон қанымен өлтірілді. Оларды Гартли Гордонының әйелі Изобель Синклер улап өлтірді. Изобель Синклердің өзінің ұлы да қайтыс болды, бірақ Сатхерлендтің он бес жасар мұрагері Александр Гордон зардап көрмеді. Ол Кейтнесс графының қызы Барбара Синклерге үйлендіруге мәжбүр болды. 1569 жылы ол Синклерлерден қашып, Хантли қамалына жетті. Бұрынғы көпірді Томас Телфорд жобалап, 1811 жылы құрылысын аяқтады. Хелмсдейлдегі соңғы ірі өрт шамамен 1818 жылы болды.
Алтынға құштарлық
Өзеннің екі саласында 1869 жылы алтын асығушылық орын алды. Кильдонан алтынының тарихы 1818 жылы Суисгилл және Кильдонан өзендерінің жанында алтынның бір данасы табылғаннан басталады. 1868 жылдың соңында жергілікті газетте Сазерленд округінде Кильдонаннан алтын табылғаны туралы қысқа хабар жарияланды. Анықтаушы ретінде Роберт Нельсон Гилкрист, Кильдонанның тумасы, 17 жыл Австралияның алтын кендерінде өткізген адам есімдерін айтуға болады. Ол үйіне оралғанда, Сазерленд герцогы оған Хелмсдейл өзенінің құм-қиыршықтарын іргелеп қарауға рұқсат берді, содан кейін ол барлық салалар мен қосалқы өзендерді зерттеді.
Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштері Хелмсдейлден оңтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Крэкайгте Лотх Чейн Хоум радиолокациялық станциясын салды. Хелмсдейлден шамамен 2 километр (бір шақырымнан астам) солтүстік-шығысқа қарай Навидейлде RAF Chain Home Low радар станциясы да болды. Суық соғыс кезінде Хелмсдейлдің өзінде Композиттік сигналдар ұйымының (CSO) радио бақылау станциясы орналасты. CSO GCHQ-мен байланысты.
Соңғы өзгерістер
2008 жылғы 3 тамызда Хайленд кеңесі Хелмсдейл және оның төңірегіндегі өнеркәсіпті жаңғырту және дамыту жоспарларын жариялады. Бұл жоспарға 3,5 миллион фунт стерлинг сомасындағы портты қайта жаңарту және екі аккумулятор өңдеу зауытын салу кірді. Порттағы жұмыстар 2009 жылдың көктемінде басталуы тиіс болса, аккумулятор зауыттары 2009 жылдың мамырына дейін ашылуы күтілді. Бұл шаралар арқасында 50-ге жуық жаңа жұмыс орны ашылуы мүмкін деп болжануда.
Орналасу және тасымалдау
Батыс Хелмсдейл теміржол станциясының үстіндегі бас ауылдан өзен арқылы орналасқан; Ескі Хелмсдейл солтүстікке қарай, ал Шығыс Хелмсдейл 1 мильден (2 км) аз қашықтықта шығысқа қарай жатыр. Ауыл A9 тас жолында, A897 тас жолының Мельвичке сағасында орналасқан, және Қиыр Солтүстік теміржол желісінде теміржол станциясы бар. Автобустар дүйсенбіден сенбіге дейін әр екі сағат сайын, ал жексенбі күндері Хелмсдейлден оңтүстікке қарай Брора, Голспи, Дорнок, Тэйн және Инвернесске, сондай-ақ солтүстікке қарай Берридейл, Данбит, Халкирк, Тёрсо және Скрабстерге сирек іске қосылады. Бұл X98 және X99 бағыттары бойынша Stagecoach Highlands компаниясымен жүзеге асырылады, бірақ билеттерді Citylink веб-сайтынан алуға болады.
Туризм, мәдениет және спорт
Хелмсдейлде тәуелсіз жастар хостелі, мұражай орталығы, өнер галереясы және қанағаттануға болатын қонақ үй бар. Хелмсдейлде жыл сайын тамыздың үшінші сенбісінде Шотландия ойындары (Highland Games) өткізіледі. Кешкі марафондық биге (Marquee Dance) 700 тұрғыны бар ауылдың халқы, биге келген қонақтардың арқасында екі есеге артады. Хелмсдейл – «Буниллидх Тистл» және «Хелмсдейл Юнайтед» футбол клубтарының туған жері.
Экономика
Хелмсдейл – Хелмсдейл өзенінің құятын жеріндегі балық аулау порты. Бұрын мұнда Еуропадағы ең ірі шабақ флотының бірі орналасқан.
Хелмсдейл тұрғындары
Профессор Эндрю Резерфорд CBE (1929–1998), 1994–1997 жылдары Лондон университетінің вице-канцлері болды. Дэвид Маккей (ұшқыш), Virgin Galactic компаниясының бас ұшқышы және бұрынғы сынақ ұшқышы. Ол ғарысқа шыққан 569-шы адам және Шотландияда туған алғашқы ғарышкер атанды. "A Girl Like You" әнімен жеке сәттіліктерге қол жеткізген Orange Juice тобының әншісі Эдвин Коллинз осы ауылда тұрады.