Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кең кеңістікті жабатын сәулеттік элемент
Architectural feature to cover a wide space
Қабырғалы күмбез немесе қабырғалы арка – бұл шіркеудің негізгі бөлігі сияқты кең кеңістікті жабуға арналған сәулеттік элемент, ол қиылысқан немесе диагональды аркалы қабырғалардың құрылымынан тұрады. Оның түрлері рим, византия, ислам, роман және әсіресе готика сәулетінде қолданылған. Қабырғалар арасындағы кеңістіктер жұқа тас панельдермен толтырылады. Бұл күмбездің салмағын және сыртқы итеру күшін айтарлықтай азайтады. Қабырғалар жүктемені төмен және сыртқа, әдетте бағаналар немесе тіреулер қатарына жібереді. Бұл мүмкіндік готикалық соборлардың сәулетшілеріне қабырғаларды биік және жұқа етуге, ал терезелерді үлкен етуге мүмкіндік берді. Бұл - аркалы күмбездің бір түрі, онда күмбездің астыңғы бөлігіндегі панельдер қабырғалармен бөлінеді, олар панельдердің қиылысуын, яғни сіңірлерді жасырады. Қабырғалы күмбездер, жамбас күмбездері сияқты, екі немесе үш қиылысатын цилиндрлі күмбездерден құралады; қабырғалар күмбездердің қосылған жерін жасырады. Крест күмбездері жабылатын аумақты диагональды қиып өтетін жіңішке аркалы қабырғалардан тұрады. Панельдерді кішкентай тас қаптамалармен толтыруға болады, бұл цилиндрлі күмбездердің ауыр салмағын азайтады. Бұл қабырғалы күмбездер үлкен тіктөртбұрышты аумақтарды тиімдірек жабуға мүмкіндік береді. Готика сәулетінде қолданылатын тік арканың арқасында, құрылысшылар аркаларды көтеріп немесе төмендетіп, оларды қысқа немесе ұзын аралықта бірдей биіктікте жасауға мүмкіндік алды, бұл дөңгелек аркалармен мүмкін емес еді. Тік аркалар бірдей биіктіктегі, бірақ әртүрлі ендегі екі қиылысатын күмбезді салуды да жеңілдетті. Төртінші крест жорығынан кейін Франкократия кезінде Грецияда да көптеген қабырғалы күмбездер салынды.
A rib vault or ribbed vault is an architectural feature for covering a wide space, such as a church nave, composed of a framework of crossed or diagonal arched ribs. Variations were used in Roman architecture, Byzantine architecture, Islamic architecture, Romanesque architecture, and especially Gothic architecture. Thin stone panels fill the space between the ribs. This greatly reduced the weight and thus the outward thrust of the vault. The ribs transmit the load downward and outward to specific points, usually rows of columns or piers. This feature allowed architects of Gothic cathedrals to make higher and thinner walls and much larger windows. It is a type of arcuated, or arched, vault in which the severies, or panels in the bays of the vault's underside are separated from one another by ribs which conceal the groins, or the intersections of the panels. Rib vaults are, like groin vaults, formed from two or three intersecting barrel vaults; the ribs conceal the junction of the vaults. Cross vaults are constructed of narrow, arched ribs that diagonally cross the area to be covered. The severies can be filled with small pieces of masonry, eliminating much of the massive weight of barrel vaults. These rib vaults could also more efficiently cover large rectangular areas. Thanks to the pointed arch employed in Gothic architecture, builders could raise or lower the arches so they would have the same height for a short span or a long span, something not possible with round arches. Pointed arches also made two intersecting vaults of the same height but different widths easier to construct. A number of other rib vaults were built in Greece under the Frankokratia after the Fourth Crusade.
Ислам сәулеті
Испанияның мавр архитектурасында ислам сәулетшілері осы қабырғалы күмбездерді көбірек көзге түсіре пайдаланды. Соның бір көрнекті мысалы – 9 ғасырда салына бастап, 922-965 жылдар аралығында Әл-Хакам II кеңейткен Кордованың Ұлы мешіті. Бұл мешіттің бөлігі 13 ғасырда Рим-католик шіркеуіне айналған соң Виллавичоза шапкіш шіркеуі деп белгілі болды, оның күмбезі қабырғалар мен тіреулерге сүйеніп тұр.
In the Moorish architecture of Spain, Islamic architects used these ribbed vaults more visibly. One notable example is found in the Great Mosque of Córdoba, which was begun in the 9th century and extended between 922 and 965 by Al Hakam II. The Chapel of Villaviciosa, as this part of the mosque became known when it was converted to a Roman Catholic church in the 13th century, has a dome which rests upon ribs and pendentives.
Роман сәулет өнері
Риб-күмбез 11-ғасырда Солтүстік Еуропада одан әрі дамытылды, себебі құрылысшылар романдық шіркеулердің жиі өрттен қирап жатқан ағаш шатырларын ауыстыру үшін үлкен тас күмбездерді салудың жолын іздеді. Романдық соборлар мен шіркеулер көбінесе дөңгелек аркалары бар цилиндрлі күмбездерді, сондай-ақ кемені жабу үшін тік бұрышпен қиылысатын жамбас күмбездерін пайдаланды. Күмбездердің салмағы төмендегі қабырғаларға тікелей түсіп, қабырғаларды қалыңдатуды және терезелерді кішітеу жасауды талап етті. Сент-Филиберт де-Турн 1008 және 1050 жылдар аралығында салынған ерекше романдық күмбездерге ие. Кеме мен шапельде параллельді көлденең туннельді күмбездер орналасқан, ал екі интерьердің де қанаттары жамбас күмбездерімен жабылған. Германиядағы Шпейер соборы Еуропадағы барлық романдық шіркеулердің ішіндегі ең ірісі болып табылады және кемесінде романдық цилиндрлі және жамбас күмбездерінің жақсы мысалдары бар. Жамбас күмбездері 1060 жылы салынды, бірақ 1090–1103 жылдары әр арка арасында көлденең аркамен нығайту қажет болды. Англия Корольдігі мен Нормандия Герцогтығы 11-ғасырдың соңында сәулеттік инновациялардың орталықтарына айналды. 1066 жылғы Норман жаулап алуынан бұрын, Англия королі Эдуард Танушы Вестминстер аббаттығына романдық элементтерді енгізді (1055–65). Вильгельм Жеңімпаз Сент-Этьен аббаттығының күмбездерін, орталық фонарында жұлдыз тәрізді күмбезбен, қиылысқан қабырғалық күмбездермен салдырды. Каендегі Abbaye aux Dames де 1080 жылдары екі үлкен тас жамбас күмбездерімен жабылған, бұл Еуропада осындай кең аумақты жабу үшін жамбас күмбездерін пайдаланудың ең ерте мысалдарының бірі.
The rib vault was developed further in northern Europe in the 11th century, as builders sought a way to construct larger and larger stone vaults to replace the wooden roofs of Romanesque churches, which were frequently destroyed by fire. Romanesque cathedrals and churches usually used the barrel vault, with rounded arches, and the groin vault, used when two vaults met at a right angle to cover the nave. The weight of the vaults pressed down directly onto the walls below, requiring thicker walls and smaller windows. Saint Philibert de Tournus has exceptional Romanesque vaults, built between 1008 and 1050. The nave and chapel have parallel traverse tunnel vaults, while the aisles of both interiors are groin vaulted. Speyer Cathedral in Germany is the largest of all existing Romanesque churches in Europe, and has good examples of Romanesque barrel vaults and groin vaults in the nave. The groin vaults were built in 1060, and but had to be reinforced in 1090–1103 with a traverse arch between each arch. The Kingdom of England and the Duchy of Normandy became centres of architectural innovation in the late 11th century. Even before the Norman Conquest in 1066, King Edward the Confessor of England had introduced Romanesque features to Westminster Abbey (1055–65). William the Conqueror constructed the domes of the Abbey of Saint Étienne, Caen with a kind of crossed rib vault, a star vault, in its central lantern. The Abbaye aux Dames also in Caen, was roofed with two large bays of stone groin vaults in the 1080s, one of the earliest uses in Europe of a groin vault to cover such a wide span.
Готика сәулетінің дамуы
Дарем соборындағы жаңа шіркеудің құрылысы 1093 жылы нормандық епископ Уильям де Сент-Калаи басшылығымен басталды. Алғашқы жоспар бойынша собордың барлық бөлігі дөңгелек аркалы жамбас күмбездермен салынуы тиіс еді, бірақ кемеге жұмыс істеу кезінде нормандық шеберлер салмақты сыртқа және төмен қарай бағыттайтын тік аркалармен тәжірибе жасады. Қабырғалар арасындағы кеңістік кішкентай тас бөліктерінен жасалған северилермен толтырылды. Бұрыштарындағы салмақ колонеттерге түсті, олар оны төмен қарай, қабырғаларға емес, төмендегі алмастыра тіреулер мен бағаналарға берді. Панельдер салыстырмалы түрде жұқа болғандықтан, бұл қабырғалы күмбездер бұрынғы бөшкелі және жамбас күмбездерге қарағанда жеңіл болды, сондықтан қабырғаларды биік және үлкен терезелермен салуға болады. Жұмыс Дарем соборының шығыс жағынан басталды; науыздың үстіндегі күмбездер 1096 жылы, ал хор 1107 жылы аяқталды. Тік аркалары бар кеме күмбездері шамамен 1130 жылы салынды. Тік аркалардың арқасында төбедегі жоғарғы қабат біртұтас күйінде, төбемен біріккендей көрінді. Алайда, Даремдегі тәжірибе тез арада қиындықтарға тап болды. Хордағы күмбез панельдері жабынған қиратылған тастардан жасалған, күтілгеннен ауыр болды, жарықтар пайда болды және 1235 жылы оларды ауыстыруға тура келді. Осы уақытта, тік қабырғалы күмбездерді зерттеу Францияға көшті, онда кішкентай кесілген тастардан, емес қиратылған тастардан жұқарақ және жеңіл панельдер жасалды. Нормандиядағы романдық стильдегі Лессе аббаттығы шамамен 1098 жылы хорға ерте готикалық қабырғалы күмбездерді қосты, олар хордың және кеменің бір бөлігін жапты. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста қиратылды, бірақ қайта салынды. 1130 жылы құрылысы басталған Англиядағы Кембридждегі Киелі қабір шіркеуінің күмбезінде де қабырғалар бар, бірақ күмбез салғыштарға тіреледі және қабырғалар көбінесе сәндік болды. Қабырғалы күмбездердің басқа да түрлері, әдетте дөңгелек аркалары бар, Ломбардиядағы Сант-Амброджио базиликасында (Милан, 11 ғасырдың соңы) және Оңтүстік-Батыс Франциядағы Мойсак аббаттығында (11-12 ғасырлар) пайда болды. Бұл әдетте екі бөшкелі күмбезді тік бұрышпен біріктіру арқылы құралған жамбас күмбездері болды. Күмбездердің басқа түрлері де сәндік болды, мысалы, Каен және Лаон соборларының шатырындағы фонарь мұнарасын безендіру үшін қолданылған жұлдызды күмбездер немесе Кембридждегі Дөңгелек шіркеудің күмбезінің ішкі жағындағы қабырғалар (1130).
Construction of the new church at Durham Cathedral began in 1093 under the direction of its Norman bishop, William de St Calais. It was originally intended to build the cathedral entirely with rounded arch groin vaults, but as work continued on the nave the Norman builders experimented with pointed arches, which directed the weight outward and downwards. The space between the ribs was filled with severies made of small pieces of stone. At its corners the weight was supported by colonettes which transferred it downwards to alternating columns and piers below rather than to the walls. Since the panels are relatively thin, these rib vaults are lighter than the earlier barrel and groin vaults so the walls could be higher and could have larger windows. The work began at the east end of Durham Cathedral; the vaults over the aisles were complete in 1096, and over the choir by 1107. The nave vaults, with pointed arches, were begun in about 1130. Thanks to the pointed arches, the upper level of the clerestory seemed to merge into the roof in a unified whole. The Durham experiment, however, quickly ran into problems. The vault panels in the chancel were made of plastered rubble, and were heavier than expected, and began to crack, and had to be replaced in 1235. In the meanwhile, experimentation in pointed rib vaults moved to France, where thinner and lighter panels were made of small cut pieces of stone, rather than rubble. The Romanesque Lessay Abbey in Normandy added early Gothic rib vaults in the choir in about 1098. which covered portions of the choir and nave. It was destroyed in World War II but rebuilt. The dome of the Romanesque Church of the Holy Sepulchre, Cambridge in England, begun in 1130, has ribs in the dome, though the dome rests upon pendentives, and the ribs were largely decorative. Other variations of rib vaults, usually with rounded arches, appeared in Lombardy in the Basilica of Sant'Ambrogio, Milan, at the end of the 11th century, and in Southwest France at Moissac Abbey (11th 12th century). These were usually groin vaults, composed by joining two barrel vaults at right angles. Other types of vaults were decorative, such as the star vaults used to decorate the lantern tower on the roof of Caen Cathedral and Laon Cathedral, or the ribs on the interior of the dome of the Round Church in Cambridge (1130).
Секспарт-көкше
Алты бөлікпен секіруде әр бөлік жұқа тас қабырғалармен алты бөлікке бөлінеді. Көліктік қабырғалармен қиғаш қиылысқан аралық қабырғалар тік доғаны құрады, сондай-ақ бір жағынан екінші жағына дейін өтетін қосымша аралық тік доға болды. Қабырғалар салмақты көтергендіктен, күмбездердің панельдері кішкентай тас бөлшектерінен жасалып, дәстүрлі цилиндрлі күмбездерге қарағанда әлдеқайда жеңіл болды. Қабырғалар салмақты жұқа бағаналар арқылы төменгі деңгейдегі тіреулерге сыртқа және төменге жіберді. Салмақ бірқалыпты емес: диагональды көлденең аркалардың қосымша салмағы массивті тіреулермен, ал аралық қиылысқан арка қарапайым бағаналармен қолдауға алынды. Күмбездердің салмағын қабырғалар емес, бағаналар мен тіреулер көтергендіктен, қабырғаларды жұқарақ және биік салуға, оларды үлкен әйнек терезелермен толтыруға болады. Алты бөлікпен секіру күмбезі Англия мен Францияда шамамен бір уақытта пайда болды. Алты бөлікпен секіру күмбезін алғаш рет қолданған собор 1093 жылы құрылысын бастаған Дурхам соборы болды. Дурхам бастапқыда дәстүрлі жамбас күмбездерімен салынуы жоспарланған. Наулықтардың үстіндегі күмбездер 1096 жылы, хордың үстіндегілері 1107 жылы, солтүстік трансепті 1110 жылы аяқталды. Алайда, 1130 жылы басталган оңтүстік трансепті мен кемедегі аркалар, кемеге арналған аркалар тік доғалармен жасалды. Алты бөлікпен секіру қабырғалы күмбездердің алғашқы мысалдары 1066 жылы құрылысын бастаған Abbaye aux Hommes және Caen қаласындағы Abbaye aux Dames-те кездеседі. Содан кейін ол Нойон соборында (1131 жылы басталган), Франциядағы Везелей аббаттығының романдық шіркеуінің шаршы готикалық кіреберісінде (1132 ж.), Сенс соборында (1135 ж.), Сен-Денис аббаттығының хорында (1140 ж.), Париждің Нотр-Дам соборында (1163 ж.), Бурж соборында және Лаон соборында пайда болды. Уильям ағылшын Кентербери соборында және Вестминстер аббаттығындағы Сент-Фейт капелласында (1180 ж.) қабырғалы күмбездер салды.
In sexpartite vaulting, each bay was divided by thin stone ribs into six compartments. The intermediate ribs diagonally crossing the vault formed a pointed arch, and there was an additional intermediate pointed arch, which crossed from side to side. Since the ribs carried the weight, the panels of the vaults were made of small pieces of stone, and were much lighter than traditional barrel vaults. The ribs transmitted the weight outwards and downwards through slender columns to the piers on the lower level. The weight was not distributed equally; the additional weight of the diagonal traverse arches was supported by massive piers, while the intermediate crossing arch was supported by simple columns. Since the weight of the vaults was carried by the columns and piers, not the walls, the walls could be thinner and higher, and they could be filled with larger stained glass windows. The sexpartite vault appeared almost simultaneously in England and France. The first cathedral to use sexpartite vaults was Durham Cathedral, begun in 1093. Durham was originally intended to be built with more traditional groin vaults. The vaults over the aisles were completed in 1096, those over the choir in 1107, these over the north transept and 1110. The traverse vaults of the nave, however, the arches over the south transept and nave, begun 1130, were given pointed arches. Early examples of sexpartite rib vaults are found at the Abbaye aux Hommes (begun 1066) and Abbaye aux Dames at Caen. It then appeared in Noyon Cathedral (begun 1131); the square Gothic porch of the Romanesque church of Vézelay Abbey in France (1132); Sens Cathedral (begun 1135); the choir of the Abbey of Saint Denis (begun 1140); Notre Dame de Paris (begun 1163); Bourges Cathedral; and Laon Cathedral. Ribbed vaults were built by William the Englishman at Canterbury Cathedral and in St Faith's Chapel in Westminster Abbey (1180).
Төрт бөліктен тұратын күмбез
Жоғары готика дәуірінде қабырғалық күмбездің жаңа түрі пайда болды: Шартр соборында, Амиен соборында және Реймс соборында қолданылған төрт бөлікті қабырғалық күмбез. Бұл күмбездің қабырғалары салмақты төмендегі төрт тірекке бірдей бөліп берді, сонымен қатар собордың төменгі бөлігі мен шіркеу қабырғалары арасында, ал төменгі аркадалар мен жоғарыдағы терезелер арасында жақын байланыс орнатты. Бұл үлкен биіктікке және қабырғалардың жұқа болуына мүмкіндік жасады, сондай-ақ жаңа соборлардың тік көрінісіне үлкен үлес қосты. 11 ғасырдағы Дарем соборы (1093–1135), ертерек алты бөлікті қабырғалық күмбездерімен, 73 фут (22 м) биіктікте. Париждегі Нотр-Дам соборының 12 ғасырдағы кемесі, сондай-ақ алты бөлікті қабырғалық күмбездері бар, биіктігі 115 фут немесе 35 метр. Кейінірек салынған Амиен соборы (1220–1266 ж.ж.), жаңа төрт бөлікті қабырғалық күмбездерімен, 138,8 фут (42 м) биіктіктегі кемеге ие. Готикалық соборлардың ең биік кемесі – Бове соборы, алайда оның тек бір бөлігі ғана аяқталған. Оның биіктігі Римдегі Әулие Петр базиликасының кемесінен сәл жоғары.
A new variation of rib vault appeared during the High Gothic: the four part rib vault, which was used in Chartres Cathedral, Amiens Cathedral and Reims Cathedral. The ribs of this vault distributed the weight more equally to the four supporting piers below, and established a closer connection between the nave and the lower portions of the church walls, and between the arcades below and the windows above. This allowed for greater height and thinner walls, and contributed to the strong impression of verticality given by the newer Cathedrals. The 11th century Durham Cathedral (1093–1135), with the earlier six part rib vaults, is 73 feet (22 m) high. The 12th century nave of Notre Dame de Paris, also with six part rib vaults, is 115 feet, or 35 meters high. The later Amiens Cathedral (built 1220–1266), with the new four part rib vaults, has a nave that is 138.8 feet (42 m) high. The tallest nave of all the Gothic Cathedrals is Beauvais Cathedral, though only a single bay was completed. It is in height, slightly taller than the nave of St Peter's Basilica in Rome.
Күрделі қабырғалық күмбездер
Англияда 13-шы ғасырдың соңындағы безенді готика стилімен басталып, құрылымдық қабырғалармен қатар, таза декоративтік қабырғаларды да қамтитын әртүрлі күрделі күмбездер пайда болды. Күмбездердің күрделілігі перпендикуляр кезеңде арта түсті, сондай-ақ Франциядағы Фламбоянт және Орталық Еуропадағы Зондерготика сияқты басқа да кейінгі готика стильдерінде де ұқсас әсем қабырғалы күмбездер кездеседі. Tierceron күмбездері, әдеттегі төрт бөлікті күмбездің негізгі құрылымдық қабырғаларына қосымша үшінші қабырғаларды (tiercerons) пайдаланады. Мұны 1310 жылы құрылысы басталған Эксетер соборының безенді готикалық нефінде көруге болады; алып күмбез пальма жапырақтары сияқты көптеген tierceron қабырғаларымен безендірілген, бір тіреуден жоғары қарай қисайған он бір tierceron бар. 1306 жылы аяқталған сегізбұрышты tierceron күмбез Уэллс соборының шаптерхаусын жабады, онда 32 қабырға бір орталық тіреуден шығады. Эли соборында (1322–1342) tierceron қабырғалары, қиылыс үстіндегі сегізбұрышты фонарьдың (ағаштан жасалған) күмбезін әшекейлейді. Лиерн күмбездері Англияның безенді және перпендикуляр готика сәулетінде де маңызды орын алады. Лиерн – бір қабырғаны екіншісімен байланыстыратын өте қысқа декоративтік қабырға. Көптеген лиерн күмбездері лиерн және tierceron қабырғаларын біріктіреді, нәтижесінде жұлдыздар, тор, желі немесе басқа да ою-өрнектерге ұқсайтын күрделі суреттер пайда болады. Глостер соборының перпендикуляр готикалық хорында лиернмен толығымен жабылған, өте күрделі желіге ұқсас күмбез орналасқан, ал Эли соборының Lady Chapel-інде лиерн қабырғалары негізінен төбе ортасында шоғырланған. Перпендикуляр готикалық желдеткіш күмбез – Англияға тән ребролық күмбездің ерекше түрі. Қабырғалардың барлығы бірдей қисыққа ие және желдеткішке ұқсас, бір-бірінен тең арақашықтықта орналасқан. Осылайша, тік аркалардан туындаған готикалық күмбездерден айырмашылығы, желдеткіш күмбез жартылай шеңберлі конустардан тұрады. Желдеткіш күмбездің ең ерте мысалы Глостер соборының монастырь клуатрында кездеседі. Кембридж Корольдік колледжінің капелласында әлемдегі ең үлкен желдеткіш күмбез орналасқан.
Beginning in England with the Decorated Gothic style of the late 13th century, a variety of complex vaults emerged which incorporated purely decorative ribs in addition to structural ones. Vaults would continue to increase in complexity in the Perpendicular period, and similarly extravagant rib vaulting would appear in other late Gothic styles such as the Flamboyant in France and Sondergotik in Central Europe. Tierceron vaults make use of tertiary ribs (tiercerons) in addition to the main structural ribs of the regular quadripartite vault. This can be seen in the Decorated Gothic nave of Exeter Cathedral, begun in 1310; the massive vault has a profusion of tierceron ribs like palm leaves, with as many as eleven tiercerons curving upward from a single springer. An octagonal tierceron vault completed in 1306 roofs the chapter house of Wells Cathedral, where 32 ribs spring from a single central pillar. At Ely Cathedral (1322–1342), tiercerons decorate the (wooden) vault of the octagonal lantern over the crossing. Lierne vaults also feature prominently in the Decorated and Perpendicular Gothic architecture of England. Liernes are very short decorative ribs that connect one rib to another. Most lierne vaults incorporate both liernes and tiercerons, resulting in intricate designs resembling stars, webs, nets, or other patterns. The Perpendicular Gothic choir of Gloucester Cathedral features an extremely complex net like vault covered completely in liernes, while the Lady Chapel of Ely Cathedral has a vault of liernes concentrated mainly around the centreline of the ceiling. The Perpendicular Gothic fan vault is a unique type of rib vault particular to England. The ribs are all of the same curve and spaced equidistantly, in a manner resembling a fan. Thus, unlike gothic vaults derived from pointed arches, the fan vault is composed of semicircular conoids. The earliest example of fan vaulting is in the cloisters of Gloucester Cathedral. The King's College Chapel, Cambridge, has the world's largest fan vaulted ceiling.
Функция
Қабырғалық күмбездің дамуы соборлардың кемелерінде үлкен биіктік пен жарықты іздеудің нәтижесі болды. Роман стиліндегі соборларда, әдетте, басты киіз үйі екі цилиндрлі күмбездің қиылысуынан пайда болған, бір қатар аралық күмбездермен жабылған. Күмбездер тікелей қабырғаларға қысым жасады. Аралық күмбездер дөңгелектелген, немесе шамамен күмбез тәрізді болды. Күмбездердің салмағын көтеріп тұру үшін қабырғалар өте қалың болуы керек еді, ал терезелер жоқ немесе өте кішкентай болды. Бұл мәселе 11 ғасырдың басында готикалық қабырғалық күмбезді енгізу арқылы шешілді. Қабырғалық күмбездер жұқа тас қабырғалардың желісімен нығайтылады. Алғашқы алты бөлік күмбезде күмбез екі қима қабырғалармен, сонымен қатар аралық қабырғамен бекітілді, олар күмбезді алты бөлікке бөліп берді. Диагональ қабырғалар жартылай шеңберлі аркалар түрінде болды, олар күмбездің ортасын көлденең аркалар мен қабырға қабырғаларының деңгейінен жоғары көтеріп, оған кішкентай күмбездің түрін берді. (Мұндай күмбезді Миланның Сант Амброджио шіркеуінің басты кіреберісінде көруге болады). Кейбір жаңа шіркеулерде сәулетшілер бұл мәселені аркалардың жоғарғы бөлігін көтеру арқылы шешті. Бұл ең алғашқы готикалық шіркеулерде, атап айтқанда Abbaye aux Hommes және Нормандиядағы Lessay монастырында сыналды. Бұл мәселе ақыр соңында күмбездің көлденең және бөлінетін қабырғалары үшін тік арканың енгізілуімен шешілді. Оның күштілігі мен қабырғаға әсерінің төмендеуі арқасында, тік аркалар бұрыннан белгілі болған. Қабырғалар қоршаудың салмағын сыртқа және төменге қарай көтеріп тұрды. Қабырғалар бағаналарға жиналған, әрқайсысы төрт қабырғаны біріктіреді, олар қабырғалардан төмен түсіп, жерүсті қабаттағы бағаналардағы аркадаларға дейін жетеді. Сыртқы қабырғаларға ауыр тас тіреуіштер қосылды. Қабырғалық күмбездердің беріктігі қабырғаларды жұқарақ етуге, өз кезегінде жоғарғы қабаттарда үлкен терезелерді орнатуға мүмкіндік берді, бұл кемеге жарық түсірді. Олар готика соборларының орасан зор роза тәрізді терезелерін жасауға мүмкіндік берді. Бұл алты бөліктегі күмбез Нойон соборында, Лаон соборында және Париждің Нотр-Дам ғибадатханасында табысты қолданылды. Бір алты бөліктегі күмбез Нотр-Дамның екі көлденең бөлігін алып тастай алады. Алайда алты қабырғалы күмбездің өз проблемалары болды. Басты қабаттағы бағаналардың салмағы біркелкі бөлінбеді. Қақпақ екі жолды қамтығанда, аралық қабырғаларға қарағанда, қос қабырғалардың, диагональ қабырғаларының салмағын көтеруге көбірек қалың бағаналар қажет болды. Бұл мәселе қоршауды оңайлату және аралық қабырғаны жою арқылы шешілді, бұл төрт бөліктен тұратын немесе төрт бөліктен тұратын қабырға қоршауын құрады. Амиенс, Ремс және басқа соборларда тез арада қолданылған осы жүйе бойынша әр қима бөлігінде төрт бөліктен тұратын тек бір ғана күмбез болды. Бұл жаңалық, ұшқыш тіреуішті қолданумен бірге, готика соборының қабырғалары барған сайын биіктеп, терезелері барған сайын үлкен болып барады. Жақсылап қарапайымдастырылған қабырғалық күмбезден кейін, әсіресе Англияда, оларды күрделірек етудің тағы бір үрдісі пайда болды. Аралық қырқалы қабырғаның енгізілуінің алғашқы мысалдарының бірі Линкольн соборының кемежайында кездеседі; Бұл элемент қабырғаға қосылмаған. Англиядағы сәулетшілер көбінесе сән үшін жаңа қабырғалар қосуды бастады. Эксетер соборының басты жағында қабырға жамбашы мен диагональ жамбашы арасында үш аралық жамбаша орнатылған. Әр түрлі қабырғалардың түйісуін жасыру үшін олардың қиылыстары бай кесінді баспен әшекейленген, ал бұл практика тағы бір қысқа қабырғаның енгізілуімен, лиерне күмбезі ретінде белгілі болды. Лиерне, француз тілінде қырқа қабырғасына берілген термин, ағылшын тілінде негізгі қабырғалар арасында өтетін қысқа қабырғаларға қатысты; олар негізінен сәндік белгілер ретінде пайдаланылды, мысалы жұлдызды күмбездерде, оның ең жақсы мысалдарының бірі Лондонның Кросби-Холлдың ориэль терезесінің күмбезінде. Қабырғалар саны көбейіп, әрдайым сәнді болып, ерекше күрделі және сәнді желдеткіш күмбезіне әкелді, ол алғаш рет Глостер соборының хорында қолданылды.
The development of the rib vault was the result of the search for greater height and more light in the naves of cathedrals. In Romanesque cathedrals, the nave was typically covered by a series of groin vaults, which were formed by the intersection of two barrel vaults. The vaults pressed down directly onto the walls. The groin vaults were bombée, or roughly dome shaped. To support the weight of the vaults, the walls had to be particularly thick, and windows were absent or very small. This problem was resolved in the early 11th century by the introduction of the Gothic rib vault. Rib vaults are reinforced by a network of thin stone ribs In the first six part vaults, the vault was supported by two diagonal crossing ribs, plus an intermediate rib, which together divided the vault into six sections. The diagonal ribs were in the form of semicircular arches, which raised the centre of the vault above the level of the transverse arches and wall ribs, and gave it the appearance of a small dome. (This kind of vault can be seen in the nave of Sant' Ambrogio, Milan). In some new churches, the architects dealt with the problem by raising the upper part of their arches was raised. This was tried in some of the earliest Gothic churches, notably the Abbaye aux Hommes and the Abbey of Lessay in Normandy. The problem was ultimately solved by the introduction of the pointed arch for the transverse and dividing ribs of the vault. The pointed arch had long been known and employed, on account of its much greater strength and of the lessened thrust it exerted on the walls. When employed for the ribs of a vault, however narrow or wide the span might be, by adopting a pointed arch, its summit could be made to match the height of the diagonal ribs. The ribs carried the weight of the vault outwards and downwards. The ribs were bundled into columns, each combining four ribs, which descended the walls to the arcades on piers on the ground floor. Outside, the walls were given greater strength by the addition of heavy stone buttresses. The strength of rib vaults made it possible to have thinner walls, which in turn made it possible to have larger windows on the upper levels, filling the nave with light. They eventually made possible the enormous rose windows of Gothic cathedrals. This six part vault was successfully introduced in Noyon Cathedral, Laon Cathedral, and Notre Dame de Paris. A single six part vault could cover two traverse sections of the nave of Notre Dame. However, the six rib vault had its problems. The weight was not distributed evenly to the columns on the ground floor. When a vault covered two traverses, more massive piers were needed to bear the weight from the doubleaux, the diagonal ribs, than for the intermediate ribs. This problem was solved by simplifying the vault and eliminating the intermediate rib, making a four part or quadripartite rib vault. Under this system, which was promptly used at Amiens Cathedral, Reims Cathedral and many others, each traverse section had just one four part vault. This innovation, along with the use of the flying buttress, saw Gothic cathedral walls go higher and higher, with larger and larger windows. The simplification of the rib vault was soon followed, particularly in England, by another tendency – to make them more complicated. One of the earliest examples of the introduction of the intermediate ridge rib is found in the nave of Lincoln Cathedral; This element, called a ridge rib, was not connected to the walls. Architects in England began adding new ribs, largely for decoration. In the nave of Exeter Cathedral three intermediate ribs were provided between the wall rib and the diagonal rib. In order to mask the junction of the various ribs, their intersections were ornamented with richly carved bosses, and this practice increased with the introduction of another short rib, known as lierne vaulting. The lierne, a term in France given to the ridge rib, in English refers to short ribs that cross between the main ones; these were employed chiefly as decorative features, for example in stellar vaults, one of the best examples of which is in the vault of the oriel window of Crosby Hall, London. Ribs came more and more numerous and more and more decorative leading to the extraordinarily elaborate and decorative fan vault, first used in the choir of Gloucester Cathedral.
Құрылыс
Қақпақ құрылысының алғашқы қадамы тірек бағаналарының жоғарғы жағына дейін ағаштан жасалған мұржа. Содан кейін, мұржаның үстіне қабырғалардың нақты пішінінде дәл ағаш қаңқа орнатылды. Қабырға сегменттері осы қаңқаға салынды және балшықпен біріктірілді. Барлық қабырғалар орналасқаннан кейін, олардың түйіскен жеріне кілт тас қойылды. Кілт тас орнына келгеннен кейін, қабырғалар өздігінен тұра алды, олардың салмағы төмен және сыртқа қарай бағытталды. Жұмысшылар қабырғалар арасындағы кеңістіктерді кірпіш немесе тас кесектермен толтырды. Содан кейін мұржа алынып тасталды. Кеңістіктердің қабырғасы шамамен 15 см қалыңдықта салынды. Кеңістіктер аяқталғаннан кейін, олардың ішкі беті жабынмен жабылып, боялды. Ортағасырлық қабырғалы қақпақтың құрылысы – мамандандырылған жұмысшылар тобының қатысуын қажет ететін күрделі операция. Мұғаздар тас кесетін, орнатушылар тастарды орналастыратын, ал қабаттастырушылар балшықпен бөліктерді біріктіретін болды. Бұл шеберлер күрделі мұржалар мен үлгілерді салған ағаш ұсталарымен бірге жұмыс істеді.
The first step in the construction of a vault was a wooden scaffold up to the level of the top of the supporting columns. Next, a precise wooden frame was constructed on top of the scaffold in the exact shape of the ribs The stone segments of the ribs were then carefully laid into the frame and joined with mortar. When the ribs were all in place, the keystone was placed at the apex where they converged. Once the keystone was in place, the ribs could stand alone, supported by their weight pressing downwards and outwards. Workers then filled in the compartments between the ribs with small fitted pieces of brick or stone. The framework was removed. The masonry of the compartments was about 15 cm thick. Once the compartments were finished, their interior surface was plastered and then painted. The construction of a medieval rib vault was a complex operation involving a team of specialized workers. The masons included hewers , who cut the stone; , who set the stones in place; and layers , who joined the pieces together with mortar. These craftsmen worked alongside carpenters who built the complex scaffolds and models.