Кіріспе

Ирландиялық коммерциялық банк Bank of Ireland Group plc (Banc na hÉireann) – Ирландиядағы коммерциялық банк және дәстүрлі «Үлкен төрттік» ирландтық банктердің бірі. Тарихи тұрғыдан Ирландиядағы жетекші банк ұйымы болған бұл банк, ирландтық банктік тарихында ерекше орынға ие. Қазіргі заманғы топтың негізінде 1783 жылы корольдік жарғымен құрылған ежелгі мекеме – Ирландия Банкінің бұрынғы губернаторы мен компаниясы тұр. Bank of Ireland 2014 жылдың соңында Еуропалық банктік қадағалау күшіне енгеннен бері маңызды институт ретінде тағайындалды және осының салдарынан Еуропалық Орталық Банк тарапынан тікелей бақыланады.

Тарих

Ирландия банкі – Ирландияда үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне банк (1950, 1966, 1970 және 1976 жылдары банк шерулеріне байланысты жабылулар ескерілмесе). Ирландия банкі туралы 1781 жылғы заң (21 & 22 Geo. 3. c. 16 (I)) Ирландия Парламентімен қабылданды, осы арқылы Ирландия банкі құрылды. 1783 жылдың 25 маусымында Ирландия банкі Чарльз Блейкениге бұрын тиесілі болған жеке үй ішінде, Сент-Мэри аббаттығында қызметін бастады. 1808 жылдың 6 маусымында Ирландия банкі 2 Колледж Гриндегі бұрынғы Парламент үйіне көшті. 1864 жылы Ирландия банкі салымдар бойынша алғашқы пайыздарын төледі. 1922 жылы Ирландия банкі Ирландия үкіметінің банкі ретінде тағайындалды. 1926 жылы Ирландия банкі Ұлттық жер банкін бақылауына алды. 1948 жылы Ф.Г. Холлдың "The Bank of Ireland 1783–1946" еңбегі Ходжес Фиггис (Дублин) және Блэкуэлл (Оксфорд) баспаларында бірлесіп жарық көрді. 1958 жылы банк Hibernian Bank Limited компаниясын сатып алды. Ирландиядағы филиалдар Bank of Ireland-қа тиесілі болды (банк өзінің атауын National Bank of Ireland Ltd деп өзгертті) және толықтай Bank of Ireland-қа қосылғанға дейін уақытша National Bank of Ireland деп аталды. Ұлыбританиядағы филиалдар Williams & Glyn's Bank компаниясымен сатып алынды. 1980 жылы Ирландия банкі өзінің алғашқы банкоматын (Pass Machines деп таңбаланған) ашты. 1983 жылы Ирландия банкі екі жүз жылдық мерейтойын атап өтті және осы мерейтойға арналған марка шығарылды. Сондай-ақ банк сол жылы "Ирландиялық Флорилегиум" басылымын шығаруды тапсырды. 1980 жылдарға дейін банкоматтар тек қалалар мен ірі қалаларда ғана болды, ал 1990 жылдары орта және шағын қалаларда орнатылды. 1990 жылы Bank of Ireland алғаш рет Visa карталарын ұсынды. 1995 жылы Ирландия банкі First New Hampshire Bank-ті Шотландия Корольдік банкінің Citizens Financial Group компаниясымен біріктірді. 1996 жылы телефондық банкинг қызметі енгізілді. 1996 жылы Bank of Ireland Бристоль және Вест құрылыс қоғамын 600 миллион фунт стерлингке (€882 миллион) сатып алды, ол өзінің жеке брендін сақтап қалды. 1997 жылы Bank of Ireland New Ireland Assurance plc компаниясын сатып алды. 1997 жылы Ирландия банкі интернет-банкингті енгізді. 1999 жылы банк Alliance & Leicester компаниясымен бірігу туралы келіссөздер жүргізді, бірақ келіссөздер тоқтатылды. 2000 жылы Bank of Ireland Chase de Vere компаниясын сатып алатыны туралы хабарланды. Бұл үлесі кейін 2004 жылы сатылды. 2001 жылы банк Moneyextra компаниясын сатып алды. 2002 жылы ол АҚШ-тағы инвестициялық менеджер Iridian компаниясының 61% үлесін сатып алды, бұл оның активтерді басқару бизнесінің көлемін екі есеге арттырды. 2004 жылы ол өз үлесін 76%-ға дейін арттырды. 2005 жылы Bank of Ireland Бристоль және Вест филиалын және Direct Savings (Contact Centre) компаниясын Britannia Building Society компаниясына сатуды аяқтады. 2008 жылы Moody's Investors Service компаниясы Bank of Ireland рейтингін "тұрақтыдан" "теріс" күйіне өзгертті. Moody's активтер сапасының нашарлауы және экономикалық ортаның қиындықтарының Bank of Ireland-тың табыстылығына әсеріне қатысты алаңдаушылық білдірді. Акция бағасы күрт төмендеді. 2009 жылы Ирландия үкіметі ақпан айында банк пен Allied Irish Banks plc үшін 7 миллиард евролық құтқару пакетін жариялады. Мемлекет тарихындағы ең ірі банк тонауы Колледж Гриндегі Ирландия банкінде болды. Oliver Wyman консультанттары 2011 жылдың наурызына дейінгі үш жыл ішінде Bank of Ireland-тың 6 миллиард евролық өтімсіз берешегін растады, бұл бірнеше ай ішінде 1 миллиард евроға жуық өтімсіз берешектің деңгейіне жетті. 2010 жылы Еуропалық комиссия Bank of Ireland Asset Management, New Ireland Assurance, ICS Building Society, оның АҚШ-тағы валюталық бизнесі және Irish Credit Bureau мен American Asset Manager-дегі үлестерін сатуға бұйырды, бұл Ирландия үкіметі мемлекеттік көмек алғаннан кейін жасалды. 2011 жылы банктің Бағалы қағаздар қызметі бөлімі Northern Trust Corporation компаниясына сатылды. 2013 жылы Bank of Ireland ипотекалық несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемені екі еседен астам арттырды, бұл төрт жыл бойы тұрақты болып келген Англия банкінің мөлшерлемелерін қадағалады, себебі көбірек резервтерді ұстау қажеттілігі және "ипотекалық несиелерді қаржыландырудың өскен құны" айтылды. Брокер Джон Чарколдың Рей Болгері бұл шешімді "ипотекалық несиелерінің беделін түгелдей жойды" деп сипаттады, бірақ банк Пошта арқылы өте бәсекеге қабілетті ипотекалық несиелерді ұсынуды жалғастыруда. 2014 жылы банктің реттелуі Еуропалық Орталық Банкке берілді. Сондай-ақ 2014 жылы банк EVO Payments International компаниясымен маркетингтік одақ құрды және картаны сатып алу нарығына қайта кірді. BOI төлемдерді қабылдау жүйесі 2014 жылдың желтоқсан айында іске қосылды. 2022 жылдың қыркүйегінде Ирландия мемлекеті банктегі қалған үлесін сатты, осылайша банк он жылдан бері алғаш рет толық жеке меншікке қайта оралды.

Мемлекеттік банкирдің рөлі

Bank of Ireland Ирландияның орталық банкі емес және ешқашан болған емес. Дегенмен, коммерциялық банк ретінде – салымдарды қабылдаушы және несие беруші мекеме – ол Шотландия банкі мен Англия банкі сияқты, көптеген орталық банк функцияларын орындады. Ирландия банкі мемлекеттік қазына шотын басқарды және 19 ғасырда соңғы шара ретінде банкир болып әрекет етті. Директорлар кеңесінің төрағасының (губернатор) және кеңестің өзінің атауы (директорлар соты) орталық банк мәртебесін көрсетеді. 1922 жылы Ирландия еркін мемлекетінің құрылуынан бастап 1971 жылдың 31 желтоқсанына дейін Ирландия банкі Ирландия үкіметінің банкірі болды. Банк сэр Джон Соан жобалаған Вестморленд көшесі, Флит көшесі, Колледж көшесі және Д'Олиер көшесімен шектелген жерде (қазір Вестин қонақ үйі орналасқан) ғимарат салуды жоспарлаған. Алайда, 1800 жылғы Одақ туралы заңнан кейін жоба тоқтатылды, содан кейін жаңадан таратылған Парламент үйін 1803 жылы Ирландия банкі сатып алды. Бұрынғы Парламент үйі бүгінде жұмыс істейтін бөлімше ретінде қызмет етеді. Бүгінде ескі штаб-пәтер ғимаратында туристер әлі де Ирландияның Лордтар палатасының әсерлі залын көре алады. Қазіргі Ирландия парламенті Оирахтас Дублиндегі Ленстер үйінде орналасқан. 2011 жылы Ирландия үкіметі ғимаратты сатып алып, оны мемлекеттік мәдени орталық ретінде пайдалану туралы ұсыныс жасады. 1970 жылдары банк штаб-пәтерін Дублин 2-дегі Төменгі Баггот көшесіндегі қазіргі Miesian Plaza деп аталатын заманауи ғимаратқа көшірді. Франк Макдональдтың "Дублиннің құлауы" атты кітабында айтылғандай, бұл штаб-пәтерлер салынған кезде мыстың әлемдік бағасы өсті – ғимаратта осы металлты көп пайдаланғандықтан. 2010 жылы банк Меспил жолындағы қазіргі кішірек штаб-пәтеріне көшіп келді.

Банктік қызмет

Bank of Ireland-дің бас кеңсесі Дублинде орналасқан, және ол Ирландия Республикасы, Солтүстік Ирландия, Ұлыбритания және басқа да елдерде қызмет етеді.

Ирландия Республикасы

Топ Ирландияда жеке тұлғаларға, коммерциялық, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы салаларына қаржылық қызметтердің кең спектрін ұсынады. Оларға есеп шоттары мен депозиттер, овердрафт, мерзімді несиелер, ипотека, халықаралық активтерді қаржыландыру, лизинг, бөліп төлеу несиесі, қарызды қаржыландыру, валюталық операциялар, пайыздық мөлшерлемелерді және валюта бағамдарын сақтандыру құралдары, атқарушы және сенімділік қызметтері кіреді. 1969 жылы өркендеген шағында Ирландия Банкі Ирландия Республикасында 500 филиалға ие болды. 2022 жылға қарай филиалдардың саны біртіндеп 169-ға дейін азайтылды.

Майкл Соден

Майкл Соден 2004 жылғы 29 мамырда топтың бас атқарушы директоры лауазымынан кенеттен кетіп қалды, себебі оның банк компьютерінде компания саясатына қайшы келетін ересектерге арналған контент табылды. Соден жеке мәлімдеме жасап, оның жауапкершілік, ашықтық және әділдік атмосферасындағы қатаң адалдық пен мінез-құлық принциптері банкке ұят келтіретінін түсіндірді.

DIRT дау-дамай

Ирландия банкі 2000 жылдың шілдесінде 30,5 млн. IR£ салық қарызын төледі. Банк Oireachtas Public Accounts Committee Inquiry-ге өз жауапкершілігінің шамамен 1,5 миллион фунт стерлинг болатынын мәлімдеді. Салық комиссиялары жүргізген аудиттен кейін есеп айырысу сомасы "белгіленді". Заңға бағынбау және жалған резидент емес шоттардың ең танымал мысалдары осы уақытқа дейін Ирландия банкінде анықталып, жарияланды. Thurles, Boyle, Roscrea (1990), Milltown Malbay (1991), Dundalk (1989–90), Killester (1992), Tullamore (1993), Mullingar (1996), Castlecomer, Clonmel, Ballybricken, Ballinasloe, Skibbereen (1988), Dungarvan және Oireachtas Public Accounts Sub Committee-іне жарияланған Ballaghaderreen (1998) және Ballygar (1999). Мемлекеттік есептер жөніндегі комитет тергеуінің қорытындысы бойынша, "Ирландия банкінің жоғары деңгейдегі басшылары банкке этикалық бағыт беруге тырысып, сондай-ақ бүкіл салалық тәжірибе кодексін қолдау үшін Салық комиссияларынан көмек сұрады, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды".

Ұрланған ноутбуктер

2008 жылдың сәуірінде 2007 жылдың маусымы мен қазаны аралығында 10 000 клиентке қатысты деректер сақталған төрт ноутбук ұрланғаны хабарланды. Бұл клиенттер туралы ақпаратта есімдері, мекенжайлары, банк шоттарының деректері, медициналық және зейнетақы мәліметтері кірді. Ұрлықтар алғашқыда Garda Síochána-ға хабарланды, бірақ Банктің жоғары басшылығы 2008 жылдың ақпанына дейін ішкі тексеру ұрлықты анықтағанға дейін бұл мәселе туралы білмеді. Сондай-ақ, Банк 2008 жылдың сәуір айының ортасына дейін Деректерді қорғау комиссарына және Ирландия Орталық банкіне хабарлама бермеді. Ноутбуктердің ешқайсысы құпия деректерді қорғау үшін шифрлауды қолданбағаны да белгілі болды. Банк осы оқиғаға қатысты жеті филиал мен алғашқы шараларын жариялады. Ай соңында Банк 31 500 клиенттік жазбаның да зардап шеккенін және филиалдар санының артқанын растады.

Банк тонау туралы дерек

2009 жылдың 27 ақпанында Дублиннен шыққан қылмыстық топтың College Green-дегі Ирландия банкінің бас филиалынан 7 миллион евро ұрлағаны хабарланды. Бұл Ирландия тарихындағы ең ірі қарақшылық болып есептеледі, оның кезінде бір қызметкердің қатыны, анасы және анасының бес жасар немересі қарумен қорқытып, кепілге алынды. Полиция ертесі күні алты адамды ұстап, 1,8 миллион евроны қайтарып алды. Банк өкілі: "Ирландия банкі үшін осы оқиғаға қатысқан қызметкердің және оның отбасының қауіпсіздігі мен денсаулығы ең маңызды, және оларға банк тарапынан барлық қолдау көрсетілді", - деді.

Қайта капиталдандыру және бонустар туралы дұрыс емес ақпарат

2009 жылы банкті 3,5 миллиард евроға қайта капиталдандыруға дайындық кезінде Қаржы департаментіне ұсынылған ақпарат "толық емес және жаңылыстыратын" болды. Ол сондай-ақ Қаржы министріне дұрыс емес ақпарат берді, ол өз кезегінде мемлекеттік кепілдік алғаннан кейін төленген 66 миллион евролық бонус туралы Dáil-ді жаңылыстырды. Сыртқы сарапшылар "қосымша төлемдерді ерекше және шектеулі түрде түсіндіргенін" анықтады. Олардың баяндамасында "қателіктердің тізімі" болғандығы және Ирландия Банкінің Қаржы департаментіне ұсынған ақпарат "қосымша төлемдердің мөлшерін азайтуға бағытталған түрде берілгені" көрсетілді. Банк "жаңсақ" ақпарат бергені үшін мемлекеттік қазынаға 2 миллион евро өтемақы төледі.

Аутсорсингтік компаниялармен қарым-қатынас

Банк 2004 жылдан бері немесе одан ертерек IT аутсорсинг компанияларымен берік байланыс орнатқан. 2010 жылдың 1 қарашасында IBM компаниясы HP (ағымдағы аутсорсинг провайдері) және HCL компанияларымен бәсекелес тендерде BoI Group компаниясының ақпараттық технологиялар (IT) инфрақұрылымдық қызметтерін (мысалы, мейнфреймдер, серверлер, жұмыс станциялары және баспа қызметтерін) басқаруға 450 миллион долларлық толық көлемді аутсорсинг келісімшартын жеңіп алды. Бұл, Банктің HP компаниясымен 2004 жылы жасалған ағымдағы келісімшарының мерзімі бітіп, табиғи жолмен тоқтауынан кейін болды. Бірнеше тараптармен өткізілген бәсекелес тендерден кейін IBM 2011 жылдың шілдесінде эксклюзивті келісімшарт талқылауларына іріктеліп алынды. Осы уақыт аралығында жан-жақты тексерулер жүргізіліп, қажетті реттеушілік мақұлдаулар алынды. IBM тобының барлық IT инфрақұрылымын, соның ішінде жұмыс станцияларын, серверлерді, мейнфреймдерді, жергілікті желілерді және сервистік қызметтерді басқарады. Осыдан кейін BOI компаниясы HCL компаниясына 30 миллион еуролық Бизнес процестерін аутсорсингке беру келісімшартын берді және оларды Ирландиядағы стратегиялық жергілікті кадрлық серіктес ретінде таңдады. Бұдан өзге, HCL компаниясы Банк Ирландия үшін Үндістанда бағдарламалық құралдарды жасау зауытын ашып, BOI-де бөлшек саудалық банк және төлемдерге қолдау көрсету үшін аутсорсингке кірісті. HCL компаниясымен құрылған эксклюзивті қарым-қатынас, Ирландиялық салық төлеушілердің Bank of Ireland-ға салған айтарлықтай инвестициялары және HCL-дің Ирландияға салған маңызды инвестициялардың болмауы тұрғысынан даулы болып көрінеді. 2011 жылдың шілдесіндегі банк талдаушысы BOI-дің IT жүйесінің "өте көне" екенін айтты.

Палестинаға байланысты шоттарды жабу

Ирландия банкі Палестинаны жоғары тәуекелді ел деп есептегендіктен, Ирландиялық Палестина ынтымақтастығы науқанының шоттарын жапты. Синн Фэйн партиясының депутаты Мэри Лу Макдональд бұл әрекетті қарапайымсыздық және палестиналықтарға жасалған құрметсіздік деп атады.

2008 жылғы акция бағасының құлдырауы

2009 жылдың 5 наурызында акциялар күні ішінде 0,12 евроға жетті, осылайша компанияның құны 2007 жылғы ең жоғары көрсеткіштен 99%-дан астамға төмендеді. 2009 жылғы акционерлердің жалпы жиналысында акционерлер аудиторлары PriceWaterhouseCoopers компаниясының жұмысын сынады. Орталық банк Орайхаттың Кәсіпкерлік комитетіне банктердің банкроттығы салдарынан ақшасын жоғалтқан акционерлер өздері кінәлі екенін, банк басшыларын тиісінше бақылауда ұстамағаны үшін осы жазаға лайық екенін мәлімдеді, бірақ Орталық банк жылжымайтын мүлік дамытушыларына шамадан тыс несие беру туралы жеткілікті ескерту жасалмағанын мойындады.