Кіріспе
Сызық теориясында кеңейтілген нысандар
Сызық теориясында D-брандар, Дирихле мембранасының қысқартылған атауы, ашық жіптер Дирихле шекаралық шарттарымен аяқталатын кеңейтілген нысандар классы болып табылады, осылай аталуы да содан. D-брандар әдетте олардың кеңістіктік өлшемдері бойынша жіктеледі, бұл D әрпінен кейін жазылған санмен көрсетіледі. D0-бран – бұл бір нүкте, D1-бран – сызық (кейде "D жібі" деп аталады), D2-бран – жазықтық, ал D25-бран бозондық жіп теориясында қарастырылатын ең жоғары өлшемді кеңістікті толтырады. Сондай-ақ, кеңістік пен уақытта локалданып орналасқан инстантондық D(-1)-брандар да бар.
Ашылу
D-брандар 1989 жылы Джин Дай, Ли, Полчински және тәуелсіз түрде Хоравалар ашқан. 1995 жылы Полчински D-брандарды супергравитацияның қара p-бран шешімдерімен байланыстырды, бұл ашылыс екінші суперструна революциясын бастап, голографиялық және М-теориясының дуалдықтарына жол ашты.
Теориялық негіздер
Сызық теориясының қозғалыс теңдеулері ашық сызықтың (соңы бар сызықтың) соңғы нүктелерінің екі түрдің біреуіне жататын шекаралық шарттарды қанағаттандыруын талап етеді: Нейман шекаралық шарты, кеңістік-уақыт арқылы жарық жылдамдығымен қозғалатын бос соңғы нүктелерге сәйкес келеді, немесе Дирихле шекаралық шарты, ол сызықтың соңғы нүктесін бекітеді. Сызықтың әрбір координатасы осы шарттардың бірін немесе екіншісін қанағаттандыруы керек. Сондай-ақ, екі нүктесі NN, DD, ND және DN шекаралық шарттарын қанағаттандыратын аралас шекаралық шарттармен сызықтар да болуы мүмкін. Егер p кеңістік өлшемдері Нейман шекаралық шартын қанағаттандырса, онда сызықтың соңғы нүктесі p өлшемді гипержазықтықта қозғалады. Бұл гипержазық Dp бранның бір сипаттамасын береді. Нөлдік байланыстың лимитінде қатаң болғанымен, D бранға соққан ашық сызықтардың спектрінде оның флуктуацияларымен байланысты режимдер бар, яғни D брандары динамикалық объектілер. D брандары бір-біріне жақын орналасқанда, олардың арасында созылған сызықтардың спектрі өте байып кетеді. Бір жиын режимдер әлемдік көлемдегі абельдік емес өлшемдік теорияны құрайды. Тағы бір жиын режимдер бранның әрбір көлденең өлшемі үшін матрицалық өлшемді құрайды. Егер бұл матрицалар коммутацияласа, оларды диагональдауға болады, ал өзіндік мәндер D брандарының кеңістіктегі орнын анықтайды. Көбінесе брандар коммутацияланбайтын геометриямен сипатталады, бұл Майерс эффекті сияқты ерекше мінез-құлыққа мүмкіндік береді, онда Dp брандарының жиынтығы D(p+2) бранға дейін кеңейеді. Тахиондық конденсация осы саланың негізгі түсінігі болып табылады. Ашоке Сен IIB типті сызық теориясында тахиондық конденсацияның (Neveu Schwarz 3 формасы ағыны болмаған жағдайда) D9 және анти-D9 брандарының үйімінен кез келген D бран конфигурациясын алуға болатынын дәлелдеді. Эдвард Виттен мұндай конфигурациялар кеңістік-уақыттың K теориясымен жіктелетінін көрсетті. Тахиондық конденсация әлі де жақсы түсінілмеген. Бұл тахионның қабықтан тыс эволюциясын сипаттайтын нақты сызықтық өріс теориясының болмауынан туындайды.
Бран әлемінің космологиясы
Бұл физикалық космологияға әсер етеді. Тартылыс теориясы Ғаламның біз күткеннен көп өлшемді екенін көрсетеді – бозондық тарттылыс теориясы үшін 26, ал супертарттылыс теориясы үшін 10. Сондықтан, қосымша өлшемдердің көрінбейтініне себеп табу қажет. Мүмкін болатын нұсқаның бірі – көрінетін Ғалам, шындығында, үш кеңістіктік өлшемге созылған өте үлкен D-бран болуы мүмкін. Ашық жіптерден құралған материалдық нысандар D-бранға бекітілген және браннан тыс кеңістікті зерттеу үшін "реальдыққа перпендикуляр бағытта" қозғала алмайды. Бұл сценарий брандық космология деп аталады. Гравитация күші ашық жіптерге байланысты емес; гравитациялық күштерді тасымалдайтын гравитондар – жабық жіптердің дірілдеу күйлері. Жабық жіптер D-брандарға бекітілмегендіктен, гравитациялық әсерлер бранға перпендикуляр қосымша өлшемдерге байланысты болуы мүмкін.
D-бранды шашырату
Екі D-бран бір-біріне жақындағанда, олардың өзара әрекеттесуі екі бран арасындағы жіптердің бір циклдік аннулюс амплитудасымен сипатталады. Бір-біріне тұрақты жылдамдықпен жақындап келе жатқан екі параллель бранның жағдайы, бір-біріне қатысты белгілі бір бұрышпен айналған екі тұрақты бран мәселесіне бейімделуі мүмкін. Аннулюс амплитудасы екі бран арасында созылған ашық жіптердің қабықшаға шығуына сәйкес келетін ерекшеліктерді тудырады. Бұл D-бранның зарядына тәуелсіз. Релятивистік емес шашырау жылдамдықтарында ашық жіптерді екі кешенді скалярлық өрісті қамтитын төмен энергиялық тиімді әрекет арқылы сипаттауға болады, олар бір термин арқылы байланыстырылған. Осылайша, өріс (брандардың арақашықтығы) өзгерер кезде, өрістің массасы да өзгереді. Бұл ашық жіптердің пайда болуына себеп болады, нәтижесінде екі шашыраған бран тұтқындалады.
Өлшегіш теориялары
D-браналардың орналасуы жүйеде болуы мүмкін тізбек күйлерінің түрлерін шектейді. Мысалы, егер бізде екі параллель D2 бран болса, біз 1-ден 2-ге немесе керісінше созылатын тізбектерді елестете аламыз. (Көптеген теорияларда, тізбектер бағдарланған объектілер: әрқайсысы өзінің ұзындығы бойынша бағытты анықтайтын "белгі" алып жүреді.) Мұндай жағдайда рұқсат етілген ашық тізбектер екі санатқа бөлінеді: 1-ші браннан басталып, 2-ші бранмен аяқталатын және 2-ші браннан басталып, 1-ші бранмен аяқталатын. Символика бойынша, бізде [1 2] және [2 1] секторлары бар. Сонымен қатар, бір тізбе бір браннан басталып, соған дейін созылуы мүмкін, бұл [1 1] және [2 2] секторларын береді. (Қашаңдағы сандар Chan–Paton индекстері деп аталады, бірақ олар шынымен ғана бранды анықтайтын таңбалар.) [1 2] немесе [2 1] сектордағы тізбектің ең төменгі ұзындығы бар: ол брандардың арасындағы арақашықтықтан қысқа бола алмайды. Барлық тізбектердің белгілі бір кернеуі бар, оны тарту керек, затты ұзарту үшін; бұл тарту тізбекке әсер етеді, оның энергиясын арттырады. Тізбек теориясы табиғатынан релятивистік болғандықтан, бір тізбекке энергия қосу Эйнштейннің E = mc2 қатынасы бойынша масса қосуға тең. Сондықтан D брандарының арақашықтығы ашық тізбектердің ең аз салмағын реттейді. Сонымен қатар, тізбектің ұшы бранға бекітілсе, оның қозғалуы мен тербелісіне әсер етеді. Бөлшектердің күйлері тізбек теориясынан, тізбектердің сезіне алатын әртүрлі тербеліс күйлері ретінде "шығады", сондықтан D бранның орналасуы теориядағы бөлшектердің түрлерін басқарады. Ең қарапайым жағдай - Dp бранның [1 1] секторы, яғни p өлшемді кез келген D браннан басталатын және аяқталатын тізбектер. Намбу–Гото әрекетінің салдарын зерттегенде (және кванттық механика ережелерін қолданып, тізбекті кванттық өлшеуге), бөлшектердің спектрінде электромагниттік өрістің негізгі кванты – фотонға ұқсас бөлшектер бар екені анықталады. Ұқсастық дәл: Максвелл теңдеулерінің p өлшемді аналогына бағынатын электромагниттік өрістің p өлшемді нұсқасы әр Dp бранда бар. Осы мағынада, біреу "тізбек теориясы" электромагнетизмді "болжамдайды" деп айта алады: D-браналар теорияның қажетті бөлігі болып табылады, егер біз ашық тізбектердің болуына жол берсек, және барлық D-браналар өздерінің көлемінде электромагниттік өрісті алып жүреді. Басқа бөлшектердің күйлері бір D браннан басталатын және аяқталатын тізбектерден пайда болады. Кейбіреулері фотондар сияқты массасыз бөлшектерге сәйкес келеді; сонымен қатар бұл топта массасыз скалярлық бөлшектердің жиынтығы бар. Егер Dp бран d кеңістіктік өлшемдегі кеңістікте орналасса, бран (Максвелл өрісіне қоса) d – p массасыз скалярларды (жарықты құрайтын фотондар сияқты поляризацияланбаған бөлшектер) алып жүреді. Бір қызығы, массасыз скалярлардың саны бранға перпендикуляр бағыттардың санымен тең; бранның геометриясы оның үстіндегі бөлшектердің кванттық өріс теориясымен тығыз байланысты. Шын мәнінде, бұл массасыз скалярлар – бранның Голдстоундық қоздырулары, бос кеңістіктің симметриясын бұзудың әртүрлі жолдарына сәйкес келеді. Ғаламға D бранды орналастыру орын-жайлар арасындағы симметрияны бұзады, өйткені ол белгілі бір орынды анықтайды, бұл бранға перпендикуляр d – p бағыттарының әрқайсысына белгілі бір орынға ерекше мән береді. Максвеллдің электромагнетизмінің кванттық нұсқасы – тек бір типті өлшегіш теориясы, U(1) өлшегіш теориясы, онда өлшегіш тобы 1-ші реттік бірлік матрицалардан тұрады. D бранды жоғары дәрежелі өлшегіш теорияларды құру үшін келесідей қолдануға болады: қарапайымдық үшін параллель орналастырылған N жеке Dp бранды топтамасын қарастырайық. Брандар ыңғайлылығы үшін 1, 2, ..., N деп белгіленеді. Бұл жүйеде ашық тізбектер көптеген секторлардың бірінде бар: кейбір браньде басталатын және аяқталатын тізбектер i бұл браньге Максвелл өрісін және оның көлемінде кейбір массасыз скалярлық өрістерді береді. I браннан J бранға дейінгі тізбектер қызықты қасиеттерге ие. Бастапқыда, қандай секторлар бір-бірімен өзара әрекеттесе алады деген сұрақ қоюға болады. Тізбек өзара әрекеттесуінің бір қарапайым механизмі – екі тізбектің соңғы нүктелерге қосылуы (немесе, керісінше, бір тізбектің "ортаға бөлініп" екі "қыз" тізбекті жасауы). Соңғы нүктелер D брандарда ғана орналасатыны белгілі болғандықтан, [1 2] тізбек [2 3] тізбекпен өзара әрекеттесуі мүмкін, бірақ [3 4] немесе [4 17] тізбектерімен емес. Бұл тізбектердің массасына жоғарыда айтылғандай, брандардың арақашықтығы әсер етеді, сондықтан қарапайымдық үшін брандарды бірте-бірте жақындатып, бірінің үстіне бірін қоюды көздейік. Егер екі үстіне жатқан бранды ерекше нысандар ретінде қарастырсақ, онда бұрынғыдай барлық секторлар сақталады, бірақ брандардың арақашықтығынан туындаған әсерлер жоқ. N бірдей D брандар жүйесіндегі ашық тізбек бөлшектерінің спектріндегі нөлдік массалы күйлер U(N) өлшегіш теориясын құрайтын өзара әрекеттесетін кванттық өрістер жиынтығын береді. (Тізбек теориясы басқа да өзара әрекеттесулерді қамтиды, бірақ олар тек өте жоғары энергияларда ғана анықталады.) Өлшегіш теориялар бозондық немесе фермиондық тізбектерден бастап ойлап табылған жоқ; олар физиканың басқа саласынан шыққан және өздігінен пайдалы болған. Ең болмаса, D бран геометриясы мен өлшегіш теория арасындағы байланыс өлшегіш өзара әрекеттесуді түсіндіру үшін пайдалы педагогикалық құралды ұсынады, тіпті тізбек теориясы "барлық нәрсенің теориясы" болмаса да.
Consider a group of N separate Dp branes, arranged in parallel for simplicity. The branes are labeled 1,2, ,N for convenience. Open strings in this system exist in one of many sectors: the strings beginning and ending on some brane i give that brane a Maxwell field and some massless scalar fields on its volume. The strings stretching from brane i to another brane j have more intriguing properties. For starters, it is worthwhile to ask which sectors of strings can interact with one another. One straightforward mechanism for a string interaction is for two strings to join endpoints (or, conversely, for one string to "split down the middle" and make two "daughter" strings). Since endpoints are restricted to lie on D branes, it is evident that a [1 2] string may interact with a [2 3] string, but not with a [3 4] or a [4 17] one. The masses of these strings will be influenced by the separation between the branes, as discussed above, so for simplicity's sake, we can imagine the branes squeezed closer and closer together until they lie atop one another. If we regard two overlapping branes as distinct objects, then we still have all the sectors we had before, but without the effects due to the brane separations. The zero mass states in the open string particle spectrum for a system of N coincident D branes yields a set of interacting quantum fields which is exactly a U(N) gauge theory. (The string theory does contain other interactions, but they are only detectable at very high energies.) Gauge theories were not invented starting with bosonic or fermionic strings; they originated from a different area of physics, and have become quite useful in their own right. If nothing else, the relation between D brane geometry and gauge theory offers a useful pedagogical tool for explaining gauge interactions, even if string theory fails to be the "theory of everything".
Тарих
Дирихле шекаралық шарттары мен D-браналар толық мәні танылмас бұрын ұзақ "алдын ала тарихына" ие болды. Бардин, Барс, Хансон және Пеццэйдің 1975–76 жылдардағы мақалалары тізбектердің ұштарында өзара әрекеттесетін бөлшектердің (QCD ағынды құбырлармен өзара әрекеттесетін кварктар) алғашқы нақты ұсынысын, Дирихле шарттары статикалық емес, динамикалық болатын тізбек ұшы нүктелері үшін динамикалық шекаралық шарттарды қарастырды. Аралас Дирихле/Нойман шекаралық шарттарын алғаш рет 1976 жылы Уоррен Сигел ашық жол теориясының критикалық өлшемін 26 немесе 10-нан 4-ке төмендету құралы ретінде қарастырды (Сигел сонымен қатар Хальперннің жарияланбаған жұмысын және Ходос пен Торнның 1974 жылғы мақаласын келтіреді, бірақ соңғы мақаланың оқылуы оның шын мәнінде Дирихле шекаралық шарттары емес, сызықтық кеңею фондарымен байланысты екенін көрсетеді). Бұл мақала, көрегендік болса да, өз уақытында көп назар алмады (Сигельдің 1985 жылғы пародиасы, "Супер g String", браналық әлемдерді сипаттауға жақын сипаттаманы қамтиды). Дирихле шарттары барлық координаттар үшін, оның ішінде еуропалық уақыт үшін (қазір D инстантондары деп белгілі) 1977 жылы Майкл Грин күшті өзара әрекеттесудің жол теориясын құруға тырысып, нүкте тәрізді құрылымды жол теориясына енгізу құралы ретінде енгізді. Харви мен Минахан, Ишибаши мен Оноги, Прадиси мен Сагнотти 1987–1989 жылдары зерттеген жолдарды тығыздату да Дирихле шекаралық шарттарын қолданды. 1989 жылы Дай, Ли, Полчински және Хорава тәуелсіз түрде T-дуальдықтың әдеттегі Нойман шекаралық шарттарын Дирихле шекаралық шарттарымен алмастыратынын анықтады. Бұл нәтиже кез келген ашық жол теориясының модульдік кеңістігінің аймақтарында осындай шекаралық шарттар міндетті түрде пайда болуы керек екенін білдіреді. Дай және басқалардың мақаласы сонымен қатар Дирихле шекаралық шарттарының орны динамикалық екенін атап өтеді және алынған объект үшін Дирихле бранасы (D-брана) терминін енгізеді (бұл мақала сонымен қатар T-дуальдығының астында пайда болатын басқа объект үшін ориентофолд терминін енгізеді). 1989 жылы Лидің мақаласы D-брана динамикасы Дирак–Борн–Инфельд әрекетімен басқарылатынын көрсетті. D инстантондары Гриннің 1990-шы жылдардың басында кеңінен зерттелді, ал 1994 жылы Полчински Шенкер күткен жол эффекттерін тудыратындығын көрсетті. 1995 жылы Полчински D-браналар электрлік және магниттік Рамонд–Рамонд өрістерінің көздері екенін көрсетті, бұл жол дуалдығына қажет, бұл жол теориясының бұзылусыз түсінігінде жылдам прогреске әкелді.