Кіріспе

Түпкілікті американдық халықтың тайпасы
тіл

Бей Мивоктар – Контра Коста округінде тұратын Солтүстік Калифорниядағы Мивок халқының мәдени және тілдік тобы. Олар 19-шы ғасырдың басында францискандық миссиялық жүйеге қосылып, халық санының күрт азаюына ұшырады және Калифорнияның басқа этникалық топтарымен араласып, испан тілін үйренген кезде өз тілдерін жоғалтты. Бей Мивоктар 20-шы ғасырдың ортасына дейін заманауи антропологтар мен тіл білімі мамандары тарапынан мойындалмады. Шындығында, Калифорния антропологиясының негізін қалаушы Альфред Л. Кройбер, олардың құрамына кіретін жергілікті топтардың бірі – Саклан (Саклан) туралы 19-шы ғасырдың қолжазбаларынан білген, олар Олон (Костаноан) тілінде сөйлейді деп есептеді. 1955 жылы тіл білімі маманы Мэдисон Билер Сан-Франциско миссиясындағы Саклан адамынан алынған 1821 жылғы сөздікті Мивок тілінің үлгісі деп мойындады. Тіл "Бей Мивок" деп аталды және оның аумақтық шегі 1960-шы жылдары қайта анықталды (төмендегі Жер иеленуші топтар немесе Жергілікті тайпалар бөлімін қараңыз).

Мәдениет

Бей Мивоктар аң аулау және жинау арқылы өмір сүрді, сондай-ақ орталықтандырылған саяси билік болмайтын шағын топтарда тұрды. Олар Бей Мивок тілінде сөйледі, ол Саклан деп те белгілі. Олар шебер себетшілер болды.

Дін

Бастапқыда Бей Мивок халқының дүниетанымы шаманизмнің бір түрі болды. Олар Орталық Калифорниядағы Мивок тілінде сөйлейтін топтардың доғасында орталық орналасқандықтан, Бэй Мивок, әлдебір батыстағы Жағалау Мивок пен шығыстағы Алаң Мивок екеуіне де ортақ Куксу дінінің рәсімдік мотивтерін бөліскен болуы мүмкін. Куксу діні (алғашқы тарихшылар Куксу культі деп атаған) әрқайсысы өз актерлер тобымен және ерекше қауырсынмен безендірілген киім-кешектерімен, жер астындағы би бөлмелерінде кездесетін тек ерлерден құралған қоғам, ересек болу рәсімдері, рухтар әлеміне шамандық араласу және кейбір аймақтарда жыл сайынғы аза тұту рәсімін қамтиды. Куксу культінің әртүрлі формалары Орталық Калифорнияның басқа да жергілікті этникалық топтарымен, мысалы олардың көршілері – солтүстік Олоне, Майду, Патвин, Помо және Ваппомен ортақ болды. Дегенмен, Кробер Мивоктың «арнайы космогониясы» Майду және басқа да солтүстік Калифорния тайпаларымен салыстырғанда аз дамыған екенін байқады, ол оларды «оңтүстік Куксу билеуші топтарының» бірі деп атады.

Дәстүрлі әңгімелер мен мифология

Бей Мивок тайпасының нақты аңыздары, жырлары, ертегілері мен тарихы жетіксіз жазылған. К. Харт Мерриам «Век-Вектың дүниеге келуі және адамның жаратылуы» деген шығармасын жариялады, ол Диабло тауына орай Hool poom'ne Miwok тайпасынан, шамасы, шығыс Контра Коста округінің Марш Крик ауылындағы Julpun Bay Miwok тайпасының ұрпағынан айтылған. Бей Мивок мифологиясының және қасиетті әңгімелердің толық жиынтығы тілдік жағынан жақын және жақсы зерттелген Жағалау Мивок және Сьерра Мивок тайпаларымен ортақ мотивтерді бөлісетін болса керек деген болжам жасауға болады. Барлық Мивок тайпалары жануарлар мен адамдардың рухтарына сенген, ал жануарлар рухын өздерінің ата-бабалары деп есептеген. Койотты олардың құдайларының бейнесі ретінде қарастырған.

Жер иеленуші топтар немесе жергілікті тайпалар

Жеті Бей Мивок тілінде сөйлейтін жер иеленуші топтардың атаулары мен жалпы аумақтық жерлері тікелей емес әдістермен, көбінесе Сан-Франциско және Сан-Хосе миссияларының діни жазбаларындағы мәліметтерге сүйене отырып анықталды. 1961 жылғы Ph.D. диссертациясында Джеймс Беннихофф миссия жазбаларының Альфонс Пинарт түсірілген нұсқаларынан алынған деректерді пайдаланып, Сакланнан өзге тағы төрт Шығыс шығанақтың жергілікті аумақтық топтарын осы бірегей Мивок тілінің мүшелері ретінде анықтады. "Бұл өзен сағасындағы кішкентай тайпалардың тілдік жақындығына ең маңызды көмекші материал – миссиялық шүкірбату тізілімінде жазылған әйел некеге тұрғандардың есімдері, атап айтқанда Ompin, Chupcan, Julpun және Wolwon [Volvon редакциясы]. Бұл есімдер әйелдердің жеке есімдерінде кездесетін ерекше аяқталулардың жиынтығымен байланысты", - деп жазды ол. Кейін Миликен сол әдісті, бастапқы миссия жазбаларына қолданып, екі қосымша жергілікті тайпаны – Жалкин және Татканды – Бей Мивок тілінде сөйлейтіндер ретінде анықтады. Содан кейін Миликен тарихи күнделіктерден алынған мәліметтерді және Шығыс шығанақтың жергілікті тайпалары арасындағы некелер туралы миссия тізіміндегі ақпаратты пайдаланып, барлық жеті топтың салыстырмалы орналасқан жерін анықтады және картаға түсірді. Жеті Бей Мивок жергілікті тайпаларының орналасқан жерлері, әдетте, келесідей:

Қазіргі Конкорд қаласы және оның төңірегінде: Чупкан. Диабло тауында, қазіргі Клейтон қаласын қоршап, шығысқа қарай Марш-Крик өзені бойымен Брентвудке дейін: Вольвон (Вулвон және Болбон деп те жазылады). Марш-Крик өзенінің төменгі ағысында (Антиохияның шығысында): Джулпун. Қазіргі Питтсбург қаласы және солтүстікке қарай, оңтүстік Солано округінің ауылдық жерлерінде: Омпин. Қазіргі Лафайетт және Уолнат Крик қалалары және олардың төңірегінде: Саклан. Қазіргі Денвилл қаласы және оның төңірегінде, Сан-Рамон сағасында: Таткан. Қазіргі Окленд қаласының оңтүстік бөлігінде, қазіргі Сан-Леандро қаласында және шығысқа қарай Сан-Леандро сағасында: Жалкин. Тағы бір топ, қазіргі Хайвард қаласы және Кастро аңғарының Ергин тайпасы, Бей Мивок есімдерінің аяқталуының орнына Чоченйо Олон тайпасының әйел есімдерінің аяқталуына ие болды. Дегенмен, олар Жалкин тайпасымен тығыз араласқандықтан, олар мен Жалкин тайпасы бір тілді жергілікті тайпаны құраған болуы мүмкін.

Тарих

Мивок халқы туралы құжаттама 1579 жылға дейін, Фрэнсис Дрейктің басқаруымен келген кемедегі дін қызметкерінің жазбаларында кездеседі. Бей Мивок тайпаларын анықтау және оларға сілтемелер 1794 жылдан бастап Калифорния миссияларының тізімдерінде сақталған. Испан-американдық францискан монахтары 1770 жылдары Бей аймағында католик миссияларын құрды, бірақ Бей Мивок жеріне 1794 жылға дейін жетпеді. 1794 жылдан бастап Бей Мивоктары францискан миссияларына көшуге мәжбүр болды, көпшілігі Сан-Франциско де Асис миссиясына (Сан-Франциско), ал кейбіреулері Сан-Хосе миссиясына (қазіргі Фримонт) көшті. Солтүстік-шығыстағы Омпин және Жулпун тайпаларынан басқа барлығы 1806 жылдың соңына дейін миссияларда болды; ал осы екі тайпа 1810-1812 жылдары Сан-Хосе миссиясына көшті. Әр тайпаның алғашқы крещение рәсімдері мен миссияларға қоныс аударуы:

Халық санының уақыт бойынша өзгеруі

Калифорниядағы көптеген жергілікті тайпалардың байланысқа дейінгі санының бағалары айтарлықтай өзгеше болған. (Калифорнияның жергілікті халқының саны туралы қараңыз). Альфред Л. Кройбер 1770 жылы жазық және Сьерра Мивок тайпаларының санын (бірақ ол білмейтін Бей Мивок тайпаларын қоспағанда) 9 000 деп есептеген. Шерберн Кук Сан-Хоакин аңғарының батысындағы Аламеда және Контра-Коста округтеріндегі байланыс кезеңіндегі халықты, Олоне шығанағы Мивок тілінің шекарасына қарамастан, жан-жақты талдады; ол жалпы саны 2 248 адамды құрайды деп ұсынды. Ричард Леви испандықтармен байланысқа дейін барлық бес Шығыс Мивок тайпасының (Бей, Жазық, Солтүстік Сьерра, Орталық Сьерра және Оңтүстік Сьерра) санын 19 500 адам, ал Бей Мивок тайпасының санын 1 700 адам деп бағалады. Барлығы 859 Бей Мивок тілінде сөйлейтін адам францискан миссияларында крещениеден өтті (479-ы Сан-Франциско миссиясында, 380-ы Сан-Хосе миссиясында), олардың көпшілігі 1794 және 1812 жылдар аралығында болды. 1823 жылдың соңында Сан-Франциско шығанағы Мивоктарының 52-сі ғана тірі қалды, олардың 11-і миссияда туған балалары еді. Сол жылы Сан-Хосе миссиясы үшін сондай деректер жоқ, бірақ 1840 жылы онда тек 20 Бей Мивок адамы тірі болды. XIX ғасырдың соңында екі миссиядан аман қалғандар басқа тілдік топтардың адамдарымен үйленді. Олардың ұрпақтары бүгін де тірі (төмендегі Қазіргі кездегі бөлімді қараңыз).

Қазіргі күн

Сан-Франциско шығанағының Мувекма Охолон тайпасы, өзінің құрамына әртүрлі Бей Мивок және Охолон топтарының ұрпақтарын, соның ішінде бұрынғы федералдық танылған Аламеда округінің Верона тобын енгізеді деп мәлімдейді. 2002 жылы Үндістер істері жөніндегі бюросы тайпаның федералдық тану туралы өтінішін қабылдамады, және басқа тайпалар олардың жер дауына қарсы шықты.

Бай Мивок халқының танымал өкілдері

1795 – Потрой, 1795 жылғы көтерілістің басшысы және жаңадан христиандыққа өткен Сакландардың Сан-Франциско миссиясынан қашуын ұйымдастырушы. 1797 жылы испандық сарбаздар оны тұтқындап, соттады және Сан-Франциско президиосында үш рет қамшымен соғуға және бір жылға шынжырмен бұғауға үкім шығарды. 1801 – Либерато Кульпесе, туған аты Жалкин, 1801 жылы Сан-Франциско миссиясында крещениеден өтті, қазіргі Мувекма тайпалық қауымдастығының негізгі ата-бабаларының бірі.